Skatalogowanych zabytków: 11145
Zarejestruj się
Miniatura Łabiszyn
2012, zdjęcie Marek Kujawa
Miniatura ŁabiszynMiniatura Łabiszyn

Zdjęcie archiwalne

Miniatura Łabiszyn
Zdjęcie Marek Kujawa

Lokalizacja

Współrzędne GPS (zapis dziesiętny): 52.9507, 17.9214

Użytkownicy współtworzący opis i dane obiektu

Marek Kujawa

Łabiszyn

Województwo:kujawsko-pomorskie
Powiat:żniński
Gmina:Łabiszyn
Rodzaj obiektu:Zamek

Stan obecny

Pozostałości

Historia

Zamek z XIV w.
Pierwsza wzmianka o Łabiszynie pochodzi z 1247 r., gdzie wspomniany jest Dezydery z Łabiszyna, przypuszczalnie właściciel osady. Być może informacje te dotyczą Łabiszynka spod Wągrowca, w tamtych czasach zwanego Łabiszynem. Na miejscu pierwotnej, XIV-wiecznej świątyni w Łabiszynie w XVII w. wzniesiono obecny kościół. Pierwsza wzmianka o grodzie Łabiszyn pochodzi z 1247 r. Zlokalizowany był na zachód od miejsca w którym wzniesiono zamek. Gród wybudowano na podmokłym terenie, na palach na których w poprzek układano faszynę - informacja pochodzi od mieszkańców, którzy znaleźli relikty takiego podłoża podczas prac budowlanych na terenie miasteczka. Podobne podłoże odkryto pod pozostałościami zamkowych murów. Drewniane ruszty wykonane z poziomych belek usztywnionych pionowymi elementami drewnianymi, wypełnionymi gliną, stanowiły jednocześnie zabezpieczenie przed przenikaniem wody. Zamek powstał w rozwidleniu Noteci około 1376 r., ufundowany został przez Andrzeja z Łabiszyna herbu Prawdzic. Stąd wg. kronikarzy Długosza i Jana z Czarnkowa, Wojciech herbu Prawdzic - starosta kujawsko pomorski, urządzał najazdy na Wielkopolskę. W poł. XV w. zamek został rozbudowany przez wojewodę gniewkowskiego i brzesko-kujawskiego, Macieja z Łabiszyna. Później miasto było kolejno własnością: Potulickich, Latalskich, Czarnkowskich (do 1619 r.), Grudzińskich (do 1644 r.), Opalińskich (do 1649 r.) i Gembickich (do 1764 r.). Weźmy pod uwagę, ze dobra podzielone były na cztery części, stąd okresy ich posiadania mogą być podane w dużym przybliżeniu. Zamek istniał na pewno jeszcze w czasie podpisywania umów kupna ziemi przez gen. Franciszka Skórzewskiego w latach 60-tych XVIII w., natomiast w 1773 r. wg Wuttke\\\'go był już rozebrany przez Prusaków. Pod koniec XIX w. relikty zamku - wówczas już tylko zachowane do dzisiaj piwnice, oglądał Paul Hoerner. Niestety wg obecnej wiedzy w piwnicach tych mieściła się prawdopodobnie XIX-wieczna \\\"lodownia\\\", gdzie trzymano mięso. Brak również dokładnych badań odnośnie znajdującego się tu późniejszego budynku, tzw. \\\"dworku\\\", wzniesionego około 1830 r. dla zarządcy lasów. Skromne prace badawcze były prowadzone na wyspie pomiędzy 1993 a 2002 r. W czasie prac znaleziono tu liczne relikty murów oraz prawdopodobnie kwadratowej wieży, niestety na chwilę obecną obiekt nie posiada dokładnego rozpoznania archeologicznego. Znaleziono też liczne relikty \\\"ceramiki stołowej\\\", żelazny grot, przedmiot z rogu oraz dachówki typu mnich-mniszka. Część znalezisk znajduje się w gablotach, w zachowanych piwnicach. Niestety rosnący starodrzew uniemożliwił wykonanie bardziej rozległych badań. Odkryte relikty nie są czytelne i na ich podstawie nie wiadomo, czy są na pewno pozostałościami zamku. Istnieją przesłanki, aby umiejscowić jego lokalizację po drugiej stronie drogi krajowej, na wzgórzu kościelnym, lekko na północ od obecnego kościoła. Tam również odkryto pozostałości grubych murów i podziemnych korytarzy. Po zakończeniu prac archeologicznych park na wyspie został zrewitalizowany i dostosowany do celów rekreacyjnych i kulturalnych.

Opis

Brak informacji źródłowych o architekturze zamku. Odkryte fragmenty murów nie pozwalają odtworzyć prawdopodobnego wyglądu obiektu. Niezbędne są tu dalsze prace badawcze. Zachowana część piwnic zabezpieczona została solidnym dachem, w celu ochrony przed warunkami atmosferycznymi. Zamek prawdopodobnie położony był w miejscu bardzo dogodnym do obrony, w rozwidleniu rzeki Noteci. Jej odnogi połączone były fosą. Na wyspę prowadziły też dwa mosty, widoczne wyraźnie na planie z 1911 r.

Park

Park z zachowanym starodrzewem, założony w okresie budowy dworku dla zarządcy lasów. Obecnie park miejski.

Inne

tekst: Marek polskiezabytki.pl 2011

Komentarze

Aby skomentować obiekt, zaloguj się. Jeżeli nie masz jeszcze konta w serwisie, zarejestruj się.

Marek Kujawa5 lat i 10 miesięcy temu
Gabloty ze znaleziskami opuściły już piwnice. Mieści się tu Pizzeria "Zamkowa".
Jarek Kloniak3 lata i 7 miesięcy temu
Rok 1247 przynależy nie tutaj, ale do Łabiszynka w pobliżu Gniezna. O grodzie w Łabiszynie to są niestety \"legendy\". Nawet jeżeli istniał to nie na zachód od dzisiejszego Łabiszyna, ale na wschód. Był swego czasu zarejestrowany jako Łabiszyn-Smogorzewo. Późniejsze opracowania już go jednak nie wymieniają, prawdopodobnie w wyniku weryfikacji uznano, że ewentualne miejsce, to wzgórze naturalne. Badałem w tym roku ten teren i faktycznie żadnych śladów grodziska nie widać, a mieszkańcy na pytanie o niego, patrzyli na mnie jak na dziwaka.
Skorygujcie proszę informację o Andrzeju z Łabiszyna herbu Prawdzic, fundatorze zamku. Po pierwsze Łabiszynem w tym czasie władali Leszczyce (w 1362 r. w wyniku podziału dóbr rodowych wziął go Wojciech), a Prawdzice w Łabiszynie pojawili się dopiero w XVI w. Po drugie imię Andrzej u Leszczyców nie występowało.
Również trzeba skorygować informację o Wojciechu, który z Łabiszyna urządzał agresywne wypady. Istotnie było tak, ale on rownież był z rodu Leszczyców i był prawdopodobnie synem wcześniej wymienionego Wojciecha (ano piszę prawdopodobnie, bowiem genealogia Leszczyców nie doczekała się jeszcze opracowania).
Odpowiednio trzeba skorygować listę kolejnych właścicieli Łabiszyna. Wśród wymienionych dziwnie mi wygląda rodzina Rudzińskich, a zdecydowanie brakuje Potulickich i Latalskich, no i oczywiście Skórzewskich. Latalscy byli właśnie z herbu Prawdzic.
Marek Kujawa3 lata i 7 miesięcy temu
Nie Rudzińscy, tylko Grudzińscy albo też Grudzieńscy - przepraszam za błąd. Byli oni współwłaścicielami miasta w okresie 1619-1644, wraz z Janem Czarnkowskim który wziął dwie części po Katarzynie i Mariannie oraz Janem z Bnina Opalińskim. Czwartą część z czasem też wziął Jan Czarnkowski. Właśnie trzy części po Czarnkowskim dostali Władysław i Stanisław Grudzińscy. Rewelacje o pierwszych wzmiankach pochodzą z Wikipedii, właśnie dokonałem drobnych poprawek w opisie. O wykupie dóbr przez Skórzewskiego informacja jest; logiczne że to oni byli w Łabiszynie do 1939 r. Reszty nie zmieniam albowiem opis i tak jest rozwojowy. Ciągle szukam informacji o lokalizacji zamku, gdzie znajdował się obiekt wymieniony w 1780 r. jako \"dwór pański\" i jaką funkcję spełniał pierwotnie pałacyk w którym obecnie mieszkają p. Dubel.
Marek Kujawa3 lata i 7 miesięcy temu
Wspomniane przeze mnie relikty znajdowały się pod \\\"Nowym Miastem\\\", a nie pod \\\"Starym\\\". Stąd przypuszczenie o takiej właśnie lokalizacji pierwotnego grodziska. O tym znalezisku nie były informowane żadne władze, podobnie jak cuda znalezione w pobliżu grobli pomiędzy jez. Rogowskim Małym i Dużym. Ot, samo życie. Ludzie chcą spokojnie mieszkać. Informacje te nie pochodzą od p. W.Z.