Pisarzowce

Stan obecny

Mieszkania.???

Historia

W II połowie XVIII wieku folwark Pisarzowce wchodził w skład dóbr należących do podstolica wiskiego Felicjana Ihnatowicza (wzmianki z lat 1775, 1782 i w 1784 r.), a następnie do Antoniego Ihnatowicza (wzmianka z 1794 r.).
W XIX wieku Pisarzowce przeszły na własność Nieprzeckich (wzmianka z 1838 r.), a później były własnością Jaroszewiczów. Jeden z nich brał udział w Powstaniu Styczniowym, za co został zesłany w głąb Rosji. Majątek przejęła następnie Teofila Jaroszewicz (wzmiankowana w 1876 r.). Za jej rządów dokonano w Pisarzowcach istotnych zmian - wzniesiono nowy drewniany dwór, położony na południowy-wschód od starego (już nie na głównej osi ogrodu, lecz obok niej). Wokół dziedzińca przed dworem wybudowano w południowo-zachodniej części założenia nowe budynki gospodarcze. W północno-wschodniej części założenia posadzono sad, a od strony gościńca ogrodzono założenie kamiennym murem. Zapewne w chwili przebudowy stare budynki musiały być bardzo zniszczone, zaś środki uzyskiwane z pożyczek niewystarczające na przywrócenie poprzedniego stanu siedziby, bo nowe budynki były skromniejsze od dawnych i zajmowały dużo mniejszy teren, a w ogrodach nie poczyniono żadnych poważniejszych inwestycji. Z powodu niespłaconych długów Teofila Jaroszewicz wystawiła w 1907 r. Pisarzowce na licytację. Zakupiła je wtedy Anna Horczak, żona Ignacego Horczaka, głównego wierzyciela byłej właścicielki. Anna Horczak dokonała po nabyciu remontu tej siedziby i sporych zmian w ogrodach Po Annie i Ignacym Horczakach majątek odziedziczył ich syn, również Ignacy, który pozostawał właścicielem majątku do 1944 r. Poza przebudową kilku budynków gospodarczych właściciel ten nie wprowadził żadnych istotnych zmian w układzie przestrzennym kompozycji.
Podczas II wojny światowej założenie także nie uległo znaczącym zmianom, a w 1945 r. majątek rozparcelowano. Siedlisko dworskie przejął wtedy Państwowy Fundusz Ziemi. W latach 1945-1948 dwór był siedzibą Gromadzkiej Rady Narodowej, a od 1948 r. gospodarowali w założeniu 2 rolnicy –
Do lat 80. XX wieku obiekt uległ znacznej dewastacji. Usunięto część drzew ozdobnych i część sadu, rozebrano fragmenty muru ceglanego, zniszczono ogródek ozdobny przy dworze i wzniesiono kilka nowych budynków (JB2026)

Opis

Budynek drewniany.

Park

Folwark w XVIII wieku zajmował prostokątny teren otoczony z trzech stron alejami lip i kasztanowców, a z czwartej szpalerem lipowym posadzonym wzdłuż gościńca. Południowo-zachodnią część założenia zajmowały budynki gospodarcze, zaś część północno-wschodnią ogród przecięty wzdłuż drogą, biegnącą pośrodku ogrodu i wyznaczająca oś kompozycji, na której pomiędzy dziedzińcem gospodarczym a ogrodem ustawiono dwór. Całość kompozycji zamykały 4 stawy wykopane w rzędzie wzdłuż południowo-zachodniej granicy ogrodu, z których jeden znajdował się już poza aleją biegnącą wzdłuż północno-zachodniej granicy ogrodu. Wnętrza tego ogrodu zajęte były prawdopodobnie przez uprawy użytkowe. Choć nie jest wykluczone, że oprócz wspomnianych wcześniej alei rosły tam też drzewa i krzewy ozdobne w sąsiedztwie dworu lub stawów. Gdy właścicielką folwarku była Teofila Jaroszewicz powstały nowe budynki gospodarcze a w parku uzupełniono tylko drzewostan alei i szpalerów lipami, klonami, dębami i jesionami i w bezpośrednim sąsiedztwie dworu posadzono grupy krzewów ozdobnych. W 1907 roku folwark zakupiła Anna Horczak. Dokonała ona sporych zmian w ogrodach. Wokół sadów posadzono aleje i szpalery świerkowe usuwając część drzew starych. Przy dworze dosadzono drzew i krzewów ozdobnych, w wyniku czego powstał tam niewielki ogródek ozdobny. Nad przekopanymi od nowa i zarybionymi stawami posadzono obok dziewiętnastowiecznych topól wierzby. Usunięto aleję biegnącą przez sad wzdłuż dawnej głównej osi kompozycyjnej i dosadzono drzew owocowych w sadach. W tej fazie rozwoju założenie zajmowało powierzchnię około 6 ha. W następnych latach aż do parcelacji w 1945 roku ogród nie uległ większym zmianom.
Do lat 80. XX wieku obiekt uległ znacznej dewastacji. Usunięto część drzew ozdobnych i część sadu, rozebrano fragmenty muru ceglanego, zniszczono ogródek ozdobny przy dworze i wzniesiono kilka nowych budynków. Mimo to nadal można było odczytać schemat dziewiętnastowiecznego układu przestrzennego, a zachowane dziewiętnastowieczne budynki dworu, spichlerza i piwnicy oraz zachowane fragmenty starych alei i szpalerów wyróżniały ten obiekt w krajobrazie. Występowało tu w tym czasie 19 gatunków drzew i krzewów, przetrwało kilkanaście starszych dębów, lip, topól i jesionów z II połowy XIX w. oraz sporo nasadzeń z I połowy wieku XX, w tym, świerki, klony, brzozy, wierzby i lipy. W otoczeniu dworu rosło też kilka grup starych krzewów ozdobnych (karagan, lilaków, leszczyn i tawlin), a całość uzupełniały sady, młode drzewa i zarośla.(JB2026)

Inne

Lamus drewniany z pocz. XX w.
Źródła:
http://www.ogrodowy.minigo.pl opracowanie Ewy Bończak-Kucharczyk i Józef Maroszka
Zdjęcie 1988 Piotr Mastalerz
Dokumentacja ewidencyjna parku w Pisarzowcach Ewa Bończak-Kucharczyk