Słucz

Stan obecny

Własność prywatna

Historia

Wieś Słucz założył na terenach nadanych przez księcia mazowieckiego Janusza I Sądek z Ostrowów i Roman przed 1429 rokiem. W 1437 r. wieś przeszła na własność Świętosława Goliasza z Łęgu, marszałka książęcego, a następnie aż do końca XVII w. należała do potomków jego bratanków. W latach 1695-1696 weszła w skład dóbr szczuczyńskich Stanisława Antoniego Szczuki, podkanclerzego litewskiego. Skupił ziemie swoich przodków, za siedzibę dóbr obrał Szczuczyn. Dobra szczuczyńskie obejmowały 13 300 mórg, 1 miasto i trzy klucze dóbr. W latach 1699-1706 ufundował w Słuczu nowy kościół drewniany. Po śmierci Stanisława Antoniego Szczuki, dobra zaczęły ulegać podziałom. W XVIII wieku część Słucza należała do Potockich, Baczyńskiego, od 1800 roku do Downałowiczów. Pozostała cześć Słucza należała do kilku właścicieli. W l827 roku w Słuczu było 37 domów i 220 mieszkańców› Około 1886 roku pojawia się nowy właściciel Słucza, Leon Choynowski, który skupił duży majątek, oprócz Słucza, posiadał majątek Modzel, folwark w Ciamionce i Jodłówkę , Pn jego śmierci dobra odziedziczył syn Józef, który w końcu XIX w. posiadał 2079 mórg, w tym grunty orne i ogrodowe zajmowały 982 morgi, łąki 482, pastwiska 144, lasy 421 a nieużytki 50 mórg. W Słuczu było l3 budynków murowanych i 12 drewnianych. W 1894 roku Józef Choynowski wzniósł w Słuczu dwór murowany. Niewątpliwie także on był twórca całego założenia dworsko-parkowego z folwarkiem w Słuczu. W początkach XX w wzniesiona została gorzelnia. Choynowscy byli właścicielami Słucza do wybuchu IIWŚ. W okresie międzywojennym właścicielem był Witold Choynowski, około 1930 roku majątek obejmował 1163 ha ziemi; w tym zawarte były duże obszary lasu. Podczas IIWŚ majątkiem administrowali Niemcy, w tym czasie najprawdopodobniej wybudowano drugą oborę i magazyn zbożowo-paszowy, obecnie magazyn części zamiennych i paszy. W wyniku działań wojennych największemu zniszczeniu uległa gorzelnia. Po wojnie majątek został upaństwowiony. Początkowo utworzono tu państwowe gospodarstwo rolne, a następnie zakład rolny podległy Państwowemu Ośrodkowi Hodowli Zarodowej w Grabowie. W latach 50. XX wieku odbudowano gorzelnię, rozbudowano dwór, a na terenie założenia wzniesiono nowe budynki gospodarcze. W roku 2015 dwór pozostawał nie użytkowany, większość budynków gospodarczych wykorzystywana byłat zgodnie z pierwotnym przeznaczeniem (chów zwierząt, magazyny płodów rolnych), d. gorzelnia i czworaki służyły jako budynki mieszkalne. (Jarosław Bochyński 2025)j.

Opis

Założenie folwarczne usytuowane jest we wsch. części wsi. Dwór neoklasycystyczny. Kompozycja zespołu jest zwarta, geometryczna, zaplanowana na rzucie prostokąta. Składa się z trzech części: założenia dworsko-ogrodowego, usytuowanego w pd. części zespołu, położonego od niego na pn. podwórza folwarcznego otoczonego zabudowaniami gospodarczymi oraz kolonii mieszkalnej dla robotników folwarcznych, usytuowanej na zach. od dworu, ulokowanej wzdłuż drogi dojazdowej do zespołu, łączącej się z drogą Wąsosz - Radziłów. Centrum zespołu stanowi murowany neoklasycystyczny dwór z 1894 r., piętrowy w części środkowej i parterowy w bocznych partiach, skierowany fasadą na pn.-zach., rozbudowany w latach 50. XX w. Dwór murowany z cegły i otynkowany, posadowiony na wydłużonym planie, parterowy, ze środkową częścią piętrową, z poddaszem przekrytym spłaszczonym dachem czterospadowym o połaciach pokrytych wtórnie eternitem. Elewacja frontowa 7 osiowa z 3 osiową umieszczoną centralnie częścią piętrową, lekko wysuniętą przed lico elewacji. Na osi środkowej umieszczono parterowy, dwu filarowy portyk dźwigający taras na wysokości piętra. Oś środkowa wieńczona trójkątnym szczytem. Wystrój elewacji ograniczony do boniowania narożnego i prostych gzymsów nadokiennych. Układ wnętrz dwutraktowy wielokrotnie przekształcany. Całość skomponowana w duchu neorenesansu. Dwór został przebudowany. Do elewacji bocznej dostawiono przybudówkę i dodatkowe skrzydło. Przed dworem usytuowany jest gazon i podjazd, a za dworem widoczne są pozostałości parku (głównie klony jesionolistne i pospolite, wierzby kruche, jesiony wyniosłe, dęby szypułkowe i topole berlińskie). Tutaj znajdowały się pierwotnie również ogrody kwiatowe i warzywne oraz sad. Część gospodarcza założenia rozplanowana została wokół prostokątnego dziedzińca, otwartego od strony dworu, czyli pd.-wsch. Od zach. ograniczają go dwie ceglano-kamienne obory na rzucie wydłużonych prostokątów (1. ćw. XX w.), w tym jedna zrujnowana, a druga odbudowana w 1956 roku. Północną granicę zespołu wyznaczają połączone ze sobą dwie stodoły i dwukondygnacyjny spichlerz (XIX-XX w.), wymurowane z kamienia polnego, założone na rzucie wydłużonego prostokąta oraz niewielka kamienno-ceglana stajnia (1. ćw. XX w.). We wsch. części założenia usytuowana jest murowana z kamienia i cegły, otynkowana gorzelnia z ceglanym kominem (1 ćw. XX w.), odbudowana w latach 50. XX w. oraz magazyn spirytusu zbudowany z kamienia polnego. Wzdłuż drogi dojazdowej oraz łączącej się z nią drogi Wąsosz-Radziłów położone są cztery czworaki (1. ćw. XX w.) - parterowe budynki na rzutach prostokątnych z przybudówkami w krótszych elewacjach, murowane z cegły, w większości zmodernizowane. Wokół dworu zachowały się fragmenty ogrodzenia i bramy w postaci ceglanych słupów, zapewne połączonych pierwotnie metalowymi przęsłami. (uzupełnił JB 2025)

Park

Park z początku XX wieku. Przed dworem usytuowany jest gazon i podjazd, a za dworem widoczne są pozostałości parku (głównie klony jesionolistne i pospolite, wierzby kruche, jesiony wyniosłe, dęby szypułkowe i topole berlińskie). Tutaj znajdowały się pierwotnie również ogrody kwiatowe i warzywne oraz sad.

Inne

Folwark z pocz. XX w.
Stajnia.
2 obory.
Stodoła.
Sieczkarnia.
Gorzelnia.
4 czworaki

Źródła:
Opracowanie Anety Kułak
karta zabytku Małgorzata Jackiewicz-Garniec 1994