Skatalogowanych zabytków: 11236
Zarejestruj się
Miniatura Chwałkowo
Zdjęcie Marek Kujawa
Miniatura ChwałkowoMiniatura ChwałkowoMiniatura ChwałkowoMiniatura ChwałkowoMiniatura ChwałkowoMiniatura ChwałkowoMiniatura ChwałkowoMiniatura ChwałkowoMiniatura ChwałkowoMiniatura ChwałkowoMiniatura ChwałkowoMiniatura ChwałkowoMiniatura ChwałkowoMiniatura ChwałkowoMiniatura ChwałkowoMiniatura ChwałkowoMiniatura Chwałkowo

Lokalizacja

Współrzędne GPS (zapis dziesiętny): 51.7454, 17.0227

Chwałkowo

Chwalkowo

Województwo:wielkopolskie
Powiat:gostyński
Gmina:Krobia
Rodzaj obiektu:Pałac

Rejestr zabytków

Zespół:zespół pałacowy, nr rej.: 1540/A z 3.07.1974

Stan obecny

Pałac i park - DPS
Folwark - prawdopodobnie własność ANR, w dzierżawie.

Historia

Pałac z k. XIX w.
Pierwsza wzmianka o wsi pochodzi z 1399 r. W dawnych wiekach Chwałkowo należało do Chwałkowskich h. Odrowąż, z których pochodził Mikołaj Chwałkowski, autor "Prawa pospolitego Królestwa Polskiego". Oprócz tej rodziny, współwłaścicielami dóbr pod koniec XV w. byli Kolniccy i Włostowscy. W 1516 r. Mikołaj Chwałkowski zapisywał na swojej części 20 grzywien posagu i t. wiana Elżbiecie Kolnickiej, córce Wawrzyńca. Inną cz. Chwałkowa trzymał Benedykt Ch. a jeszcze inną Jakub Ch. Dwa łany "puste" we wsi posiadał także Jakub Strzeżowski. Wynikałoby z tego, że wieś podzielona była co najmniej na cztery działy. Żoną tegoż Strzeżowskiego była Petronella Ch., która w 1517 r. sprzedała swoją część Stanisławowi Malewskiemu. Po śmierci męża Petronella wygnała z Chwałkowa jego synów, a dobra sprzedano Tyburcemu Jaraczewskiemu. Na przestrzeni XVI w. wieś częściowo przechodziła w ręce mężów panien Chwałkowskich, np. Dersława Golińskiego. Po Chwałkowskich to właśnie Włostowscy najczęściej pojawiają się w XVI i XVII-wiecznych zapiskach. Znajdujemy tu także Pogorzelskich (od ok. 1584 r.), Pijanowskich, Jakuba Żychlińskiego (1599), Wojciecha Karsznickiego (1603) i Jadwigę Moraczewską - żonę Piotra Jabłkowskiego. Ta ostatnia w 1640 r. sprzedała całe odziedziczone dobra, czyli: Chwałkowo, Włostowo i folwark Wąwino, osadę Pasierbice oraz Chociszewice - Wojciechowi Moraczewskiemu, synowi Piotra. W tym samym roku część wsi od sióstr Rozdrażewskich nabył Andrzej Pogorzelski. Po Wojciechu odziedziczył Stefan Moraczewski, ożeniony z Barbarą Buzeńską. W 1654 r. ojciec i syn Moraczewscy sprzedali Ch. Adamowi Suchorzewskiemu h. Zaręba. W międzyczasie, po Chwałkowskich pozostali tylko ich sukcesorzy, zaś w zapiskach dotyczących wsi dominują już tylko Suchorzewscy i Moraczewscy. Oczywiście pomiędzy tymi rodzinami zachodziły związki, np. Wojciech Suchorzewski ożeniony był z Jadwigą Moraczewską. W 1700 r. sprzedali oni swoją cz. wsi oraz Wawino i Wawinko Władysławowi Zarembie z Kalinowy (1660-1740), synowi Aleksandra. O dworze we wsi dowiadujemy się już w 1701 r., z zapiski dot. śmierci jego żony Zofii z Moraczewskich Zaremby. Niedługo później dziedzic ożenił się ponownie, z Urszulą Karchowską h. Krakwicz, z którą miał sześcioro dzieci: Franciszkę, Ludwikę, Antoniego, Wiktorię, Brygidę oraz Ewę Wiktorię. Syn Antoni ożenił się z Nieświastowską, z którą miał córkę Faustynę. Ta zaślubiła Krzysztofa Wyssogotę-Zakrzewskiego h. Wyskota - syna Andrzeja (dziedzica w 1719 r.) i Teresy Nieświastowskiej. W 1738 r. oficjalnym właścicielem Ch. był Antoni Zaremba, który w tymże roku sprzedał Ch., Włostowo, Wawino, Wawinko i pustki Pasierbice Tomaszowi Wierusz Kowalskiemu, synowi Franciszka i Urszuli Rogalińskiej. Ten ożeniony był z siostrą Antoniego - Franciszką. Dziedziczka zmarła 13 marca 1739 r. i pochowana została u franciszkanów w Górce. Tomasz spoczął obok żony 24 lata później, 19 czerwca 1763 r. Z Franciszki miał dzieci: Urszulę, Franciszka i Zofię. W 1742 r. ożenił się z Konstancją Kołaczkowską, z którą miał jeszcze córkę Esterę i synów: Antoniego, Aleksego Bonawenturę Ignacego i Leona. Po śmierci Leona (ojca) dobra odziedziczyła najstarsza córka Urszula zamężna Wilczyńska, 2-o v. Kazimierzowa Gorzeńska. Tenże Gorzeński pełnił funkcję regenta grodzkiego nakielskiego, a w 1775 r. został obdarowany przez chytrą niewiastę długiem w wys. 10 tys. złp. Z pierwszego męża - Andrzeja Wilczyńskiego h. Poraj pochodziła córka Marianna. Była ona posesorką majątku ex equo z Piotrem Wilczyńskim, synem Franciszka. Miała syna panieńskiego Ignacego. Ten w 1781 r. wraz z Kazimierzem Gorzeńskim sprzedali Ch. Leonowi Wierusz-Kowalskiemu, podsędkowiczowi ziemskiemu wschowskiemu (synowi Tomasza i Konstancji). Marianna dopiero w 1783 r. wyszła za mąż, za Pawła Wyganowskiego z którym nie miała potomstwa. Dziedzic Leon K. ok. 1780 r. ożenił się z Jadwigą Jeziorkowską h. Rawicz, z którą miał córkę Annę (1785-1840), zamężną za Antoniego Sczanieckiego. Jadwiga Kowalska była dziedziczką Ch. co najmniej do pocz. XIX w. Anna Kowalska i Antoni Sczanieccy mieli siedmioro dzieci, spośród których Kordula Seweryna (1905-1866), wyszła za Ksawerego Franciszka Bojanowskiego h. Junosza (1795-1866), syna Bogusława. Nie wiemy w drodze jakich transakcji (?) Ch. dostał Józef Bojanowski (1782-1839). Był on synem Franciszka, czyli kuzynem Ksawerego. Ojcowie, czyli Franciszek i Bogusław byli synami Aleksandra i Zofii Nieświastowskiej. Józef w 1818 r. w Wonieściu ożenił się z Marianną Rychłowską h. Nałęcz. W Chwałkowie rodziły się ich dzieci: Włodzimierz, Benigna Józefa Nepomucena, Marcin, Stanisław, Józef Patrycjusz, Bronisława Rozalia Faustyna, Ksawera, Józefa Marianna Barbara i Jan Nepomucen Ksawery. Chwałkowo i Krzymowo otrzymała córka - Bronisława, zamężna za Kazimierza Wawrzyńca Goetzendorf-Grabowskiego h. Zbiświcz. W poł. XIX w. sprzedali oni majątek ziemstwu kredytowemu. W 1862 r. dobra oszacowane na 49776 talarów nabył za 91,4 tys. talarów Lehmann z Nietążkowa.
W 1885 r. Chwałkowo leżało na terenie pow. krobskiego i stanowiło gminę wiejską oraz dominium o pow. 2006 mórg. W skład domeny wchodziła wieś szlachecka Chwałkowo i folwark Włostowo Wielkie. Łącznie było tu 9 domów z 218 m-cami, w tym 198 katolików i 20 ewangelików; 47 analfabetów. Od Lehmanna dobra kupiła rodzina Neugebauer, dla których to prawdopodobnie wybudowany został obecny pałac. Wybudowano też nowoczesne zabudowania gospodarcze, m.in. cegielnię i mleczarnię. Po wyzwoleniu Polski majątek kupił Józef Korytowski h. Mora (1893-1939), syn Adama (1859-1906) i Walentyny Kryńskiej h. Przegonia. Po raz pierwszy ożenił się ok. 1910 r. z Teresą Schedlin-Czarlińską, a następnie ok. 1920 r. z Ireną Neyman h. Spława. Z drugą żoną miał syna Adama (1928-2006) i córkę Krystynę (1930-1998) zamężną za Zbyszka Konrada Olszewskiego. Państwo Olszewscy mają syna Huberta (ur. w 1960 r.) W 1926 r. Chwałkowo wraz z folwarkami Włostowo Wielkie, Włostówko i Potaszyca miało 904,78 ha i wykazywało do podatku 5620,85 talarów czystego dochodu gruntowego. Na ogólny areał składało się 860,36 ha ziem uprawnych, 24,93 ha łąk, 17,58 ha nieużytków i 1,91 ha wody. Majątek specjalizował się w reprodukcji uznanych nasion zbóż, traw, buraków cukrowych i grochu, a oprócz mleczarni posiadał własną elektrownię. W 1930 r. Chwałkowo leżało w pow. gostyńskim i liczyło 606 m-ców. Po wybuchu 2. wojny światowej 46-letni Józef Korytowski został aresztowany przez Niemców i rozstrzelany w ramach operacji Tannenberg, na rynku w Krobii, w październiku 1939 r. Wieś po przejęciu przez okupantów, do stycznia 1945 r. nosiła nazwę Falken. Po 2. wojnie światowej dawne dobra zabrał i rozparcelował Skarb Państwa Polskiego. W 1958 r. w pałacu utworzono Dom Dziecka, a później Dom Pomocy Społecznej; obecnie DPS dla dzieci i młodzieży niepełnosprawnych intelektualnie. Na terenie folwarku utworzono Państwowe Gospodarstwo Rolne, zlikwidowane ustawowo na pocz. lat 90. XX w.
Źródła:
Słownik Geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich... 1880-1902;
Teki Dworzaczka (Regesty, Monografie) Biblioteki Kórnickiej P.A.N.;
Marek Jerzy Minakowski, Wielka genealogia Minakowskiego (Wielcy.pl);
Księga Adresowa Gosp. Rolnych Woj. Poznańskiego, 1926;
Księga Adresowa Polski, 1930;
Internetowe Kroniki Wsi: http://www.chwalkowo.powiatgostyn.pl/Dom_Pomocy_Spolecznej,1952.html
- ze strony pochodzi zamieszczone zdjęcie obiektu;
Mapster:
6798 @ Topographische Karte 1:25 000 (Meßtischblatt) cz. wschodnia (Ostdeutschland) /1870 - 1945/
- plik mapy: 4268_Pempowo_1911.jpg
Geoportal.
Wszystkie prawa zastrzeżone!

Opis

Pałac eklektyczny z elem. neorenesansu. Budynek wzniesiony na planie prostokąta w dłuższej osi W-E, fasadą skierowany na S, piętrowy, podpiwniczony, nakryty wysokim, wręcz spiczastym dachem mansardowym. Fasadę akcentuje szeroka, czteroosiowa wystawka na wys. 2 piętra, zwieńczona ozdobnym szczytem. Wejście poprzedzone jest czterokolumnowym portykiem (z dodatkowymi filarami po bokach) małego porządku, dźwigającym balkon na całej szerokości portyku. Do wejścia prowadzą szerokie schody. W elewacji ogrodowej taras, również poprzedzony schodami. Od tej strony elewację akcentuje wysoka trójkątna wystawka. Od str. wschodniej budynek poszerzony jest o przybudówkę.

Park

Park z k. XIX w. o pow. ok. 10 ha. Park jest czysty i zadbany. Współczesnym geodetom prawie udało się zachować park "w jednym kawałku". W większości zajmuje on działkę ewid. nr ...226/1 o pow. 8,795 ha. Z obszaru parku wyłączono jedynie dwie niewielkie dz. od północy, numery: ...226/3 o pow. 0,759 ha oraz ...123 o pow. 0,578 ha. Drzewostan rozciąga się też dalej na płn.-wschód, jednak w tej części jest to już raczej mieszany las. Teren ten nie stanowił (!) wcześniej parku dworskiego. Niewielki fragment parku na płd.-wschód od głównego stawu stanowił przed wojną niewielki sad owocowy. (Geoportal, 10.12.2017 r.)

Inne

Zespół folwarczny, 2. poł. XIX, nr rej.: 1226/A z 30.08.1991
Park dworski, przy rządcówce, 2. poł. XIX w., nr rej.: 1571 A z 10.11.1992

tekst: Marek polskiezabytki.pl 2011

Komentarze

Aby skomentować obiekt, zaloguj się. Jeżeli nie masz jeszcze konta w serwisie, zarejestruj się.

Karol Barsolis Turysta Kulturowy 3 lata i 6 miesięcy temu
znam ten palac w Chwałkowie
- bylem tam 2 razy .

piekny obiekt odrestaurowany - obecnie do Dom Pomocy Spolecznej - DPS .

Karol Barsolis Turysta Kulturowy

PS .dodaje zdjecia z 2014 r