Skatalogowanych zabytków: 11211
Zarejestruj się
Miniatura Wilkowo Polskie
2014, zdjęcie Krystian Błażejczak
Miniatura Wilkowo PolskieMiniatura Wilkowo PolskieMiniatura Wilkowo PolskieMiniatura Wilkowo PolskieMiniatura Wilkowo PolskieMiniatura Wilkowo PolskieMiniatura Wilkowo PolskieMiniatura Wilkowo PolskieMiniatura Wilkowo PolskieMiniatura Wilkowo Polskie

Zdjęcie archiwalne

Miniatura Wilkowo Polskie

Lokalizacja

Współrzędne GPS (zapis dziesiętny): 52.061, 16.4288

Użytkownicy współtworzący opis i dane obiektu

Krystian BłażejczakTomek MalikMarek KujawaMiłosz Wiśniewski

Wilkowo Polskie

Polnische Wilke

Województwo:wielkopolskie
Powiat:grodziski (wielkopolski)
Gmina:Wielichowo
Rodzaj obiektu:Pałac

Rejestr zabytków

Zespół:pałacowy i folwarczny, nr rej.: 1529/A z 2.07.1974

Stan obecny

Szkoła Podstawowa im. Kompanii Wilkowskiej Powstańców Wielkopolskich.

Historia

Pałac z 2. poł. XIX w.
Pierwsza wzmianka o Wilkowie pochodzi z 1249 r., kiedy to Wilk Awdaniec wybudował we wsi pierwszy drewniany kościół. Parafię erygował tu biskup Andrzej Zaremba ok. 1300 r. Została ona utworzona z części już istniejącej parafii w Przemęcie, stąd też powstały spory pomiędzy plebanami o dziesięciny. Pierwsi znani nam właściciele wywodzili się z rodu Bylinów, a pierwszym który pojawił się w zapiskach (księgach ziemskich i grodzkich) był Jarota, syn Dominika Byliny, kasztelan radzimski (1388-1424). Późniejsi właściciele wsi nazwali się Wilkowskimi, zgodnie z regułą, że przyjmowano nazwisko od zamieszkiwanej wsi. Ród Wilkowskich dość szybko zaginął a na pocz. XVI w. właścicielami wsi byli Gnińscy z sąsiedniego Gnina i Jaktorowscy. W 1513 r. Andrzej Jaktorowski sprzedał Wilkowo Polskie Katarzynie Ossowskiej z Osowej Sieni, żonie Mikołaja Ossowskiego. Ich synami byli: Andrzej, Piotr, Baltazar i Wojciech. W 1518 r. przeprowadzili oni działy rodzinne, na skutek których W.P. dostał Piotr. , który w 1522 r. zapisywał na dobrach 600 grzywien posagu i t. wiana żonie Annie Kotowieckiej, córce Mikołaja, burgrabiego ziemskiego z Kościana. W latach 30. XVI w. Piotr przejął stanowisko po teściu, zaś żonie zapisał dożywocie na tej części dóbr, na której nie miała ona oprawy. Z kolei Anna dała mężowi w dożywocie swoją wieś Kotusz w pow. kościańskim. W 1538 r. Piotr Ossowski zamienił Polskie Wilkowo oraz część Osowej Sieni i Dębowej Łęki za całe połowy Rakoniewic i Gościeszyna plus dopłatę 400 grzywien od Mikołaja Ossowskiego, swego nepota. Zresztą niedługo później Mikołaj dożywotnio wydzierżawił bratankowi świeżo zakupione dobra. W 1548 r. zapisywał na Wilkowie 750 złp. żonie Annie, córce Jana Żychlińskiego h. Szeliga. Ossowscy najwyraźniej bardzo się miłowali, ponieważ jeszcze w tym samym roku Piotr dał stryjowi swój dom w Polskim Wilkowie a oprócz tego pieniądze, klejnoty, ruchomości i broń. W 1550 r. Mikołaj, Baltazar i Piotr przekazywali sobie 400 złp i jakieś grunta z folwarkiem k. Kosciana. Ostatecznie ten folwark (tzw. „Najdakowski”) oraz 6 zagród roli w Dębowej Łęce wziął Piotr Ossowski. W 1556 r. Mikołaj kupił połowę wsi Śniaty od Anny Bieganowskiej. Cztery lata później oddał kościół dysydentom, czyli odmieńcom religijnym przybyłym głównie z zagranicy. Byli to kalwini i luteranie, którzy założyli sobie w Wilkowie zbór ewangelicki. Pierwszym pastorem był niejaki Szymon, następnie Jerzy Clemens, zaś ostatnim z nich był Abraham Thurius, który w 1639 r. zorganizował dla innowierców synod w Wilkowie.
Mikołaj Ossowski miał 4 synów: Stanisława, Mikołaja, Piotra i Andrzeja, którzy w 1582 r. dokonali działów braterskich. W efekcie Wilkowo P. przypadło najstarszemu Stanisławowi a po jego śmierci dobra wziął syn Jakub (1580-1630). W 1628 r. Ossowski oprócz W.P. posiadał Bielawy, Trzebaw, wieś Łodzia, części wsi Wiry, Sowieniec oraz wsie Górka i Niwy w pow. poznańskim. W Wilkowie obok kościoła parafialnego erygował on szpital dla ubogich. Jakub Ossowski ożeniony był z Anną Strzelecką (1590-1633) z którą mieli czworo dzieci: Barbarę, Stanisława, Jana i Zofię (1630-1664). Nas interesuje Zofia, która w 1644 r. wyszła za Kazimierza Władysława Radomickiego h. Kotwicz (1623-1689). Z tej okazji nowy dziedzic będący wyznania katolickiego oddał kościół katolikom a po kolejnych 2 latach biskup Szołdrski formalnie przywrócił go katolikom.
W 1676 r. Radomiccy sprzedali Polskie Wilkowo Andrzejowi Szołdrskiemu h. Łodzia (1640-1703), który 6 lat wcześniej ożenił się z Zofią Radomicką (1650-1700), córką w.wym. Kazimierza i Zofii. Z tej okazji nowy dziedzic postanowił wybudować we wsi dwór, o którym mówią zapiski z ksiąg metrykalnych w Wilkowie. Ekonomami majątku w tym okresie byli Baranowscy a następnie Wasilewscy. W 1705 r. dziedzice byli zmuszeni opuścić wieś z powodu najazdu Szwedów. Przez krótki okres mieszkali w miejscowości Zorga w Branderburgii. Zofia i Andrzej Szołdrscy mieli czworo dzieci: Ludwika (1675-1749), Mariannę, Teresę oraz Ignacego. Ludwik Bartłomiej Szołdrski był kasztelanem gnieźnieńskim oraz starostą generalnym Wielkopolski. Ok. 1713 r. ożenił się z Marianną Bogumiłą Unrug h. własnego (1670-1754), z którą mieli siedmioro dzieci: Stefana Macieja, Józefa Władysława (1701-1757), Andrzeja Antoniego, Wiktorię Ludwikę Rozalię, Joannę Łucję Walentynę, Franciszkę Cecylię oraz Teodozję Bonę. Posesorem zastawnym dóbr wilkowskich był Franciszek Skaławski, chorąży poznański a następnie Jan Lisowski, zmarły w W.P. w 1769 r. W testamencie kazał pochować się u bernardynów w Kobylinie. W 1775 r. synowie Władysława: Antoni i Jakub Szołdrscy dokonali działów rodzinnych, w efekcie czego Wilkowo otrzymał brat Jakub Piotr Kilian (1748-1783), ożeniony z Eufrozyną Gajewską. Mieli oni synów: Wiktora Tomasza Antoniego (1775-1830) i Ludwika Augusta (1776-1776). Po śmierci dziedzica sąd polubowny w Poznaniu ustalił wartość dóbr Wilkowo i Bielawy, które oszacowano na 150 tys. złp. Lista długów Jakuba Sz. liczyła 178 pozycji, czym obciążono spadkobierców: wdowę, syna Wiktora (w jego imieniu występował opiekun Jan Święcicki) oraz Józefa Stablewskiego. Wdowa Eufrozyna wyszła ponownie za mąż, za Kajetana Święcickiego h. Jastrzębiec z którym więcej dzieci nie miała. We dworze w Wilkowie mieszkał wspomniany opiekun małoletniego Wiktora – generał Jan Święcicki h. Jastrzębiec, ożeniony z Joanną Łochocką h. Junosza. Najwyraźniej dobra przejął Rząd Pruski, zaś ich posesorami byli w owym czasie Rafał Nerski z żoną Zuzanną Sokolnicką. W 1815 r. w W.P. urodziła się Tekla Modlibowska, córka Kajetana i Wiktorii z Prądzyńskich. Posesorami dóbr wilkowskich w latach 30. XIX w. byli Antoni Swiniarski z żoną Ludwiką z Prądzyńskich. Ok. 1840 r. władze pruskie postanowiły sprzedać Wilkowo ponownie w prywatne ręce. Nabywcą został Marceli hr. Czarnecki h. Prus/III (1793-1868), ożeniony z Florentyną Izabelą Antoniną Chłapowską z Chłapowa h. Dryja (1795-1873). Mieli oni szęścioro dzieci, z których dobra odziedziczył Antoni (1821-1886), ożeniony z Anielą Józefą Teklą hr. Ponińską z Wrześni h. Łodzia (1828-1873). Ok. 1870 r. Czarneccy wybudowali w Wilkowie Polskim obecny pałac w otoczeniu parku. Ciekawostką jest fakt, że w 1862 r. w Wilkowie zmarła w wieku 101 lat Jadwiga Szołdrska, córka dawnego dziedzica Popowa – Józefa Szołdrskiego i Antoniny Węgierskiej.
Antoni i Aniela Czarneccy mieli czworo dzieci: Annę (1840-1918), Zofię (1852-1923), Antoninę (1854-1918) oraz Jana (1856-1918). W dniu 30 kwietnia 1884 r. Jan hr. Czarnecki zaślubił we Wrocławiu Wandę baronową Ziemięcką z Ziemięcina h. Nieczuja (1864-1943), córkę feldmarszałka wojsk austriackich. Z tej okazji został uznany za oficjalnego nastepcę ojca - Antoniego w Wilkowie. W 1885 r. wieś zwana była z niemiecka Polnisch Wilke i posiadała 80 domów i 641 m-ców, w tym 639 katolików oraz 606 ha gruntów. Do majątku należało 106 ha gruntów i 12 domów z 235 m-cami, w tym 224 katolików. Czysty dochód gruntowy podawany do celów wyliczenia podatku wynosił 8405 talarów. W 1886 r. zmarł w wieku 6 m-cy pierwszy syn Jana i Ziemięckiej – Antoni Hieronim. Oprócz niego Czarneccy mieli pięcioro dzieci: Anielę Marię Barbarę (1885-1982), Teresę (1887-1942), Janusza Hieronima (1888-1933), Marię (1893-1958) oraz Annę Marię Józefę (1894-1954). Po śmierci Jana Czarneckiego oficjalnym dziedzicem Wilkowa został syn Janusz, który 20 grudnia 1924 r. w Warszawie zaślubił Romanę Czarnowską (1904-1966). Miał z nią syna Jana Ludwika Hieronima (ur. w 1925 r.), ożenionego z Margaret Prescillą Hartman i córkę Teresę Marię (1928-1994), zamężną za Jerzego Butkiewicza. W 1926 r. w skład dóbr Wilkowa wchodziły folwarki Celinki i Helenopol. Łącznie miały one 1063 ha obszaru, na co składało się 489 ha ziem uprawnych, 468 ha łąk i pastwisk, 88 ha lasów, 17 ha nieużytków i 1 ha wody. Czysty dochód gruntowy wykazywany jako podstawa do wyliczenia podatku wynosił 2801 talarów. Do majątku należała także cegielnia parowa. Właścicielem Wilkowa do swojej śmierci w 1933 r. był Janusz Czarnecki, na stałe mieszkający w Golejewku w pow. rawickim. Później, aż do 1938 r. dobrami zarządzała wdowa. Ponoć jeszcze w 1938 r. Wilkowo kupił Czesław Janicki (Janecki?) z Kościana, ale nie znajdujemy potwierdzenia tej informacji w materiałach źródłowych. W latach 1939-45 wieś nosiła nazwę Wilke. Po wojnie dobra Czarneckich zabrał Skarb Państwa Polskiego. Pałac przeznaczony został na cele oświatowe a w latach 60. XX w. przeszedł generalny remont, podczas którego pozbawiony został elementów ozdobnych.
Źródła:
Słownik Geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich... 1880-1902;
Teki Dworzaczka (Regesty, Monografie) Biblioteki Kórnickiej P.A.N.;
Marek Jerzy Minakowski, Wielka genealogia Minakowskiego (Wielcy.pl);
Księga Adresowa Gosp. Rolnych Woj. Poznańskiego, 1926;
Księga Adresowa Polski, 1930;
Rodzina Jazdonów: http://www.jazdon.pl/bibliografia/wilkowo_ryszard_jazdon.php
Miasto i Gmina Wielichowo: http://archiwum.wielichowo.pl/zabytki-menuturystyka-49
Mapster:
13256 @ WIG - Mapa Szczegółowa Polski 1:25 000 /1929 - 1939/
- plik mapy: P40-S23-G_WILKOWO_POLSKIE_1933.jpg
6633 @ Topographische Karte 1:25 000 (Meßtischblatt) cz. wschodnia (Ostdeutschland) /1870 - 1945/
- plik mapy: 3964_Poln_Wilke_1944.jpg
Geoportal.
Wszystkie prawa zastrzeżone!

Opis

Pałac neogotycki. Budynek wzniesiony na planie prostokąta, w dłuższej osi W-E, fasadą skierowany na północ, piętrowy z mezzaninem z dwupiętrową częścią środkową, podpiwniczony, nakryty dachem płaskim o łagodnych spadach. Po bokach piętrowego korpusu dobudowane są niższe, niesymetryczne skrzydła, cofnięte względem fasady, zaś w płd.-wschodnim narożniku znajduje się 4-kondygnacyjna wieża. Wejście główne osłania filarowy ganek. Na skutek remontu z 1960 r. budynek pozbawiony został cech stylowych.

Park

Park z 1. poł. XIX w. o pow. 9,35 ha, znajdujący się w całości na dz. ewid. nr ...1018. Park zachowany jest w dawnych granicach oprócz płd.-zach. narożnika, gdzie wydzielono i wykarczowano plac, na dz. nr ...1019 o pow. 1,6765 ha (Geoportal. 30.03.2018 r.). W parku zachowała się aleja lipowa, szpaler grabów i dwa stawy. Na starodrzew składają się głównie dęby szypułkowe, lipy drobnolistne, klony jawory, jesiony, graby i olsze.

Inne

Zabudowania folwarczne: rządcówka, obora, stodoła, spichlerz, dwojak, ośmiorak
Kościół p.w. świętej Jadwigi
Grodzisko pierścieniowate

Marek polskiezabytki.pl 2011

Komentarze

Aby skomentować obiekt, zaloguj się. Jeżeli nie masz jeszcze konta w serwisie, zarejestruj się.

Krystian Błażejczak6 lat i 3 miesiące temu
Nasz pierwszy sfotografowany obiekt, czekamy na publikację oraz wasze komentarze. W końcu są wakacje :) - dlatego zaczęliśmy od naszej Szkoły. Dzieci były zachwycone wyprawą.
Więcej zdjęć z naszej rodzinnej wyprawy na naszej stronie: https://www.facebook.com/rodzinazabytkiprzygoda
Marek Kujawa6 lat i 3 miesiące temu
Dziękujemy za dobrą robotę!
Karol Barsolis Turysta Kulturowy 6 lat i 3 miesiące temu
bylem -odwiedziem Wilkowo Polskie( pod Lesznem ) siedzibe rodu Chwialkowskich i Czarneckich .

we wsi zanajduje sie jeszcze kilka innch zabytkowych budynkow :

zabytkowy folwark , zabytkowy Kosciol, z XVI w.


Pozdrawiam karol