Nowosiółki

Stan obecny

Hotel – „Zajazd Dworek”

Historia

Nowosiółki powstały w latach 70. XIX w. po rozpadzie dóbr choroskich, w tej części dóbr, która przypadła Alfredowi Moesowi, krewnemu ówczesnego fabrykanta i właściciela Choroszczy. Po śmierci Alfreda Moesa Nowosiółki przejęły jego dzieci – Zygmunt oraz Zofia Urszula Rudzka. Sprzedali oni ten majątek w 1900 r. Karolowi Augustowi Moesowi. zarówno Karol Moes, jak i kolejni fabrykanci posiadający Nowosiółki (Dora Hasbach, która została właścicielką około 1925 r. i jej mąż Aleksander Murancew, władający majątkiem do 1944 r.) wykorzystywali je jako podmiejską rezydencję.
W czasie II WŚ dwór w Nowosiółkach był najpierw siedzibą NKWD, a następnie siedzibą Gestapo. W latach 1945-1956 mieścił się tam ośrodek wypoczynkowy Kuratorium Białostockiego, a w 1956 r. teren przejęła Spółdzielnia Inwalidów Głuchoniemych, która przebudowała dwór, wieżę ciśnień i czworak, zaś w latach 70. XX wieku dokonała znacznych przekształceń otoczenia dworu usuwając m.in. charakterystyczne dla założenia stare krzewy ozdobne, a wprowadzając nowe budynki, drogi i ogrodzenia. Przejęcie części założenia przez GS spowodowało dalszą dewastację roślinności, m.in. w wyniku zanieczyszczeń chemicznych. Przekształcono też tereny dawnych sadów lokując w nich gospodarstwa chłopskie. Przemiany i podziały własnościowe spowodowały szybką likwidację kolejnych elementów starego układu Nowosiółek. Z założenia zajmującego niegdyś około 24 ha, pozostały tylko fragmenty rozmieszczone na obszarze około 5 ha. W dworku obecnie funkcjonuje hotel (JB2026)

Opis

W latach 80. I 90. XIX wieku centralnym punktem ozdobnej części założenia był stojący szczytem do szosy neoklasycystyczny, parterowy, murowany dwór z czterokolumnowym gankiem, zwrócony elewacją główną na wschód, w stronę dziedzińca gospodarczego. Przed dworem od strony wschodniej znajdował się podjazd, a na południe od dworu mieścił się ogród ozdobny. Część gospodarczą z obszernym dziedzińcem zlokalizowano na wschód od podjazdu, a na północny-zachód od dworu, w pewnym oddaleniu od niego zlokalizowano browar. Na zachód od dworu umieszczono sady i szkółki oraz stawy. Kompozycja założenia była ściśle związana z prowadzoną przez Alfreda Moesa produkcją szkółkarską, reklamowaną w katalogach z lat 1883-1890.
Ozdobna część założenia w Nowosiółkach także miała być reklamą produkcji szkółkarskiej. Część ta była skomponowana wokół okrągłej fontanny, a wśród rosnących tam nasadzeń zwracała uwagę duża ilość krzewów ozdobnych i drzew iglastych. Ogród ozdobny zamykała aleja wiązowa prowadząca od szosy do podjazdu. Na potrzeby szkółek i gospodarstwa hodowlanego wybudowano wodociąg i dwukondygnacyjną wieżę ciśnień usytuowaną w sąsiedztwie podjazdu i będącą istotnym elementem zdobniczym kompozycji. Zaopatrywała ona w wodę szkółki położone na wschód i zachód od dworu. Od podjazdu w kierunku północnym biegła po grobli droga obsadzona lipami, prowadząca do browaru. Na wschód od browaru znajdowało się wzgórze widokowe obsadzone robiniami. Do opisanych części założenia przylegały od północy i zachodu obszerne sady o powierzchni 14 ha, doskonale widoczne z szosy warszawskiej, mimo obsadzenia granicy założenia od tej strony szpalerem głogowo-jesionowym. Z szosy były też zresztą widoczne także inne części kompozycji.
Po śmierci Alfreda Moesa Nowosiółki przejęły jego dzieci – Zygmunt oraz Zofia Urszula Rudzka. Sprzedali oni ten majątek w 1900 r. Karolowi Augustowi Moesowi. Po sprzedaży zaprzestano produkcji szkółkarskiej i zarówno Karol Moes, jak i kolejni fabrykanci posiadający Nowosiółki (Dora Hasbach, która została właścicielką około 1925 r. i jej mąż Aleksander Murancew, władający majątkiem do 1944 r.) wykorzystywali je jako podmiejską rezydencję. W czasie II WŚ dwór w Nowosiółkach był najpierw siedzibą NKWD, a następnie siedzibą Gestapo. W latach 1945-1956 mieścił się tam ośrodek wypoczynkowy Kuratorium Białostockiego, a w 1956 r. teren przejęła Spółdzielnia Inwalidów Głuchoniemych, która przebudowała dwór, wieżę ciśnień i czworak, zaś w latach 70. XX w. dokonała znacznych przekształceń otoczenia dworu usuwając m.in. charakterystyczne dla założenia stare krzewy ozdobne, a wprowadzając nowe budynki, drogi i ogrodzenia. Przejęcie części założenia przez GS spowodowało dalszą dewastację roślinności, m.in. w wyniku zanieczyszczeń chemicznych. Przekształcono też tereny dawnych sadów lokując w nich gospodarstwa chłopskie. Przemiany i podziały własnościowe spowodowały szybką likwidację kolejnych elementów starego układu Nowosiółek. Z założenia zajmującego niegdyś około 24 ha, pozostały tylko fragmenty rozmieszczone na obszarze około 5 ha. Sukcesywnie usuwano stare drzewa, które były zastępowane nowymi nasadzeniami. Do lat 80. XX wieku przetrwało kilka drzew mających 80-90 lat – 9 wiązów z alei wiodącej do podjazdu, 7 lip drobnolistnych w szpalerze rosnących na północny-wschód od dworu i stary kasztanowiec w dawnej części browarniczej. Poza tym rosły tu w tym czasie krzewy i drzewa w wieku około 40 lat (świerki, lipy, wiązy) rosnące w sąsiedztwie dworu i wieży, a także drzewa i krzewy młode (część posadzona, a część wyrosła z samosiewów). Ozdobne nasadzenia z lat 70. i 80, XX wieku objęły niewielki, sąsiadujący z dworem teren. (JB 2026)

Park

Ogród dworski – eklektyczny, powstały w latach 70. XIX wieku, ozdobno-użytkowy, łączący elementy regularne i swobodne. Mimo, że do dziś przetrwały dwór, dawna wieża ciśnień i gorzelnia oraz niektóre stare drzewa i podrosty drzew młodszych wyrastające na miejscu starych, to elementy te w otoczeniu nowych zabudowań nie wyglądają już tak atrakcyjnie jak niegdyś, choć obiekt nadal jest dobrze widoczny z przebiegającej obok szosy. Dewastacja roślinności i współczesne przekształcenia obiektu (nowe zabudowania, ogrodzenia i nasadzenia) doprowadziły do prawie całkowitej utraty walorów widokowych obiektu.

Inne

Czworak oraz wieża ciśnień.