Dubidze

Stan obecny

Własność prywatna.

Historia

Dwór z poł. XIX w.
Dubidze to wieś leżąca 20 km na zachód od Radomska. Jej wcześniejsze nazwy to Dubice i Dupice. Pierwsza wzmianka pochodzi z 1382 r., gdy Władysław Opolczyk za zgodą biskupa krakowskiego Jana Radlicy, oddał Paulinom z Częstochowy liczne wsie - także w ziemi sieradzkiej - w tym Dubidze. W 1827 r. było tu 56 domów i 391 m-ców. Właścicielem majątku był wówczas Łukasz Czarnomski h. Jastrzębiec (1786-1855), piszący się z Czarnomina, syn Aleksandra (1750-1833) i Nepomuceny Skąpskiej (1748-1833), który wybudował tu dwór oraz nowoczesne zabudowania gospodarcze: oborę, owczarnię i spichlerz. Oprócz tego na terenie dworskim wznosiła się oficyna, stróżówka i kuźnia. Czarnomski ożenił się w 1851 r. w Turku. Nazwiska żony (1782-1859) nie znamy (potrzebny abonament na WGM). Z tego związku pochodziło troje dzieci, m.in. Stanisław Franciszek (1820-1894), ożeniony ze swoją kuzynką Heleną Czarnomską (1820-1904). Helena była córką Franciszka (brata Łukasza) żyjącego w latach 1783-1855, generała wojsk polskich, który walczył w powstaniu listopadowym. Miała siostrę Paulinę (1820-1871) żonę Edmunda Idzi-Mostowskiego.
Stanisław i Helena mieli pięcioro dzieci, w tym córki Annę, Marię, Helenę oraz syna Franciszka (1852-1898), który początkowo nie zamierzał zajmować się gospodarstwem w Dubidzach i pracował w Berlinie. Dopiero w 1876 r. powrócił do domu i zajął się - aczkolwiek niechętnie - pracą na roli. Jednocześnie kontynuował pracę naukową, a w 1892 r. został profesorem Uniwersytetu Jagiellońskiego w Krakowie.
W 1885 roku Dubidze (nazywane również Dupice) dzieliły się na wieś i folwark, leżały w ówczesnym powiecie noworadomskim, gminie Dworszowice i parafii Brzeźnica. Folwark miał 948 mórg ogólnej powierzchni, w tym 518 mórg roli, 140 mórg łąk, 270 mórg lasu, 17 mórg nieużytków i 3 morgi wody. Na polach zaprowadzony był płodozmian 4-polowy. Na terenie dworskim było 7 budynków murowanych i 14 drewnianych. W części wiejskiej znajdowało się 76 tzw. "osad", powstałych po reformie rolnej około połowy XIX w. - z gruntami o wielkości 1161 mórg.
Zacny profesor prawdopodobnie nie miał własnych dzieci, a majątek odziedziczył któryś z licznego grona siostrzenic i siostrzeńców. Na pocz. XX w. dokonali oni rozbudowy dworu.
W 1930 r. wieś leżała w gminie Brzeźnica i pow. radomskowskim (od m. Radomska). Liczyła 705 mieszkańców, a dziedzicem 448-hektarowego majątku był Wacław Siemieński. Gospodarstwo specjalizowało się w uprawie lnu i posiadało własną trzepalnię. We wsi było Stowarzyszenie Spożywców "Sami Sobie", 3 kuźnie: W. Jabłońskiego, P. Krawczyka i Stanisława Starczewskiego. Ten ostatni oprócz prowadzenia kuźni zajmował się handlem nierogacizny. We wsi znajdowały się także Zakłady Ogrodnicze I. Olszewskiego i trzy sklepy spożywcze: Władysława Forysia, K. Kowalskiego i znanego nam już Starczewskiego. Ponadto usługi świadczył stolarz K. Mostowski i szewc J. Gładysz.
Po 2. wojnie światowej dobra znacjonalizowano, a na terenie folwarku w 1950 r. utworzono PGR, zlikwidowany ustawowo w 1991 r. na skutek ustawy rządu Jana Krzysztofa Bieleckiego. W dworku znajdowały się mieszkania oraz biblioteka. Po likwidacji gospodarstwa budynek został własnością AWRSP, następnie ANR, która sprzedała go w ręce prywatne - rodziny Klechów. Tu zacytuję fragment poprzedniego opisu B. Adlera: "działania nowego właściciela ograniczyły się do zamurowania otworów i walki o likwidację drogi gminnej wytyczonej przez powojenną administrację terytorialną przez środek parku. Drogę zlikwidowano – i na tym kończy się historia dworu, parku i jego otoczenia".
Źródła:
Słownik Geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich... 1880-1902;
Teki Dworzaczka (Monografie, Regesty) Biblioteki Kórnickiej P.A.N.;
Słownik Historyczny Ziem Polskich w Średniowieczu, Inst. Historycznego P.A.N.;
Marek Jerzy Minakowski, Wielka genealogia Minakowskiego (Wielcy.pl);
Księga Adresowa Polski ..., 1930;
Geoportal;
Wszystkie prawa zastrzeżone!

Opis

Dawny zespół dworski znajduje się pośrodku wsi, niejako rozdzielając ją na dwie części - wschodnią i zachodnią. Pośrodku parku wznosi się dwór wzniesiony na rzucie litery "C", skrzydłem skierowany na zachód. Od tej strony widzimy też wejście osłonięte portykiem dźwigającym taras. Budynek jest parterowo-piętrowy i nakryty dwuspadowymi dachami. Trudno powiedzieć, która z części jest starsza, po kolorze dachów sądzimy, że jedna z brył zbudowana była w osi W-E, zaś druga (północna) w osi N-S.

Park

Park dworski z poł. XIX w. o pow. 2,7 ha

Inne

oficyna , stróżówka , kuźnia ,obora , owczarnia , spichlerz..

tekst: Marek polskiezabytki.pl 2011