Kozuby

Stan obecny

W ruinie. Przeznaczony do rozbiórki.

Historia

Dwór z 2. ćw. XIX w.
Kozuby to wieś leżąca przy DW nr 60, w odległości ok. 5 km na płn.-wschód od centrum Łęczycy. Opisywany dwór znajduje się w części Kozuby Parcele, o dawniejszej nazwie K. Średnie.
Wieś ma rodowód XIV – wieczny, a wzmiankowana była po raz pierwszy w Kodeksie Dyplomatycznym Wielkopolski, następnie w Liber Beneficiorum, spisanym przez biskupa Jana Łaskiego (a raczej przez jego skrybów). Miała wielu właścicieli: Kozubskich (Kozubowskich), Prusinowskich (XVI / XVII w.), a pod koniec XIX w. majątek ziemski należał do dr-a Kuszla. Niestety większość zapisek u Dworzaczka dotyczy innych Kozub (położonych obok Sieradza?).
Pod koniec XIX w. wieś leżała w pow. łęczyckim, gminie i parafii Topola, miała 3 domy i 46 mieszkańców oraz 202 morgi gruntów, w tym 84 morgi roli i 96 mórg łąk. Z analizy mapy archiwalnej (1848) wynika, że wieś nosiła wówczas nazwę Kozule i leżała pomiędzy folwarkiem szlacheckim Topola (na północy), folwarkiem królewskim Topola, a Dobrogostami. Kozule Średnie, miały wówczas dwa zespoły dworskie, trzeci zaś znajdował się w położonych ok. 500 metrów na płn.-wschód Dobrogostach. W tej części wsi znajdował się także cmentarz. Nieco inaczej opisują to autorzy Słownika Geograficznego, według nich wieś dzieliła się (w 1885) na trzy części: Szarowizna (na mapie z 1848 roku, nazwa ta występuje obok Garbalina), K. Średnie i K. Dobrogosty.
K. Średnie (inaczej Wilczkowizna) miały 11 domów i 107 m-ców, ponadto folwark z 4 domami i 35 m-cami. Ziemie dzieliły się na folwarczne (428 mórg) i włościańskie (22 osadników z 66 morgami). Z kolei „Dobrogosty” wraz z „Pisanką” obejmowały 275 mórg, w tym 156 mórg roli. Ta część wsi liczyła domy i 50 m-ców, zaś na folwarku znajdowało się 13 budynków drewnianych. Prawdopodobnie jeszcze za rządów Kuszla, na pocz. XX w. dwór został rozbudowany.
Podział wsi na części zachowany był po wyzwoleniu Polski w 1920 r. Kozuby Dobrogosty w 1930 r. należały do Marii Chojnackiej, a jej gospodarstwo obejmowało 185 ha. Nieco mniejsze – 81 ha – posiadał Antoni Karpiński w Kozubach Średnich. Była to zapewne tzw. resztówka po rozparcelowanym majątku głównym, stąd i późniejsza nazwa tej części wsi. Po 2. wojnie światowej gospodarstwo to, na mocy ustawy PKWN z 1944 r. wróciło do właścicieli, zaś gospodarstwo Chojnackiej zostało rozparcelowane.
Źródła:
Słownik Geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich... 1880-1902;
Księga Adresowa Polski, 1930;
Geoportal
Mapster:
11764031 @ Top. Karta Królestwa Polskiego / Топографическая Карта Царства Польского / Carte Topographique du Royaume de Pologne (Mapa Kwatermistrzostwa) 1:126 000
- plik mapy: TKKP126K_ark-10_Kol_II_Sek_IV_Łęczyca_600dpi_BCPolona.jpg
Wszystkie prawa zastrzeżone!

Opis

Dwór wzniesiony był w osi W-E, a od północy widać (na mapie sat.) wyraźny zarys ryzalitu. Jednakowoż reprezentacyjne wejścia rzadko umieszczano w elewacji północnej, tak więc przyjmujemy, że fasadą była elewacja południowa. Nie zachowały się relikty dachu, prawdopodobnie dwuspadowego, z poddaszem.

Park

Pozostałości parku z 1. poł. XIX w. o pow. 0,6 ha (wraz z ruinami dworu).

Inne

tekst: Marek polskiezabytki.pl 2011