Puławy - Pałac Marynki

Stan obecny

Przez wiele lat mieścił się tu Oddział Pszczelnictwa Instytutu Sadownictwa i Kwiaciarstwa ze Skierniewic. Od 2017 roku obiekt jest własnością Miasta Puławy.

Historia

Pałac Marynki zbudowany został przez budowniczego puławskiego Joachima Hempla dla księżnej Marii Wirtemberskiej (zw. Marynką), córki Adama Kazimierza i Izabeli z Flemingów Czartoryskich wg proj. Chrystiana Piotra Aignera (1790) w latach 1791- 94 na terenie zw. Mokradki, na pd.-wsch. od założenia parkowego (Dzikiej Promenady), powiększonego wówczas aż do ogrodzenia Mariynek. Klasycystyczny, piętrowy, z wgłębnym portykiem kolumnowym od frontu i okrągłym salonem z kopułą w półokrągłym ryzalicie od strony Łachy, o wysokości dwu kondygnacji. Prosty korpus wraz z ryzalitem wieńczyła pełna attyka, kryjąca spłaszczony dach i ukrytą pod nim kasetonowa kopułę. Otwory i blendy parteru otrzymały formę porte-fenêtres, okna i blendy piętra - mezzanina proporcje bliskie kwadratu. W blendach wymalowano iluzjonistyczne okna o podziałach zgodnych z rzeczywistą stolarką. Pałacyk został zdewastowany przez wojska rosyjskie w 1794 roku. Szybko odzyskał świetność, służąc głównie gościom - rozwiedziona Maria Wirtemberska mieszkała głównie z matką w pałacu. Pałac poprzedzony kolistym dziedzińcem z podjazdem i okrągłym, zagłębionym gazonem, otoczony był niskim, pełnym parkanem z bramą na osi i dwiema furtkami na osi poprzecznej. Bramę główną flankowały niskie filarki, z szerokimi, płaskimi wazonami w zwieńczeniach. Przy pałacu od strony pd.-wsch. urządzony był niewielki ogródek z alejkami, z rurowaną oranżerią o surowych, klasycystycznych formach, stojącą bliżej nadrzecznej skarpy. Po konfiskacie dóbr Czartoryskich przez władze carskie w 1832 roku pałacyk służył kolejnym instytutom: Maryjskiemu (1843- 186l), Politechnicznemu i Rolniczo-Leśnemu, Gospodarstwa Wiejskiego i Leśnictwa (1861-1915). W tym okresie utracił charakter rezydencji -część pomieszczeń została wtórnie podzielona, zaś w drugiej połowie wieku kopulę salonu zastąpiono sufitem z fasetą i skromną dekoracją, urządzając na piętrze dodatkowe pomieszczenie, z oknami wybitymi w attyce. Porte-fenêtres parteru przekształcono w okna (także w fasadzie). Rozebrano też attyki na elewacjach bocznych i tylnej, pozostawiając je na froncie i na ryzalicie. Pierwotnie monochromatyczne, żółto-piaskowe elewacje zostały pomalowane na żółty kolor z białymi obramieniami wokół dolnych okien ryzalitu i białym fryzem wokół pałacu. Prawdopodobnie około połowy XIX w.ieku zlikwidowano ogródek, włączając jego teren do folwarku i rozebrano budynek oranżerii. Prawdopodobnie w końcu XIX wieku wybudowano oficynę tuż za ogrodzeniem pałacu. W latach l9l7 -1939 pałacyk należał do Państwowego Instytutu Naukowego Gospodarstwa Wiejskiego. Wtedy też wewnątrz pałacu wstawiano ściankę wewnętrzną przy jednej z klatek schodowych. Wykonano też furtki przy bramie, a być może i samą bramę wraz ażurcoym ogrodzeniem w części frontowej. We wrześniu l939 roku w ryzalit pałacu trafiła bomba lotnicza. Pałac wyremontowano przeznaczając go na mieszkania dla rodzin pracowników instytutu. W latach 1959 - 60 przeprowadzono duży remont (prawdopodobnie przywrócenie portefenêtres w fasadzie, likwidacja ogrzewania piecowego, instalacja c.o., przebudowa klatki schodowej od strony pn.-zach.) W 1965 roku przekazano pałac Instytutowi Sadownictwa z siedzibą w Skierniewicach, Oddział Pszczelnictwa w Puławach. W latach 1965 - 66 – kolejny remont pałacu – m.in. wymiana podłóg. W roku 1986 rozpoczęto remont elewacji (odtworzenie dekoracji malarskiej blend), wymieniono instalację elektryczną. W latach 1987 - 89 przeprowadzono prace konserwacyjne przy salonie okrągłym: częściowa rekonstrukcja dekoracji sztukatorskiej, wymiana stolarki, montaż kominka podokiennego, ułożenie nowej posadzki. W l997 roku - remont instalacji c.o. - ogrzewanie gazowe. W 2001 roku- remont dachu po burzy, wymiana uszkodzonych belek krokwiowych, wzmocnienie konstrukcji, ocieplenie, nowe pokrycie dachu blachą stalowa ocynkowaną, obróbki blacharskie. W latach 2001-02 - nowa instalacja elektryczna i sieć komputerowa w pomieszczeniach na Pietrze. W 2002 roku - sufity podwieszane, wymiana ścianek działowych na piętrze, instalacja odgromowa. W 2017 obiekt przeszedł na własność miasta Puławy (JB2026)

Opis

Pałac usytuowany na terenie tzw. Mokradki, na wyniesionym nieco prawym brzegu Łachy. Pałac wraz z dużym, kolistym dziedzińcem od frontu graniczy bezpośrednio od pn.-zach. z parkiem pałacowym, od pd.-wsch. z terenem d. folwarku Mokradki. Dziedziniec z podjazdem i kolistym gazonem, ogrodzony murowanym, pełnym parkanem, w części frontowej przechodzący w ażurowy, metalowy płot na murowanej podmurówce z bramą i dwiema furtkami na murowanych słupkach.
Pałac murowany z cegły pełnej na zaprawie wapiennej, tynkowany zewnątrz i wewnątrz tynkiem wapienno-piaskowym, w partiach remontowanych cementowo-wapiennymi. Kolumny portyku murowane z cegły, bazy i kapitele kolumn i pilastrów z piaskowca. Stropy drewniane, na parterze sufity z desek trzcinowane i tynkowane, na piętrze podwieszane: płyta gipsowe-kartonowa na metalowym stelażu, wykładzina z paneli.
Podłogi: W hallu płyty z brązowego marmuru, w pomieszczeniach parteru parkiet na ślepej podłodze z desek na legarach; w salonie, mozaikowe z trzech gatunków drewna liściastego w układzie w kwadrat, w pozostałych - w jodełkę. Na piętrze podłogi z paneli. W klatkach schodowych - posadzki cementowe.
Główne schody wejściowe z ciosów piaskowca, jednobiegowe z szerokimi murkami policzkowymi, schody boczne, o analogicznym układzie i konstrukcji, taras ze schodami z piaskowca. Schody wewnętrzne betonowe z żeliwnymi balustradami, zabiegowe i dwubiegowe z podestem, na piętrze schody kręcone, stalowe, spawane z kształtowników. Kominek podokienny z białego marmuru.
Stolarka drewniana, okna i porte-fenêtres ościeżnicowe, podwójne, dwuskrzydłowe ze szczeblinami, z dwuskrzydłowym oberluftem oddzielonym ślemieniem. Część blend z iluzjonistycznymi oknami, na piętrze ośmiopolowymi (okna rzeczywiste sześciopolowe). Drzwi wewnętrzne dwuskrzydłowe, płycinowe, jednoskrzydłowe płytowe. Drzwi główne w górnej połowie skrzydeł przeszklone, ze szczeblinami, dołem płycinowe. W ryzalicie para drzwi typu porte-fenêtre, drzwi boczne od strony parku górą przeszklone, z dwuskrzydłowym nadświetlem, od strony od strony folwarku jednoskrzydłowe ze zdwojonymi płycinami.
Dach o konstrukcji stolcowej, pokrycie blachą stalową ocynkowaną.
Budynek, na rzucie prostokąta z wypuklyrn ryzalitem od tyłu. Zasadniczy układ trójdzielny, dwutraktowy, z sienią - holem w przednim trakcie, poprzedzonym portykiem wgłębnym o czterech kolumnach ze schodami i okrągłym salonem, w tylnym trakcie, częściowo wysuniętym poza obrys murów korpusu. W części pd.-wsch. w trakcie frontowym kwadratowy pokój, z wejściem z holu, rozdzielony przepierzeniem na dwa podłużne pomieszczenia z oknami w fasadzie. W partii narożnej klatka schodowa z sionką z wyjściem na zewnątrz w bocznej ścianie. Trakt tylny z wydzielonym poprzeczną ścianą wewnętrznym półtraktem, skomunikowanym wybitym przejściem z klatką schodową i z holem poprzez wydzielony cienkimi ściankami korytarzyk z pobocznym sanitariatem. Pomieszczenie narożne z wydzielonym pokoikiem od strony wnętrza, skąd wejście do okrągłego salonu. W części pn. w trakcie przednim podłużny korytarz z wejściem z holu, z wydzielonym przepierzeniem pomieszczeniem od frontu, z którego wejście do większego narożnego pomieszczenia, przedzielonego ścianką, z wydzielonym sanitariatem w części tylnej. Z niskiego podestu schodów. W głębi klatki schodowej wejście wybite do pomieszczenia w środkowym półtrakcie z wyjściem na zewnątrz w bocznej ścianie, w trakcie tylnym większy, narożny pokój z wejściem z okrągłego salonu. Zasadniczy podział piętra analogiczny do partem, z narożna klatką schodową we frontowym trakcie części pd.-wsch. z której wejście do ciemnego korytarzyka, wydzielonego z kwadratowego większego pomieszczenia. W tracie tylnym duży kwadratowy pokój, podzielony wzdłużnie przepierzeniem. Z korytarzyka wejście do pokoju nad holem, z wydzielonymi z boku dwoma małymi pomieszczeniami. Przy ścianie międzytraktowej kręcone schody na strych i do okrągłego pomieszczenia nad salonem. W części pn. klatka schodowa, narożny pokój od frontu, niniejszy pokój W środkowym półtrakcie i dwa pokoje w tylnym trakcie z wejściem z podestu klatki.
Budynek nie podpiwniczony. na wysokim cokole, jednopiętrowy, Z pozornym drugim piętrem w ryzalicie. Na froncie płytki ryzalit na czterech kolumnach, z silnie cofniętą ścianą, tworzącą portyk wgłębny. Nakryty spłaszczonym dachem czterospadowym, nad okrągłymi pomieszczeniami w ryzalicie spłaszczonym dachem stożkowym przechodzącym w dwuspadowy, dochodzący do tylnej połaci dachu korpusu. Dach od frontu skryty za attyką.
Fasada dziewięcioosiowa w wielkim porządku korynckim z attyką, regularnie artykułowana; trzema pilastrami w partiach bocznych, czterema kolumnami w partii portyku. W głębi portyku dwa pilastry na osiach środkowych kolumn. Strop w portyku podzielony trzema dużymi kasetonami z filungową dekoracją na spodzie belek dźwigarowych i fasetowym oprofilowaniem wewnątrz. W ich centrum kwadratowe płyciny z profilowanymi brzegami. W bocznej ścianie portyku; od pd.-wsch. blenda o wielkości drzwi. od pn.-zach. portefenêtre, Pilastry i kolumny o jońskich bazach. ustawione na gładkim, dość wysokim cokole ze schodami na całej szerokości portyku. Pełne belkowanie korynckie, z gzymsem dekorowanym mbkowaniem i modylionami, nieco wysunięte w partii portyku. Na fryzie portyku inskrypcja antyczną majuskułą: ISTE TERRARUM MIHI PRAETER OMNES ANGULUS RIDET, Attyka o prostym gzymsie, w partii portyku nieco wysunięta, z filarkami na osiach podpór i tralkami W polach. W partiach bocznych pełna, lekko gierowana nad podporami, z dekoracją festonową w polach. Tło ściany boniowane, z boniami przechodzącymi w klińce nad otworami parteru ~ wszystkie otwory bez obramień. Gzyms kordonowy w formie dwupłatwiowego architrawu. Masywne murki policzkowe schodów przed portykiem. sięgające wysokości cokołu i wysunięte na odległość schodów, Zakończone prostym gzymsem.
Elewacje boczne pięcioosiowe, boniowane, przedzielone gzymsem kordonowym przechodzącym z fasady i analogicznym pełnym belkowaniem. Na dwóch pierwszych osiach elewacji pd.-wsch. na dwóch osiach od pd. i na pierwszej osi od wsch. narożnika blendy z namalowanymi iluzjonistycznymi oknami. Okna i blendy parteru z płytami parapetowymi i płycinami o szerokości ościeży, sięgającymi do cokołu. Na drugiej osi d. wsch. narożnika otwór wejścia, węższy i niższy od innych otworów parteru poprzedzonymi prostymi schodkami z krótkim podestem, ujęte murkami policzkowymi o opadającej ku przodowi górnej powierzchni nakrytej czapami. Nad drzwiami okno piętra, środkowa oś z oknami obu kondygnacji. Elewacja przeciwległa analogiczna, z otworami na osi środkowej, na pozostałych osiach blendy. Drzwi o pełnej wysokości z analogicznymi schodkami o dłuższym podeście, z przylegającym do pn. policzka schowkiem.
Elewacja tylna dziewięcioosiowa, boniowana, z cokołem i gzymsem wspólnym z pozostałymi elewacjami. Trójosiowy wypukły ryzalit na osi głównej z szeroko rozsuniętymi otworami na osiach. Dolne, zamknięte pełnym łukiem w prostych, prostokątnych, boniowanych obramieniach, przerywających gzyms kordonowy, sięgających dolnych krawędzi górnych blend. Dwa boczne otwory porte-fenêtres , środkowy z płyciną pod oknem. Partie boczne z regularnie rozmieszczonymi oknami na osiach. Dolne okna z płycinami pod płytą parapetową. W gładkiej ścianie attykowej ryzalitu trzy kwadratowe okienka na osiach dolnych otworów. Przed ryzalitem łukowy taras z trzema koncentrycznym i stopniami. (JB2026)

Inne

Źródła:
Karta Zabytku Roman Wierzchowski
zdjęcie z 1904 roku : Wikipedia