Skatalogowanych zabytków: 11266
Zarejestruj się
Miniatura Chomiąża Szlachecka
Zdjęcie Marek Kujawa
Miniatura Chomiąża SzlacheckaMiniatura Chomiąża SzlacheckaMiniatura Chomiąża SzlacheckaMiniatura Chomiąża SzlacheckaMiniatura Chomiąża SzlacheckaMiniatura Chomiąża SzlacheckaMiniatura Chomiąża SzlacheckaMiniatura Chomiąża Szlachecka

Zdjęcie archiwalne

Miniatura Chomiąża Szlachecka
Zdjęcie Marek Kujawa 2009

Lokalizacja

Współrzędne GPS (zapis dziesiętny): 52.7511, 17.8417

Użytkownicy współtworzący opis i dane obiektu

Marek Kujawa

Chomiąża Szlachecka

Komsdorf (1939-45)

Województwo:kujawsko-pomorskie
Powiat:żniński
Gmina:Gąsawa
Rodzaj obiektu:Dwór

Rejestr zabytków

Zespół:dworski z 3 ćw. XIX w., nr rej.: A/287/1-3 z 23.10.1991

Stan obecny

Herbarium Hotel & SPA
Własność prywatna.

Historia

Dwór z poł. XIX w.
Chomiąża Szlachecka to wieś położona w niezwykle malowniczej okolicy, nad Jeziorem Chomiąskim. Widok wsi i kościoła górującego nad lasami i wzgórzami, może kojarzyć się z Bieszczadami, choć deniwelacja terenu sięga tu "zaledwie" 30-40 m. Wieś leży w odległości 16 km na południowy-wschód od Żnina. Pierwsze wzmianki o niej pojawiają się już w XII w., kiedy to należała do biskupów gnieźnieńskich, a później do klasztoru w Trzemesznie. W XIII i XIV w. Chomiąża była w posiadaniu rodu Nałęczów, w tym Mikołaja z Wenecji, syna Chwała, który wybudował i uposażył tutejszy kościół. Parafię utworzył w 1357 r. arcybiskup Jarosław. Otrzymała ona dziesięciny z dóbr kasztelana Mikołaja Nałęcza, a także 2 łany ziemi, dom parafialny, 4 ogrodników i jezioro Sowiniec (Żółwiniec). W czasie wojny Nałęczów z Grzymalitami, ci w 1383 r. najechali i spustoszyli te ziemie.
Właściciele wsi z czasem (XV w.) zaczęli nazywać się Chomiąskimi. Później przewijały się tu nazwiska Konarskich, Paruszewskich i od początku XIX w. Sulerzyskich. W 1831 r. Józef Sulerzyski wystawił w miejscu starego obecny, neogotycki kościół murowany. Pod jego prezbiterium pochowana została Julianna Sulerzyska, wraz z bliźniakami zmarłymi podczas porodu. Kolejną dziedziczką była Maria Sulerzyska, fundatorka organów w kościele w 1863 r., za czasów której wzniesiony został obecny dwór. W 1876 r. majątek o wielkości ponad 4000 mórg nabył od Juliana Sulerzyskiego, niejaki Lewandowski z Łubowa.
W 1885 r. wieś stanowiła dominium w powiecie szubińskim, a jego powierzchnia liczyła 5592 morgi. W skład domeny wchodziły: folwark Grzmiąca oraz wsie Gąsawka i Tuczynek. Na terenie okręgu było 19 domów, zamieszkałych przez 309 osób, w tym 288 katolików i 21 ewangelików; 188 analfabetów. W 1886 r. Lewandowski wystawił majątek na subhastę, gdzie został kupiony przez bank szczeciński. Ciekawa informacja z tego okresu mówi o hipotece w wysokości 400 tysięcy marek, którą bank trzymał na majątku.
Dalszym właścicielem Chomiąży został Jan Ubysz (1846-1896), ożeniony z Leokadią z Łyskowskich (1848-1890). Ich córka Maria w 1885 r. wyszła za Bartkowskiego z Nowego Miasta, a majątek odziedziczył syn Leon. Następnie (po 1900 r.) kupił Chomiążę baron Tadeusz Lechweld, który w 1910 r. ufundował nowe wyposażenie dla kościoła: trzy neogotyckie ołtarze, konfesjonał i chrzcielnicę. Kolejnymi właścicielami tych dóbr byli Mirowscy. W 1926 r. majątek liczył 285 ha i znajdował się w posiadaniu sukcesorów Mirowskich, a jego dzierżawcą był S. Madaliński. Należy tu dodać, że w grobowcu rodowym obok kościoła pochowani zostali Jarmułt-Mliccy h. Dołęga – właściciele ziemscy z pobliskiego Obudna. W 1927 r. właśnie staraniem Mlickich, proboszcza ks. Kowalczyka i gospodarza z Chomiąży – Kledzika, wybudowano w Chomiąży nową plebanię. W tym samym roku, kolejnym właścicielem majątku został Jan Brzykcy.
W 1930 r. wieś liczyła 450 m-ców, był tu młyn Ignacego Grodowskiego i młyn motorowy A. Schmidta, a także karczma należąca do R. Solińskiej. Dzierżawcą 250-hektarowego majątku był Jan Ciesielski. W 1931 r. dobra zostały wystawione na przymusowy przetarg. Jako ich właściciel w księdze gruntowej nadal figurował Jan Brzykcy, a wartość nieruchomości jako podstawa podatku gruntowego wynosiła 53,8 talarów (?). W latach 1939-1945 Chomiąża Szlachecka znajdowała się pod zarządem niemieckim i nosiła nazwę Komsdorf. W 1940 r. hitlerowcy aresztowali proboszcza, Bernarda Pawlickiego, który zmarł w obozie w 1943 r. Na plebanii utworzono posterunek niemieckiej Policji. Po zakończeniu 2. wojny światowej majątek przeszedł na własność Skarbu Państwa Polskiego. Przez lata dwór popadał w ruinę, aż do nabycia przez prywatnego właściciela. W latach 2011-2014 dokonano przebudowy i rewitalizacji zespołu dworsko-parkowego, przystosowując go do pełnienia funkcji rekreacyjno - hotelowych. Początkowo otwarcie obiektu planowano na 2013 r., jednakże ostatecznie został oddany do użytku latem 2014 r.
Źródła:
Słownik Geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich... 1880-1902;
Teki Dworzaczka (Monografie, Regesty) Biblioteki Kórnickiej P.A.N.;
Słownik Historyczny Ziem Polskich w Średniowieczu, Inst. Historycznego P.A.N.;
Marek Jerzy Minakowski, Wielka genealogia Minakowskiego (Wielcy.pl);
Księga Adresowa Gosp. Rolnych Woj. Poznańskiego, 1926;
Księga Adresowa Polski ..., 1930;
Badania terenowe w latach 2009-2014
Mapster:
5412 @ Topographische Karte 1:25 000 (Meßtischblatt) cz. wsch. (Ostdeutschland) /1870 - 1945/
plik mapy: 3273_Kaisersfelde_1940.jpg
Wszystkie prawa zastrzeżone!



Opis

Budynek późnoklasycystyczny, parterowy z mieszkalnym poddaszem. Środkową część budowli akcentuje ganek oraz facjatka zwieńczona trójkątnie. W trakcie przeprowadzonej rozbudowy do dworu dostawiono od wschodu i zachodu dwa oszklone pawilony. W jednym z nich znajduje się basen i jacuzzi, a w drugim restauracja. Na dachu nad basenem umieszczono duży taras widokowy. W piwnicach budynku znajdują się gabinety odnowy biologicznej i SPA. Oprócz tego od strony północnej wzniesiono nowy budynek hotelowy, usytuowany dłuższą osią poprzecznie do osi dworu, architektonicznie utrzymany w stylu całości. Połączony jest on ze starym dworem podziemnym łącznikiem.

Park

Park krajobrazowy z poł. XIX w. o pow. 4,6 ha. Malowniczo wkomponowany w istniejący krajobraz, założony na zboczu opadającym w stronę jeziora. Cenny starodrzew reprezentują typowe parkowe gatunki, możemy podziwiać tu m.in. dorodne okazy dębów, lip, oraz klonów. Zachowany jest dawny układ przestrzenny, parkowe aleje i polany. Wewnątrz znajdują się również trzy stawy, położone na różnych poziomach, przy których zbudowano efektowne kaskady wodne.

Inne

- Zabudowania gospodarcze, przystosowane do pełnienia nowych funkcji.
- Kościół klasycystyczno-neogotycki p.w. św. Jana Chrzciciela z 1831 r.
- Plebania klasycystyczna z połowy XIX w.
- Groby właścicieli majątku na miejscowym cmentarzu, grobowiec Mlickich z Obudna.

tekst: Marek polskiezabytki.pl 2011

Komentarze

Aby skomentować obiekt, zaloguj się. Jeżeli nie masz jeszcze konta w serwisie, zarejestruj się.

Robert Lewandowski3 lata i 10 miesięcy temu
Szukam informacji na temat Chomiąży Szlacheckiej z lat 1876-1886 i informacji na temat właściciela z tego okresu . Z jakich źródeł korzystał autor wpisu?
Marek Kujawa3 lata i 10 miesięcy temu
Informacja o Lewandowskim pochodzi zapewne z Regestów Dworzaczka. Niestety nic więcej nie potrafię pomóc.
Robert Karok i 11 miesięcy temu
Witam ;) byłem w tym obiekcie na kolonii. Jakoś 1983/84. Pamiętam przyjazd. 1/3 dzieci w płacz (w tym i ja) że takie warunki. Serio stan był straszny. Ale bardzo podobobała mi się bryła budynku więc często go rysowałem. Samo miejsce przesuper! Patrzę po jakichś 35 latach i oczom nie wierzę. Pięknie odrestaurowany dworek. Muszę przyjechać i "dotknąć" Pozdrawiam Robert
Marek Kujawarok i 11 miesięcy temu
Przyjechać i obejrzeć warto. Warto też objechać jezioro i zobaczyć "Gród Piasta" - ośrodek położony w lesie, na dość sporym zboczu. A na kwaterę (ze względów cenowych) polecam Zatokę Zabłockich, w pobliskiej Chomiąży Księżej. Jest to świetny punkt wypadowy do zwiedzania okolicy. Zaledwie 6 km od Żnina i ok. 8 km od Lubostronia.