Jeziory

Stan obecny

Muzeum Przyrodnicze Wielkopolskiego Parku Narodowego w Jeziorach.
Dyrekcja WPN.

Historia

Pałac z 1. poł. XX w.
Jeziory to wieś leżąca w Wielkopolskim Parku Narodowym, nad Jez. Góreckim, 5 km na płn.-zachód od Mosiny. W okresie staropolskim nie istniała, a jej przyszłe tereny stanowił bór należący do właścicieli Górki. Tejże Górki tej nie ma w naszym katalogu, dlatego dodamy parę słów opisu. Wieś znana była już w 1335 r. jako "Gorca". Jej dziedzicami byli Górscy, którzy toczyli liczne spory z Łódzkimi z pobliskiej Łodzi. Znany był Szczepan z Górki, którego w 1411 r. pozywał Jan Łódzki o to, że "pławił w jeziorze i wychłostał" jego służącą Agnieszkę. We wsi już w XV w. był kościół, ale podupadł, bo przed końcem stulecia mieszkańcy opuścili wieś. W 1514 r. kanonicy kapituły poznańskiej prosili biskupa, aby włączyć jej tereny do parafii w Trzebawie. Ostatecznie kościół został rozebrany w XVI w. W XVIII w. wieś należała do parafii w Łodzi. Niestety na podst. zapisków u Dworzaczka, w tym parafialnych, nie sposób dojść, kto był jej właścicielem na przeł. XIX i XX w., czyli w okresie, w którym wybudowano leśniczówkę w późniejszych Jeziorach. Na podst. poszlak możemy przypuszczać, że zarówno Górka jak i Trzebaw należały do dóbr w Kórniku. W końcu to właśnie Działyńscy wybudowali zameczek na wyspie położonej pośrodku jeziora. Leśniczówka, czyli Forsterei Seeberg, pojawia się dopiero na mapie z 1911 r., gdzie widać, że budynkowi towarzyszą zabudowania gospodarcze i niewielki ogród. Stan taki utrzymywał się do 1941 r., kiedy to w okolicę tę trafił mieszkający w Środzie, Arthur Karl Greiser (1897-1946), polityk, obergruppenführer SS, Namiestnik Rzeszy Kraju Warty (Wartheland). W Jeziorach, niecałe 200 metrów na zachód od leśniczówki, Greiser wybudował sobie opisywany pałac, za kwotę 2 mln marek. Po wojnie, jako zbrodniarz wojenny był sądzony w Poznaniu i stracony (przez powieszenie) w poznańskiej cytadeli, dnia 21 lipca 1946 r. Pomimo presji z zachodu, wniosków obrony, a nawet prośby papieża Piusa XII, Bolesław Bierut nie ustąpił i egzekucję wykonano.
W pałacu po wojnie umieszczono szpital, tzw. "prewentorium" (sanatorium zapobiegawcze) dla dzieci chorych na gruźlicę. Później przeniesione tu zostało muzeum WPN z Puszczykowa, ze wgl. na zły stan tamtejszych obiektów. Obecnie w pałacu oprócz muzeum mieści się dyrekcja WPN.
Źródła:
Słownik Geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich... 1880-1902;
Teki Dworzaczka (Monografie, Regesty) Biblioteki Kórnickiej P.A.N.;
Słownik Historyczny Ziem Polskich w Średniowieczu, Inst. Historycznego P.A.N.;
Wikipedia.de, link: https://de.wikipedia.org/wiki/Arthur_Greiser
Geoportal;
Mapster:
11811861 @ Topographische Karte 1:25 000 (Meßtischblatt) cz. wsch. (Ostdeutschland) /1870 - 1945/
- plik mapy: 3766_(2063)_Stenschewo_1911_APP_Sygn._M.top.25-1087.jpg
17718 @ Karte des Deutschen Reiches 1:100 000 - Generalstabskarte, ark. poj. /1870 - 1944/
- plik mapy: KDR100_300_Buk_ca1893_DRMC5820300c.jpg
11821616 @ Topographische Karte 1:25 000 (Meßtischblatt) cz. wsch. (Ostdeutschland) /1870 - 1945/
- plik mapy: 3766_Stenschewo_IX.1944_uniberk_C056972586.jpg
Wszystkie prawa zastrzeżone!

Opis

Pałac wzniesiony na rzucie obróconej litery "C". fasadą skierowany w stronę Jeziora Góreckiego, na SW (płd.-zach.), zaś skrzydłami na NE (płn.-wsch.). Budynek piętrowy, nakryty dwuspadowymi dachami.

Park

Z przyczyn naturalnych, czyli położenia w pięknej okolicy, wokół pałacu nie założono dodatkowego parku ozdobnego.

Inne

Zamek romantyczny Działyńskich, gotycki, 1824-25, na wyspie Jez. Góreckiego

tekst: Marek polskiezabytki.pl 2011