Drogoszewo

Stan obecny

Dwór nie istnieje. Rozebrany w latach 50. XX wieku

Historia

Drogoszewo pojawia się w źródłach już w 1415 roku, jako Drożewo. Była to siedziba rodu Drożewskich (Drogoszewskich). W roku 1627 wieś liczyła 142 mieszkańców, było tu 16 domów mieszkalnych. Na przełomie XVIII i XIX wieku właścicielami Drogoszewa była rodzina Zaruskich. Przeprowadzili oni w majątku szereg poważnych inwestycji i byli najprawdopodobniej twórcami założenia, jego podstawowej kompozycji. Przede wszystkim Zaruscy wznieśli tu murowany, klasycystyczny dwór, spichlerz i oborę. Prawdopodobnie zniesiono wtedy także inne budynki gospodarcze, które nie dotrwały do dzisiejszych czasów. Na terenie podwórza usytuowana była wozownia i stodoła, musiała być też w kompleksie budynków stajnia, niestety nie udało się ustalić miejsca jej położenia, i wyglądu.
Od 1842 roku właścicielem majątku w Drogoszewie był Wacław Radeczkowski, który nie wymagał od chłopów odpracowywania pańszczyzny, niewiele też przejmował sie stanem majątku. Jego spadkobierca, Oktawian Radeczkowski, zmuszony był sprzedać majątek. Według danych z 1831 roku majątek ziemski w Drogoszewie obejmował 1099 mórg własności ziemskiej, z czego grunty orne i ogrodowe zajmowały 346 mórg, łąki 207, pastwiska BB mórg, wody 49, a obszar lasów 150 mórg, Stosowano płodozmian 8-polowy: W majątku było 11 budynków murowanych i 6 drewnianych. Nabywcą majątku był Julian Grochocki, i ta rodzina była właścicielem majątku w Drogoszewie do II WŚ. Julian Grochocki był fundatorem kościoła w Drogoszewie. W majątku poczynił wiele zmian, rozbudował dwór o południowe, piętrowe skrzydło, uporządkował założenie ogrodowe, postawił w parku figurę Matki Boskiej na wysokim postumencie (zniszczona przez wojska radzieckiew 1940 roku). Syn Juliana, Stanisław Antoni kontynuował rozbudowę założenia, w roku 1907 wzniesiono tu gorzelnie, w tym czasie także założono 10 ha sad, po którym nie zachował się ślad. Kres świetności majątku wraz z początkiem jego zniszczenia przyniosła II WŚ. W 1940 roku wkroczyły tu wojska radzieckie, Stanisław Antoni Grochocki został wywieziony na wschód, skąd już nie powrócił. Zburzono stodołę, budynek inwentarski, zniszczone częściowo spichlerz i oborę. Częściowemu zniszczeniu uległ także dwór i gorzelnia, z parku wycięto wiele drzew.
Po wojnie majątek rozparcelowano, a na części, z dawnym podwórzem gospodarczym i zespołem gorzelni, utworzono spółdzielnię produkcyjną. W 1950 roku przeprowadzono gruntowny remont gorzelni, następnie spichlerza, przeprowadzono także modernizację obory. Dawną wozownie, też częściowo zniszczoną, zamieniono na budynek mieszkalny. Dwór został rozebrany w latach 1955- 1957. Sad wykarczowano, na jego terenie jest teraz grunt orny. W latach 90. XX wielu właścicielem pozostałości dawnego założenia była Agencja Własności Rolnej Skarbu Państwa, Oddział w Suwałkach, gorzelnia była dzierżawiona, a pozostałe budynki były nieużytkowane. (JB2026)

Opis

Dawny majątek ziemski w Drogoszewie położony jest przy szosie Łomża - Ostrołęka, w odległości około 20 km na zachód od Łomży. Teren, na którym rozciąga się założenie jest dość płaski, po strony zachodniej płynie strumień, który wpada do Narwi. Wieś i dawny folwark otaczają pola uprawne i łąki. Pozostałości parku dworskiego to kilka drzew i Skupin krzewów. Na dawny zespół dworsko parkowy z folwarkiem składają się: Zespół dworsko-parkowy. podwórze gospodarcze, gorzelnia i kolonia mieszkaniowa. Kompozycja całego założenia jest zwarta geometrycznie - uwarunkowana została systemem dróg krzyżujących się w tym miejscu. Park najprawdopodobniej miał charakter krajobrazowy, zachowało się niewiele starodrzewia, część środkowa jest wykarczowana i służy za pastwiska. Niemniej po tej roślinności, która przetrwała można wnioskować, że była interesująca, pełna ciekawych gatunków. Dawne podwórze gospodarcze zachowało się jedynie częściowo, i nie w pełni można odczytać jego dawny układ i ilość pierwotnych zabudowań. W części północnej, mocno cofnięta w stosunku do dawnego wnętrza podwórza, wzdłuż drogi, usytuowana jest kamienna obora, modernizowana w okresie powojennym. W ścianie północno- zachodniej podwórza, nieopodal chory, usytuowany jest interesujący architektonicznie spichlerz, Poza tymi dwoma budynkami zachowały sie jeszcze ruiny dawnej wozowni, w okresie powojennym zaadaptowanej í przebudowanej na dom mieszkalny. Budynek ten był usytuowany w ścianie południowo-wschodniej podwórza. Wiadomo jeszcze o istnieniu dużej stodoły, w ścianie północno-wschodniej podwórza, przy głównym wjeździe, wzdłuż drogi do wsi Drogoszewo, ale nie zachował się po niej żaden ślad. Po drugiej stronie drogi, na wysokości niezachowanej stodoły i wjazdu gospodarczego na podwórze, usytuowany został budynek gorzelni wraz z budynkiem mieszczącym magazyn spirytusu. Dawna kolonia mieszkaniowa jest niezachowana, położona była po drugiej stronie szosy Łomża - Ostrołęka, a zabudowania usytuowane były wzdłuż drogi, będącej przedłużeniem drogi wiodącej do wsi Drogoszewo. Budynki mieszkalne dla pracowników folwarcznych były drewniane i podobno były to czworaki, ale nie jest znana ich ilość. Na pewno stały przy nich nieduże budynki gospodarczo- inwentarskie, i wydzielone były niewielkie ogródki. Obecnie na tym terenie wybudowano nowe domy mieszkalne. Zespół dworsko-parkowy z folwarkiem w Drogoszewie zachowany jest w niewielkim stopniu, a dawny układ nie jest w pełni czytelny. (JB2026)

Park

Park dworski z XIX w. o pow. 4 ha.
Informacje pochodzą z książki / Parki i Ogrody Zabytkowe w Polsce - Stan 1991 rok /

Inne

Źródła
Karta Zabytku Małgorzata Jackiewicz- Garniec
zdjęcie z 1994 roku Małgorzata Jackiewicz- Garniec