Wsola

Stan obecny

Muzeum Witolda Gombrowicza
Pałac po remoncie, w bardzo dobrym stanie. Park wokół pałacu częściowo uporządkowany, z dębami-pomnikami przyrody i dwoma stawami oraz szachami plenerowymi (2025)

Historia

Wsola pojawia się w źródłach po raz pierwszy w XIV wieku. Jej właścicielami są kolejno: Slizowie, Ożarowscy, Zielińscy, Karwiccy, Siemieńscy, Witkowscy. W 1783 roku Wsola była własnością kasztelanica Sołtyka, syna Macieja Sołtyka, kasztelana warszawskiego. W 1909 roku w rękach Jakuba i Piotra Grobickich, Od roku 1920 dobra stanowiły własność Marii Pruszak, która w roku 1924 udostępniła rezydencję swej bratanicy Aleksandrze, żonie Jerzego Gombrowicza, starszego brata pisarza. Witolda Gombrowicza. W roku 1929 Aleksandra formalnie stała się właścicielką majątku. Witold Gombrowicz (1904–1969), słynny pisarz we Wsoli pisał między innymi "Pamiętnik okresu dojrzewania" i "Ferdydurke". Obiekt zamieszkany był przez rodzinę Gombrowiczów od 1924 do 1941 roku. W późnych latach dwudziestych XX wieku majątek liczył 688 hektarów. Później majątek został skonfiskowany przez niemieckie władze okupacyjne. Po wojnie majątek znacjonalizowany i rozparcelowany; mieścił m.in. posterunek milicji, dom pomocy społecznej i opieki specjalnej. W roku 2005 Starostwo Radomskie sprzedało pałac wraz z sześcioma hektarami parku Samorządowi Województwa Mazowieckiego, a ten przekazał go Muzeum Literatury w Warszawie z przeznaczeniem na Muzeum Witolda Gombrowicza. Budynek był w fatalnym stanie, więc w roku 2006 rozpoczął się generalny i bardzo trudny ze względu na warunki naturalne remont pałacu. Trwał z przerwami do września 2009 roku. Na zakup i remont siedziby Muzeum Witolda Gombrowicza mazowiecki samorząd przeznaczył blisko 6 i pół miliona złotych. Otwarcie muzeum nastąpiło 10.10.2009. Muzeum posiada bogatą ofertę edukacyjną (lekcje, wykłady, warsztaty); organizuje koncerty, spektakle teatralne, spotkania autorskie. Prezydent Miasta Radomia we współpracy z Muzeum Witolda Gombrowicza (oddział Muzeum Literatury im. Adama Mickiewicza) są organizatorami Nagrody Literackiej im. Witolda Gombrowicza za debiut prozatorski. Gala wręczenia nagrody odbywa się jesienią w Radomiu podczas festiwalu Opętani Literaturą.(JB2025)

Opis

Dwór we Wsoli bardziej przypomina wznoszone z początkiem XX wieku miejskie wille niż tradycyjne ziemiańskie siedziby. Wzniesiony został w 1914 r., na planie zbliżonym do kwadratu, w przeważającej części piętrowy i nakryty dachem łamanym. Zaprojektował go fiński architekt August Furuhjelm. Jest to budynek eklektyczny. Parterowy fragment od ogrodu, zwieńczony tarasem, z wielobocznym aneksem w narożniku. Wejście poprzedzone eliptycznym czterokolumnowym gankiem wspierającym balkon. Okna w sztukatorskich obramieniach. Szczególnie dekoracyjny charakter otrzymały podokienne płyciny okien górnej kondygnacji oraz trójkątny naczółek na osi z rzeźbiarskim przedstawieniem dmących w trąby aniołów. Pałac przeszedł gruntowną renowację pod nadzorem konserwatorskim. (JB2025)

Park

Park.

Inne

www.muzeumgombrowicza.pl
dipp.info.pl/
Dokumentacja Ewidencyjna parku we Wsoli M. Krzemiński, Z. Wisniowska