Skórcz

Stan obecny

Prawdopodobnie własność prywatna.

Historia

Dwór z XIX w.
Skórcz to miasto leżące w powiecie starogardzkim, w odległości ok. 65 km na południe od Gdańska. W zapiskach z XIX w. "Skurcz", która to nazwa pochodzi od kaszubskiego słowa "skórc", czyli szpak. Po raz pierwszy wieś wymieniona została (jako Schortz) w dokumencie lokacyjnym, wystawionym przez Krzyżaków w 1339 r. Następnie pod nazwą Skorcz w latach 1623, 1710 oraz 1780. Krzyżacy nadali wieś niejakiemu "uczciwemu Henrykowi z Dalwina" i jego potomkom. W 1645 r. przywilej ten potwierdził w Warszawie król Władysław IV. We wsi znajdował się młyn ze stawem oraz karczma, której właściciel - Michał Pączek - produkował piwo we własnym browarze. Ponadto było tu wielu ogrodników, rzemieślników; bartnicy, drwale i smolarze. Wieś była bogata, a w poł. XVII w. płaciła łącznie 210 florenów podatku.
Już w poł. XIV w. wznosił się tu kościół, do którego w XVII w. dobudowano przedsionek, a w 1883 r. nową kopułę wieży. W XVI w., za czasów starosty Marcina Borzewicza, kościół przeszedł w ręce luteran, dopiero po śmierci starosty jego żona Katarzyna Wojanowska przywróciła świątynię katolikom. W XVII w. przy kościele utworzono szkołę; w 1710 r. nauczycielem był miejscowy organista.
W 1885 r. była to wieś kościelna leżąca w pow. starogardzkim, "przy bitym trakcie, na krańcu borów tucholskich". Wieś liczyła 183 domy i 1555 mieszkańców, ponadto kolonia 6 domów i 42 mieszkańców. Do 5-klasowej szkoły katolickiej uczęszczało 302 dzieci, zaś do 1-klasowej ewangelickie 84 dzieci. Przy kościele p.w. Wszystkich Świętych znajdowały się trzy bractwa: Miłosierdzia Boskiego (od 1686 r.), szkaplerzne (od 1790 r.) i trzeźwości (od 1856 r.).
Początkowo po 1920 roku, dawne dobra kościelne były podzielone pomiędzy Gminę Kościelną (obszar 147 ha, z dochodem gruntowym 1172 marki), a gospodarstwo Aleksandra Raduńskiego (104 ha z doch. 1069 marek). W 1930 r. Skórcz stanowił gminę w pow. starogardzkim, a liczba ludności wynosiła 2946 mieszkańców. Właścicielem dworu nadal był Raduński, we wsi ponadto znajdował się Bank Ludowy, mleczarnia, tartak, elektrownia, liczne sklepy, karczmy, młyny, restauracje oraz zakłady usługowe, a nawet drukarnia. Ze wzgl. na obszar przekraczający 100 ha, po 2. wojnie światowej dobra Raduńskiego zostały prawdopodobnie znacjonalizowane, a we dworze utworzono mieszkania.
Źródła:
Książka Adresowa Gosp. Rolnych ponad 50 hektarów Województwa Pomorskiego, 1923:
Słownik Geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich... 1880-1902;
Księga Adresowa Polskie, 1930;
Geoportal.
Wszystkie prawa zastrzeżone!

Opis

Budynek o konstrukcji szkieletowej. Na temat architektury dworu wiadomo niewiele, a w celu wykonania dokładnego opisu niezbędne są dalsze badania terenowe.

Park

Nie zachowały się relikty parku dworskiego, nie znamy też jego dokładnej lokalizacji. Na współczesnej mapie sat., jedyne większe zgrupowania drzew widoczne jest obok kościoła.

Inne

W miasteczku liczne zabytki, w tym kościół z XIV / XVI / XIX w., par. p.w. Wszystkich Świętych; kamienice, poczta oraz budynki związane z infrastrukturą kolejową.

tekst: Marek polskiezabytki.pl 2011