Mikoszki

Stan obecny

Własność JST. Mieszkania.

Historia

Dwór z k. XVIII w.
Mikoszki to wieś leżąca 6,5 km na zachód od Czempinia. Po raz pierwszy wzmiankowana w 1388 r. jako Micoszevicze. W roku tym Piotrek Mikoszewski toczył spór z Wincentym "Sierotą" i jego braćmi przyrodnimi. We wsi mieszkał też Michał Drzewicz, posiadacz Dzięczyny, którego pozywał Mścigniew z Sędziny. Szwagierką Michała była Jafroszka, żona Bogusława z Mikoszek. Razem ze swoją siostrą Zuzką posiadały wieś Karmino. Są to niezmiernie interesujące rzeczy, niemniej na portalu PZ musimy ograniczyć się do podstawowych informacji, a zainteresowanych szczegółami życia właścicieli wsi w XIV i XV w. odsyłamy do Słownika Historyczno-Geograficznego PAN. Oprócz Mikoszewskich (czy też Mikuszewskich) część wsi należała do Jarogniewskich z Jarogniewic. W 2. poł. XV w. dziedzicem wsi był Wojciech Jarogniewski, po którym odziedziczyły córki: Anna, Beata i Róża. Zapewne któraś z nich wniosła dobra w wianie Sułockiemu, którego synem był Wojciech S., ożeniony z Agnieszką Krzyżanowską. Za czasów Sułockich we wsi był folwark z dworem, młyn wodny oraz wiatrak. Oprócz M. i Jarogniewic posiadali oni połowę wsi Grzybno. Sułocki żył jeszcze w 1564 roku, kiedy to zapisywał na swoich dobrach kwotę 12 tys., złp. Piotrowi Baranowskiemu i Adamowi Tarnowskiemu. Po Wojciechu odziedziczyły dzieci: Marcin, Andrzej i Katarzyna. W 1572 r. swoje części wsi sprzedał im bratanek - Stanisław Sułocki.
Sułoccy prawdopodobnie sprzedali majątek, a w 1580 r. dziedzicami Mikoszek byli Adam Tarnowski i Mikołaj Rybieński. Płacili oni pobór od 1 łanu, 3 zagrodników i 3 komorników. Po Rybieńskim odziedziczyła żona - Jadwiga Spławska - a po jej śmierci Gabriel i Benedykt Spławscy. Pod koniec XVI w. sprzedali oni dobra Stanisławowi Konarzewskiemu. Podobnie uczynili pozostali spadkobiercy Spławskiej - Wojciech Drzewiecki, jego córka Barbara Drzewiecka oraz Mikołaj Spławski, syn Jakuba.
Dopiero około 1623 r. wymarli spadkobiercy Spławskiej i dobra stały się własnością Jadwigi z Mierzewa, która w 1623 r. sprzedała M. i Jarogniewice Stanisławowi Pruskiemu, ożenionemu z Anną Glińską. Pruski zmarł w 1626 roku, a ze związku tego pochodził syn Jan Ludwik. Jego opiekunowie, czyli panowie Wojciech i Adam Gruszczyńscy, w 1637 r. sprzedali majątek Abrahamowi Ciświckiemu, kasztelanowi śremskiemu, za kwotę 13 tys. złp. Ten ożenił się z Anną Rydzyńską i mieli synów: Piotra który został księdzem, Stanisława oraz Franciszka. W 1648 r. bracia sprzedali Mikoszki Franciszkowi, który był wówczas dworzaninem królewskim.
W połowie XVII w. na skutek wojen i spowodowanego nimi bałaganu w Rzeczpospolitej, dobra w M. przeszły w ręce Macieja Zakrzewskiego. Jego synami byli Stanisław i Benedykt, a dziedzicem M. został Stanisław Zakrzewski. Jarogniewice zaś przeszły w ręce Adama Golińskiego. W latach 70. i 80. miały tu miejsce jakieś perturbacje, na skutek których właścicielem wsi został Gaspard Andrault de Buy - przedstawiciel rodziny szlacheckiej pochodzącej z Francji. W 1686 r. Mikoszki i Kaczyno odkupił z powrotem Stanisław Zakrzewski. Jego żoną była Katarzyna Golińska, córka Adama Los-Golińskiego. Stanisław umarł przed 1717 r., zaś wdowa obiecała przekazać majątek swojemu synowi Józefowi. Zmarła dwa lata później, a Józef ożenił się z Anną Żychlińską h. Szeliga, której zapisał 10 tys. złp. posagu. Ich córka Urszula wyszła za Adama Romiszewskiego, z którym się później rozwiodła. W 1752 r. sprzedała ona Mikoszki i Kawczyn - Franciszkowi Święcickiemu, pisarzowi ziemskiemu z Pyzdr, za kwotę 60 tys. złp.
Żoną Święcickiego była Agnieszka Żeromska. Mieli oni synów: Jana, Kajetana, Józefa, Antoniego i Michała. W 1781 r. sprzedali oni rodzinny majątek Wojciechowi Dramińskiemu, za kwotę 124 tys. złp. Żoną Dramińskiego była Salomea Koczorowska, córka Adama i Zofii Łaszczyńskiej. Dziesięć lat później ich syn Andrzej sprzedał majątek swemu kuzynowi - Józefowi, synowi Zygmunta Dramińskiego. Na skutek nieznanych nam bliżej transakcji właścicielem M. został Bonawentura Koczorowski, ożeniony z Ludwiką Sczaniecką h. Ossoria. Prawdopodobnie to on wybudował opisywany dwór. W Mikoszkach rodziły się dzieci Koczorowskich, między innymi: Ignacy Pantaleon (1798), Antoni Epifaniusz (1800), bliźniaki (w tym córka Emilia Pelagia) zmarłe podczas narodzin w 1808 r., Józefa (ur. i zm. 1809), Jan Paweł (1810), Ignacy (zm. 1810) i Franciszek Maurycy (1811-15). Ludwika zmarła mając 83 lata, dnia 23 sierpnia 1858 r. Trzy lata później Stanisław Koczorowski ożenił się w Dominowie k. Giecza z Joanna Radońską. W 1862 r. urodziła się ich córka Tekla Franciszka Seweryna. Ekonomem w Mikoszkach był wówczas Nikodem Kulesza.
W 1878 r. majątek od Koczorowskich nabył Stefan Chłapowski h. Dryja. Po jego śmierci dziedziczką była wdowa Maria, następnie Alfred, zaś ostatnim (aż do wybuchu wojny) Alfred junior (1917-1988),
W 1913 r. dobra rycerskie Mikoszki, wraz z Tamborowem, Gurostwem, Kurzągórą i Chłapowem wchodziły w skład dóbr Bonikowo. Na ogólny obszar 475 ha w Mikoszkach składało się 372,4 ha roli, 65 ha łąk, 30 ha lasu i 7 ha nieużytków. Czysty dochód gruntowy wynosił 3218 marek. W majątku pracował młyn i gorzelnia parowe, stacja hodowli ziemniaków, ponadto specjalizował się w hodowli bydła mlecznego. Na inwentarz żywy w 1913 roku składało się 48 koni, 140 szt. bydła plus 59 cielaków, 120 owiec oraz 200 świń. Właścicielem majątku w Bonikowie był wówczas Alfred Chłapowski h. Dryja, a zarządcą Mikoszek niejaki von Matczyński.
W 1926 r. dobra należały do Alfreda Chłapowskiego h. Dryja i obejmowały 455,57 ha, w tym 300 ha roli, 135 ha łąk i pastwisk, 19 ha lasu oraz 1,57 ha nieużytków. Czysty dochód gruntowy wynosił 1312 talarów. Gospodarstwo posiadało własną gorzelnię i kaszarnię, ponadto specjalizowało się w reprodukcji nasion buraczanych. Po 1945 roku majątek został znacjonalizowany.
Źródła:
Słownik Geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich... 1880-1902;
Teki Dworzaczka (Monografie, Regesty) Biblioteki Kórnickiej P.A.N.;
Słownik Historyczny Ziem Polskich w Średniowieczu, Inst. Historycznego P.A.N.;
Marek Jerzy Minakowski, Wielka genealogia Minakowskiego (Wielcy.pl);
Księga Adresowa Gosp. Rolnych Woj. Poznańskiego, 1926;
Guter=Adreßbuch für die Prowinz Posen, wyd. 2, Lipsk 1913;
Wykaz alfabetyczny wszystkich posiadłości ziemskich w W. Księstwie Poznańskiem, Berlin, 1872;
Księga Adresowa Polski ..., 1930;
Geoportal;
Mapster:
6800 @ Topographische Karte 1:25 000 (Meßtischblatt) cz. wsch. (Ostdeutschland) /1870 - 1945/
Wszystkie prawa zastrzeżone!

Opis

Dwór wzniesiony w stylu tzw. "narodowym", parterowy i nakryty łamanym dachem. Po bokach dawnej fasady dwa mocno wysunięte alkierze, nakryte również łamanymi dachami. Obecnie rolę fasady spełnia elewacja północna gdzie wejście umieszczone jest w pseudoportyku akcentowanym czterema pilastrami. Nad nim znajduje się wystawka, zwieńczona trójkątnym frontonem. Na osi wejścia duży, okrągły podjazd z aleją dojazdową.

Park

Park z k. XVIII / XIX w. o pow. około 2,8 ha, obecnie w granicach działek nr 23/26 oraz 23/28.

Inne

tekst: Marek polskiezabytki.pl 2011