Skatalogowanych zabytków: 11266
Zarejestruj się
Miniatura Wierzenica
2015, zdjęcie Marek Kujawa
Miniatura WierzenicaMiniatura WierzenicaMiniatura WierzenicaMiniatura WierzenicaMiniatura WierzenicaMiniatura WierzenicaMiniatura WierzenicaMiniatura WierzenicaMiniatura Wierzenica

Zdjęcie archiwalne

Miniatura Wierzenica
Zdjęcie Marek Kujawa

Lokalizacja

Współrzędne GPS (zapis dziesiętny): 52.4618, 17.0716

Użytkownicy współtworzący opis i dane obiektu

Marcin Cholewiński Marek KujawaTomek Malik

Wierzenica

Oberbrunn (1939-45)

Województwo:wielkopolskie
Powiat:poznański
Gmina:Swarzędz
Rodzaj obiektu:Dwór

Rejestr zabytków

Zespół:dworski, nr rej.: 1736/A z 9.12.1975

Stan obecny

Własność prywatna.
Właściciel w 2010 r. po otrzymaniu dotacji z Unii Europejskiej odrestaurował i odnowił budynek. Obecnie mieści się w nim \"Centrum Agroturystyczne Dwór Augusta Cieszkowskiego w Wierzenicy\".

Historia

Dwór z poł. XIX w.
Pierwsza wzmianka o wsi pochodzi z 1153 r. i wiąże się z klasztorem cystersów w Łeknie koło Wągrowca, ufundowanym przez Zbyluta (Zbiluta) z Panigrodza w gm. Gołańcz, z rodu Pałuków. Właśnie jemu przypisywane jest założenie Wierzenicy. W późniejszych czasach wieś płaciła daniny na rzecz klasztoru. Część z nich zatwierdził w 1218 r. papież Honoriusz III. Wieś dzieliła się na Małą i Wielką, przy czym ta pierwsza stała się własnością klasztoru w Owinskach, a druga własnością prywatną. W 1303 r. właścicielem Wielkiej Wierzenicy był rycerz Piotr (Petrco de Wyerzenicza). W 1327 r. wzmiankowany jest Piotr z Bytynia i Pniew, dziekan kapitulny z Poznania, następnie Łodziowie, w 1366 r. Tomisław ze Swarzędza i dalej jego syn Wincenty. Już w XIII w. powstał we wsi pierwszy kościół, oficjalnie wzmiankowany w 1335 r. Na przeł. XIV / XV w. właścicielem wsi był Mikołaj Łodzic ze Srebrnej Góry. Przez kolejne kilkadziesiąt lat należała do właścicieli Krzysztoporzyc i Ostroroga. W 1450 r. wzm. jest Bartłomiej z Krzysztoporzyc. Na pocz. XVI w. wieś znajdowała się w rękach Ostroroga Lwowskiego, dalej Marcina Lwowskiego ożenionego z Urszulą z Sierpca, następnie do ich syna Stanisława. Od 1559 r., poprzez małżeństwo z Urszulą Lwowską wieś przeszła na Piotra Potulickiego, w-dę kaliskiego i płockiego, a następnie jego synów: Stanisława i Jana. Na pocz. XVII w. jedynym dziedzicem był tenże Stanisław, który w 1608 r. sprzedał całe swe dobra Wojciechowi Chudzyńskiemu h. Cholewa, pisarzowi grodzkiemu poznańskiemu, za kwotę 8. 000 złp. W 1635 r. Wojciech odsprzedał dobra swemu bratu Janowi za 6.000 złp. Po śmierci tegoż, w 1684 r. wieś odziedziczyła wdowa, Jadwiga. Nie wiemy jakim sposobem 2 lata później dziedzicem został Stanisław Ulatowski. W 1714 r. od Ulatowskich Wierzenicę kupił Maciej Koźmiński h. Poraj z Iwanowic, w ówczesnym woj. kaliskim. Był on wojewodą i kasztelanem kaliskim, a po przeprowadzce wojewodą poznańskim. Ożenił się z Teresą Potocką h. Pilawa, z którą miał syna Teodora Józefa, następnie z Ludwiką Skaławską h. Poraj, z którą miał córkę Franciszkę. Dziedzicem został Teodor (1741-1778), ożeniony z Nepomuceną Działyńską h. Ogończyk. Mieli oni córkę Mariannę, zamężną za Antoniego Dzieduszyckiego h. Sas. Ich synem był Augustyn Koźmiński (1768-1794), rotmistrz kawalerii narodowej, odznaczony orderem św. Stanisława. W 1791 r. sprzedał on Swarzędz oraz liczne wsie, w tym Wierzenicę, Janowi Klugowi za kwotę 1.286.666 złp. Jeszcze w tym samym roku Klug pozbył się Wierzenicy, Kobelnicy i gościńca Wygoda, sprzedając je Stanisławowi Bnińskiemu, podkomorzemu królewskiemu, za 150. 000 złp. Bniński zmarł młodo, mając zaledwie 28 lat. Majątek przejął jego brat Rafał, a następnie córka Eleonora, na pocz. XIX w. już wdowa po Michale Moszczeńskim h. Nałęcz. Ich synem był Stanisław (1778-1837), który w 1837 r. sprzedał wieś Krzysztofowi Maksymilianowi Brudzewskiemu von Brause h. Newlin. Krzysztof się nie ożenił i nie miał potomków. W 1842 r. sprzedał Wierzenicę Augustowi Cieszkowskiemu z Cieszkowa (I) h. Dołęga (1814-1895). Ten był ziemianinem, hrabią, ekonomistą i działaczem społecznym, współtwórcą i prezesem Poznańskiego Towarzystwa Przyjaciół Nauk. W Wierzenicy wybudował dwór, a także łożył spore sumy na remont miejscowego kościoła. Rok po zakupie majętności do hrabiego zawitał jego przyjaciel, pisarz Zygmunt Krasiński, który zakochał się w okolicy i wsi, poświęcając im sporą część swojej twórczości. Cieszkowski w 1857 r. ożenił się ze swoją kuzynką Heleną Izabelą Cieszkowską (1836-1861), z którą miał synów: Krzysztofa i Augusta Adolfa Józefa (1861-1932). August (II) był ziemianinem, naukowcem, tłumaczem i działaczem społecznym. W latach 1923-25 był prezesem o.p. Tow. Popierania Polskiej Nauki Rolnictwa i Leśnictwa, a w latach 1926-27 sprawował urząd senatora II RP. W latach 1930-32 wyremontował po raz kolejny kościółek w Wierzenicy. Nie ożenił się i nie posiadał potomstwa, dlatego usynowił i uczynił spadkobiercami nast. osoby: Edwarda Raczyńskiego, Felicjana Dembińskiego, Jana Tyszkiewicza i Pawła Żółtowskiego. Wszyscy oni jako pierwsze nazwisko otrzymali "Cieszkowski". W 1909 r. majątek liczył 997 ha i przynosił 6334 marki dochodu. Na majętność oprócz Wierzenicy składał się folwark Pawłówko (Pawlowko) i wieś Mechowo. W 1926 r. łączny areał wynosił 1380 ha i przynosił 2830 talarów czystego dochodu gruntowego. W dworku hrabia zgromadził cenną bibliotekę, zabytki sztuki, obrazy, rzeźby T. Lenartowicza i portrety rodzinne. Do majątku Augusta Cieszkowskiego należała też gorzelnia i młyn wodny. Po jego śmierci właścicielem Wierzenicy został Edward Raczyński, rzecznik wydz. MSZ z Warszawy. W czasie wojny w majątku gospodarowali Niemcy, którzy prawdopodobnie "zaopiekowali się" zbiorami Cieszkowskich. Po wyzwoleniu całość dawnych dóbr przejął Skarb Państwa Polskiego. Początkowo Państwowa Nieruchomość Ziemska, stała się PGR-em podległym zakładowi w Owinskach. W 1952 r. powołano tu Stację Selekcyjną Roślin, która przejęła PGR oraz zakład w sąsiedniej Wierzonce. Od 1958 r. Wierzenica występowała jako Stacja Hodowli Roślin, w ramach Kujawskiej, a następnie Górczańskiej Hodowli Roślin. Od 1964 r. pozostawała jako Poznańska Hodowla Roślin, po przekształceniach 89/90 jako spółka z o.o. z siedzibą w Tulcach. Po wojnie w dworze mieściły się biura i mieszkania pracowników. Po przemianach 1989/90 dwór odzyskali spadkobiercy, córki E. Raczyńskiego. W latach 1998-2000 działała tu prywatna szkoła. Po zakupie dworu przez kolejnego własciciela w 2008 r. urządzono w nim obiekt hotelowo-turystyczny.
Źródła:
Wikipedia
Teki Dworzaczka (Regesty)
Wielka Genealogia Minakowskiego
Słownik Geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich...
Księga Adresowa Polskich Właścicieli Ziemskich Wielkiego Ks. Poznańskiego 1909
Księga Adresowa Gosp. Rolnych woj. Poznańskiego 1926
Strona internetowa "Wierzeniczenia, Wierzenicka Ziemia - 850 lat"
Zdjęcie archiwalne ze str. internetowej parafii św. Mikołaja w Wierzenicy
Wszystkie Prawa Zastrzeżone (P.Z.)

Opis

Dwór późnoklasycystyczny. Budynek parterowy, nakryty dwuspadowym dachem naczółkowym, wzniesiony na planie prostokąta w dłuższej osi płd.-zachód - płn.-wschód. Wybudowany na skraju zbocza opadającego ostro w kierunku dużej polany. Fasadą zwrócony na płn.-zachód. W obu elewacjach centralnie umieszczone ryzality zwieńczone trójkątnymi wystawkami. Drugie wejście usytuowane jest od strony doliny. Obecnie dwór nie posiada szczególnych cech stylowych.

Park

Park.

Inne

Zabudowania folwarczne XIX / XX w.
Kościół drewniany XIV w., XVIII w. p.w. św. Mikołaja

tekst: Marek polskiezabytki.pl 2011

Komentarze

Aby skomentować obiekt, zaloguj się. Jeżeli nie masz jeszcze konta w serwisie, zarejestruj się.

Marek Kujawa6 lat i 6 miesięcy temu
Na zdjęciu archiwalnym oczywiście August hr. Cieszkowski (senior).