Pogorzel

Stan obecny

Własność prywatna. Poprzez zarośnięty park niewiele widać (2026). W roku 2025 wystawiony na sprzedaż za 21000000 zł
Opis do sprzedaży „Piwnica (455,7 m²): 8 pomieszczeń z marmurowymi podłogami.
Parter (550,2 m²): profesjonalnie wyposażona kuchnia restauracyjna, salon z kominkiem, łazienka oraz 5 pomieszczeń do wykończenia.
Piętro (ok. 450 m²): zaplanowane 5 sypialni, 4 łazienki oraz przestronny salon.
Dodatkowo: taras, piwnica, garaż na 4 samochody.”

Historia

Pierwszym jej znanym właścicielem Pogorzeli był Stanisław Siennicki (1490-1543) herbu Bończa, posesor pobliskiej Siennicy, żonaty z Barbarą Borzyszewską (1490-?) herbu Poraj. Folwark pogorzelski wraz z włościami siennickimi odziedziczył jego syn, Mikołaj Siennicki (1520-1581), podkomorzy chełmski, wielokrotny poseł i marszałek sejmu w latach 1550-1575, żonaty z Barbarą Słupecką. Majątek ten pozostawał w rękach potomków Mikołaja Siennickiego przez wiele lat, a w początkach XVIII wieku był już własnością rodziny Rudzieńskich (Rudzińskich). Dwór w Pogorzeli wzniesiony został jako siedziba Rudzieńskich w połowie XVIII wieku. Jego budowę rozpoczął najprawdopodobniej Kazimierz Rudzieński kasztelan czerski, pułkownik królewski i deputat na trybunał koronny w latach 1712 i 1725, późniejszy wojewoda mazowiecki. Prace dokończył jego syn Michał (był właścicielem Pogorzeli od 1757 roku), starosta chęciński, późniejszy wojewoda mazowiecki.
Pierwotne wzmianki mówią o architekcie Jagodzińskim, prowadzącym prace dla Rudzieńskich, następnie o Symeonie Gaygerzo. W 1751 r. z powodu zastrzeżeń do jego pracy, nastąpiła zmiana architekta na Antoniego Soloriego, budowniczego królewskiego, który jednocześnie miał opracować projekt kościoła i klasztoru w Siennicy. W drugiej połowie XVIII wieku Pogorzel zostaje własnością rodziny Modzewskich, między innymi Michała Modzewskiego sufragana płockiego. Dwór przekształcony na początku XIX wieku i przebudowany w wieku XIX i XX (ok. r.1900-dobudowano oranżerię oraz balkon, wsparty na dwóch filarach, od frontu) W XIX wieku Pogorzel wystawiona została na licytację z powodu długów i wielokrotnie zmieniała właścicieli. W 1813 roku majątek ten należał już do Stanisława Kraińskiego z Krainki herbu Jelita, a wkrótce stał się własnością Romana Hipolita Antoszewskiego herbu Poraj, żonatego z Emmą Laurą Łęską herbu Janina. Ich trzeci z kolei syn, Ludwik Stanisław odziedziczył Pogorzel i zamienił ją na Strachomin, majątek leżący po przeciwnej (południowo-wschodniej) stronie Siennicy i będący własnością Aleksandra Karskiego.
Aleksander Zygmunt Mścisław Karski (1835-?) herbu Boleścic sprzedał w 1867 roku mniej więcej połowę pogorzelskich dóbr Mikołajowi Wisłockiemu, a pozostałą część włączył do swoich włości nowogrodzkich, które również sprzedał, ale 6 lat później Galicyjskiemu Towarzystwu Parcelacji i Budowy w Krakowie. Obie te części zostały rozparcelowane i kupowane przez niezbyt majętnych ziemian i okolicznych rolników.
W 1909 roku właścicielem dworu w Pogorzeli był Kurtz Zygmunt (1848-1917) herbu własnego, posesor Otwocka Wielkiego, a w latach dwudziestych okresu międzywojennego - Władysław hr. Gołąbek-Jezierski (1876-1938) herbu Prus II, którego matką była Zofia z Kurtzów (1852-1877), siostra Zygmunta Kurtza. Część dawnego majątku Rudzińskich w Pogorzeli stał się własnością Karola Jana Henneberga (1834-1906), żonatego z Anną Julią Schlenker (1842-1906), a następnie jego najmłodszego syna, Adolfa Romualda (1874-1937), ożenionego w czerwcu 1901 roku z Anną Mordasewicz (1879-1934). Zasłynęli oni z profesjonalnego przetwórstwa mleka oraz jako pierwsi w Polsce producenci mleka w proszku pod nazwą "Albuminoza Henneberga". Mleczarnie mieli wprawdzie w Warszawie, ale w Pogorzeli i sąsiednich Bestwinach hodowali wysoko mleczne krowy i posiadali tam młyn, gorzelnię, piekarnię i wytwórnie wód gazowanych.
Po II WŚ na mocy dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego o reformie rolnej, majątek został upaństwowiony. W budynkach folwarcznych utworzono Państwowe Gospodarstwo Rolne, które funkcjonowało do 1952 roku. W latach 1952–1965 mieścił się tu Państwowy Ośrodek Maszynowy. Po jego likwidacji obiekt pełnił różne funkcje użytkowe. W 1972 r. dwór w Pogorzeli nabyło kierownictwo filmu „,Dni i Noce” od Bronisławy Lewickiej. Później dwór wraz parkiem z przeznaczeniem na Ośrodek Szkoleniowy, został nabyty przez Instytut Przemysłu Maszynowego w Warszawie. Obecnie w rękach prywatnych. (JB2026)

Opis

Dwór usytuowany jest w południowo-wschodniej części parku, ustawiony elewacją frontową na północny-zachód. Zespół położony jest około 8 km od Mińska Mazowieckiego, bezpośrednio przy drodze Mińsk Mazowiecki-Siennica, stanowiącej północno-zachodnią i południowo-zachodnią granicę parku. Granicę południowo-wschodnią wyznacza droga biegnąca do wsi Krzywica. Wzdłuż północno-wschodniej granicy parku ciągnie się kompleks stawów.
Budynek murowany z cegły na zaprawie wapiennej, otynkowany. Na planie prostokąta, z zaznaczoną poprzecznie osią w postaci dwu ryzalitów (bardziej wysunięty od południa) i ryzalitów bocznych (większych od frontu i mniejszych od ogrodu). Od strony zachodniej do budynku dostawiono kwadratową oranżerię. Budynek parterowy, podpiwniczony, z piętrową częścią środkową i mieszkalnym poddaszem. Elewacje gładkie, rozczłonkowane prostokątnymi oknami (okna dwuskrzydłowe, ośmiopolowe) i pilastrami toskańskimi, na których wsparte belkowanie o uproszczonej formie. Ryzality środkowe wyższe, jednokondygnacyjne z trójkątnymi przyczółkami. Drzwi wejściowe prostokątne, zamknięte odcinkowym łukiem, dwuskrzydłowe z płycinowymi kwaterkami. Dach naczółkowy, z lukarnami, pokryty czerwoną korytkową dachówką. Konstrukcja dachu krokwiowo-stolcowa. Układ wnętrz dwutraktowy, w bocznych ryzalitach trzytraktowy. Na osi głównej zbliżona do kwadratu sień, z dwiema klatkami schodowymi prowadzącymi na piętro i do piwnicy; dalej salon o ściętych narożach. Poddasze zaadaptowane na pokoje mieszkalne. (JB2026)

Park

Założenie części centralnej parku oparte jest na wzorach ogrodów barokowych, pochodzi z połowy XVIII wieku, uzupełnione przekształcone w XIX wieku. Zachowane fragmenty pozostałej części założenia parkowego świadczą o stylu krajobrazowym. Obecnie wygląda na zaniedbany (JB2026)

Inne

Źródła
Karta zabytku Stanisław Fiedorczuk
zdjęcie 1986 S. Fiedorczuk
Ewidencja parku zabytkowego w Pogorzeli J. Sokalska E. Maciołek