Skatalogowanych zabytków: 11235
Zarejestruj się
Miniatura Górka Duchowna
2014, zdjęcie Zdzisław Wasiołka
Miniatura Górka DuchownaMiniatura Górka DuchownaMiniatura Górka DuchownaMiniatura Górka DuchownaMiniatura Górka DuchownaMiniatura Górka DuchownaMiniatura Górka DuchownaMiniatura Górka DuchownaMiniatura Górka Duchowna

Lokalizacja

Współrzędne GPS (zapis dziesiętny): 51.952, 16.5952

Użytkownicy współtworzący opis i dane obiektu

Zdzisław WasiołkaKrystian BłażejczakTomek MalikMarek Kujawa

Górka Duchowna

Gurka duchowna

Województwo:wielkopolskie
Powiat:leszczyński
Gmina:Lipno
Rodzaj obiektu:Pałac

Rejestr zabytków

Zespół:pałacowy, nr rej.: 318/Wlkp/A z 16.05.2006

Stan obecny

Niepubliczna Szkoła Podstawowa w Górce Duchownej im. bł. Edmunda Bojanowskiego. Po rezygnacji z utrzymania szkoły przez gminę Lipno budynek dzierżawiony przez fundację.

Historia

Pałac z pocz. XIX /2. poł. XIX/ pocz. XX w.
Zapewne już pod koniec XI w. nadał Górkę benedyktynom z Lubinia książę Mieszko Stary. Około połowy / końca XIV w., jeden z opatów wybudował kościół w Górce i erygował tu parafię, przy której tradycyjnie powstało sołectwo z folwarkiem. Miejscowość nazywano także Górką Mniszą albo Lubińską. Pierwsza wzmianka o proboszczu pochodzi z 1400 r. zaś wzmianka z 1411 r. mówi o cudownym obrazie Matki Bożej Pocieszenia, przywiezionym przez benedyktynów w czasie zarazy. W 1467 r. dowiadujemy się o Jakubie z Górki, wuju braci: Jana, Tomasza i Marcina - sołtysów w Górce. Na przestrzeni kolejnych stuleci folwark pozostawał w dzierżawie, zaś kościół stał się miejscem kultu, licznie odwiedzanym przez pielgrzymów z całej Polski. Stosunkowo nieliczne są zapiski n. t. dzierżawców Górki w księgach parafialnych. Na pocz. XVIII w. byli to zapewne Bartochowscy, a później Starzeńscy. W miejscowym kościele ochrzczone zostały dzieci Eufemii i Józefa Starzeńskich: Anna Krystyna Prakseda w 1736 r. i Jakób Ignacy w 1737 r. W poł. XVIII w. tenutariuszami folwarku byli Łęccy, zaś pod koniec t. stulecia Kurowscy. W 2. poł. XVIII w. ojciec Ganowicz wydał książkę, w której opisał 150 uzdrowień, dokonanych za pośrednictwem Matki Bożej Pocieszenia. Sekularyzacja zakonu benedyktynów, nie nastąpiła zaraz po III rozbiorze Polski (jak błędnie podają to różne strony internetowe) tylko dopiero w połowie XIX w.
W 1812 r. dzierżawcą (tenutariuszem) Górki D. został Franciszek Skarżyński h. Bończa, ożeniony z Antoniną Cieślińską. W marcu t. r. w kościele ochrzczono ich córkę Kordulę Katarzynę. Trzy lata później tenutę dóbr Górki przejął Józef Rzepecki z Rzepek h. Grzymała, ożeniony z Marianną Rembowską. Przed 1820 r. Rzepecki wybudował we wsi nowy dwór. W Górce rodziły się dzieci Rzepeckich: Florentyna, Weronika (zm. 1815), Wiktor Ludwik i Józef Wojciech Antoni. Prawdopodobnie synem Józefa i Marianny był także Telesfor Rzepecki, sukcesor i kolejny posesor dzierżawny dóbr Górki. W 1836 r. we dworze w Górkach urodził się syn Telesfora i Henrietty de Schichfass - Witold Ernest. Ostatnim znanym nam dzierżawcą folwarku był Wilhelm Ksawery Boijn, lejtnant wojsk pruskich, ożeniony z Albertyną von Żychlińską, którym 20 grudnia 1849 r. urodziła się córka Maria Luiza. W późniejszym okresie dobra zostały zapewne znacjonalizowane i przeszły w ręce prywatne. Dawny dwór Rzepeckich przebudowano (albo od nowa wystawiono kolejny budynek) w 1873 r. W Górce przez rok mieszkał i pracował Edmund Wojciech Stanisław Bojanowski h. Junosza (1814-1871), syn Walentego i Teresy Umińskiej h. Cholewa. Był on twórcą ochronek wiejskich, założycielem zgromadzenia sióstr służebniczek NMP, etc... Współcześnie uznany za błogosławionego Kościoła Katolickiego. Zmarł w Górce Duchownej dnia 7 sierpnia 1871 r.
W 1885 r. na Górkę D. składała się wieś oraz dominium. We wsi znajdowało się 20 domów ze 142 m-cami wyznania katolickiego; 6 analfabetów. Był tu kościół parafialny należący do dekanatu śmigielskiego. W skład 2068-morgowej domeny wchodził także folwark Ludwipole. Na terenie dominalnym należącym do Reinholda von Gustorfa znajdowało się 8 domów ze 139 m-cami, w tym 67 katolików i 72 ewangelików; 31 analfabetów. Dwór po raz kolejny przebudowany został już przez Gustorfów, w 1906 r. Po 1920 r. w Górce D. utworzono gminę wiejską. W 1926 r. leżała ona w pow. śmigielskim i miała 343 m-ców. W 1927 r. częściowo spłonęła kaplica wraz z cudownym obrazem, którego kopię na miedzianej blasze wykonał po mistrzowsku uczeń Jana Matejki, Marian Szczurkowski. W 1928 r. obraz został uroczyście poświęcony.
Dobra ziemskie których właścicielem był Max Gustorf, znajdowały się w dzierżawie Jana Telffera i posiadały mączkarnię. Wraz z folwarkiem Ludwipole miały 513,08 ha obszaru, na co składało się 425 ha ziem uprawnych, 30 ha łąk i pastwisk, 31 ha lasu, 26,07 ha nieużytków i 1 ha wody. Do urzędu skarbowego wykazywano 2061 talarów czystego dochodu gruntowego. Dziedzic zmarł przed 1939 r., a do końca wojny majątek pozostawał w rękach wdowy – Margareth v. Gustorf. W latach 1939-45 wieś nosiła nazwę Gustorf, a w latach 1943-45 – Bergort. Po wojnie dawne dobra zostały rozparcelowane, zaś pałac przeznaczono na cele oświatowe. W ostatnich latach MEN próbowało zlikwidować szkołę, jednak wobec zdecydowanego protestu rodziców placówkę (prawdopodobnie) udało się uratować.
Źródła:
Słownik Geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich... 1880-1902;
Słownik historyczno-geograficzny ziem polskich w średniowieczu, I.H. P.A.N.;
Teki Dworzaczka (Regesty, Monografie) Biblioteki Kórnickiej P.A.N.;
Marek Jerzy Minakowski, Wielka genealogia Minakowskiego (Wielcy.pl);
Księga Adresowa Gosp. Rolnych Woj. Poznańskiego, 1926;
Księga adresowa Polski dla przemysłu..., 1926;
Marcin Libicki „Dwory i pałace wiejskie w Wielkopolsce”, wyd. II, Poznań, 1996;
Jan Glapiak „Górka Duchowna, Sanktuarium Maryjne Wielkopolski”;
Geoportal;
Mapster:
5338 @ Topographische Karte 1:25 000 (Meßtischblatt) cz. wschodnia (Ostdeutschland) /1870 - 1945/
- plik mapy: 4065_Leipe_mz_1940.jpg
6705 @ Topographische Karte 1:25 000 (Meßtischblatt) cz. wschodnia (Ostdeutschland) /1870 - 1945/
- plik mapy: 4065_Leipe_1944.jpg
Wszystkie prawa zastrzeżone!

Opis

Pałac wzniesiony na planie nierównomiernego prostokąta, w dłuższej osi W/SW-E/NE, fasadą skierowany na N/NW, podpiwniczony, piętrowy, nakryty dwuspadowym dachem. Po bokach korpusu znajdują się dwa skrzydła różnej wielkości. Od strony wschodniej podwyższone o mezzanino, wysunięte mocno przed fasadę (od str. płn.), a w elewacji płd. wysunięte tylko nieznacznie. Do tego skrzydła od wschodu dostawiona jest mniejsza, parterowa przybudówka.
Zachodnie skrzydło od południa licuje z korpusem, zaś w fasadzie jest nieco cofnięte. Sam korpus posiada tu centralnie umieszczony nieznaczny ryzalit zwieńczony półkolistym przyczółkiem, poprzedzony parterowym gankiem i schodami. W elewacji południowej znajduje się szeroki taras z filarami – pozostałościami ozdobnego trejażu. Nad tarasem w dachu umieszczono wystawkę zwieńczoną trójkątnie, z dodatkową kondygnacją mieszkalną.

Park

Park z XIX w. o pow. 6,135 ha. Do 2. wojny św. park miał 7,7 ha, zaś w okresie powojennym „wyrwano” z niego płn.-zachodni narożnik, gdzie powstało kilka prywatnych działek. Park jest zaniedbany, zaś jego dawna kompozycja przestrzenna zatarta, pomimo tego da się tu dostrzec zarys kilku dawnych alei spacerowych.

Inne

Spichlerz z 1867 r.
Sanktuarium Matki Bożej Pocieszenia

tekst: Marek polskiezabytki.pl 2011

Komentarze

Aby skomentować obiekt, zaloguj się. Jeżeli nie masz jeszcze konta w serwisie, zarejestruj się.

Ten obiekt nie został jeszcze skomentowany.