Skrzypaczowice

Stan obecny

Własność prywatna

Historia

Dwór z 2. poł. XIX w.
Skrzypaczowice to wieś leżąca przy DK nr 79, w odległości 10 km na zachód od Tarnobrzegu. W 1508 r. wieś odnotowano w regestach poborowych pow. sandomierskiego. Należała (wraz z Trzebisławicami) do Jana z Luniowa, który płacił grzywnę i 13,5 grosza. Druga część wraz z Baszowem i Suliszowem należały do Anny Suliszowskiej, która płaciła 1 grzywnę i 12 groszy poboru. W 1578 r. część Stanisława Gniewosza płaciła pobór od 2 osadników, pół łanu, 1 łanu pustego i 1 zagrodnika. Stanisław Trzebisławski miał 9 osadników, 2 i pół łanu, 1 komornika, 4 biednych i 1 skrz. (?). W 1827 r. we wsi znajdowało się 21 domów ze 181 mieszkańcami. Na skutek uwłaszczenia powstały 24 tzw. "osady", do których należało 151 mórg ziemi.
W 2. poł. XIX w. wieś nabył Łukasz Dobrzański. Jego syn, Roman był później ojcem chrzestnym słynnego "Hubala".
W 1885 r. S. dzieliły się na wieś i folwark, leżały w pow. sandomierskim, gminie Łoniów i parafii Koprzywnica. Część wiejska miała 22 domy i 194 mieszkańców. Folwark obejmował 788 mórg, w tym 522 morgi ziemi uprawnej, 146 mórg łąk, 23 morgi pastwisk, 42 morgi lasu i 56 mórg nieużytków. Stał tu murowany dwór i 11 budynków drewnianych. Na polach zaprowadzony był płodozmian 8 polowy. Na zachód od wsi leżała kolonia Skrzypacz, a dalej w kier. płn.-zachodnim kolonia Skrzypaczowice. Las majątku rozciągał się w kierunku płn.-wschodnim od folwarku. Od Dobrzańskich majątek kupił Józef Komorowski, natomiast oni pełnili funkcję administratorów. W 1930 r. wieś nadal leżała w gminie Łoniów, a właścicielką majątku o pow. 425 ha była Helena Komorowska. Zarządcą dóbr był wówczas Tadeusz Dobrzański. Ostatnim kowalem w majątku był Henryk Stępień, ur. w 1927 r.
W WGM znajdujemy Helenę Józefę Osmólską (1866-1928) która może być naszą dziedziczką i w 1880 r. wyszła za Józefa Komorowskiego h. Łabędź (1860-1902). Mieli oni dwie córki: Janinę Wandę zamężną za Zygmunta Marię Gołabek-Jezierskiego oraz Marię zamężną za Tadeusza Edmunda Karskiego.
W czasie 2. wojny światowej we dworze mieszkał niemiecki administrator von Paul. Został zlikwidowany na wiosnę 1944 r. przez grupę Józefa Bojanowskiego "Waltera". Po wojnie dawny folwark został zarekwirowany na potrzeby reformy rolnej i rozparcelowany.
Źródła:
Wyborcza.pl, art. z 4 marca 2017, Janusz Kędracki "Ten dwór należał do rodziny Hubala, a na gestapowca czaili się tu partyzanci".
Słownik Geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich... 1880-1902;
Słownik Historyczno-Geograficzny P.A.N.;
Marek Jerzy Minakowski - Genealogia Potomków Sejmu Wielkiego;
Księga Adresowa Polski, 1930;
Geoportal;
Mapster:
15543 @ WIG - Mapa Szczegółowa Polski 1:25 000 /1929 - 1939/
- plik mapy: P46-S33-H_BARANOW_SANDOMIERSKI_1938.jpg
Wszystkie prawa zastrzeżone!

Opis

Dwór wznosił się przy południowej granicy parku i fasadą skierowany był na południe. Zachowało się jego wschodnie, piętrowe skrzydło. Z części zachodniej pozostały fundamenty oraz piwnice.
Układ przestrzenny zespołu dworskiego jest całkowicie przeobrażony. Zabudowania gospodarcze nie zachowały się.

Park

Park dworski z XIX w. o pow. ok. 2 ha. Park rozłożony na stoku łagodnego wzgórza (szczyt w kier. NE, na wys. 196 metrów n.p.m.). Nie stanowił typowej kompozycji ozdobnej, było to raczej naturalne zadrzewienie terenu, ograniczone wąwozami. Ponadto dalej w kier. południowym rozciągał się sad o pow. 0,55 ha.

Inne

Kuźnia, pocz. XX w.
We wsi: dom drewniany, pocz. XX w.

tekst: Marek polskiezabytki.pl 2011