Janów - Ruszki

Stan obecny

Dwór w całkowitej ruinie.
Własność prywatna, teren ogrodzony.

Historia

Dwór z 1. ćw. XIX w.
Ruszki to współcześnie część wsi Janów, leżąca przy DW nr 577, w odległości 7,5 km na płn.-zachód od Sochaczewa. Powstała zapewne już w późnym średniowieczu, niestety niewiele wiadomo o jej dawnych właścicielach. Janów rozciągał się wówczas w zupełnie innym kierunku, pomiędzy Ruszkami a Adamową Górą. W regestach poborowych odnotowano, że ok. 1570-80 wieś posiadała 11 i pół łanu. W 1827 r. leżała na terenie ówczesnej parafii Rybno. Miała wówczas 16 domów zamieszkałych przez 144 osoby. Mniej więcej w tym czasie posiadaczem dóbr był Ludwik Wężyk - Rudzki (h. Wąż?), który na miejscu starszej siedziby wybudował opisywany dwór. W latach 30. XIX w. dobra przeszły w ręce Fryderyka von Koelichen und Rüstern, potomka starego niemieckiego rodu wywodzącego się ze Śląska. Z czasem rodzina ta osiedliła się również w innych regionach, Wielkopolsce i Małopolsce.
Folwark Ruszki od stuleci wchodził w skład dóbr Giżyce, a oprócz niego do majątku należały w XIX w. folwarki Kujawy i Nastole oraz wsie: Ruszki, Giżyczki, Wężyki Stare i Nowe; Pietrów, Janów oraz Antonin. Wzmianka o wsi Wężyki tłumaczy genezę nazwiska właścicieli, ponieważ regułą w okresie staropolskim było przyjmowanie nazwisk od nazw zamieszkiwanych miejscowości. Tak więc zapewne Wężykowie weszli w dawnych wiekach w posiadanie Ruszek i stali się Wężyk - Rudzkimi. Pisali się oni oczywiście także z innych stron Polski, na przykład z Osin, który to odłam pieczętował się herbem Wąż. Na temat herbu Rudzkich niestety nic nie wiemy.
W momencie sprzedaży dóbr, czyli w 1872 r., folwark Ruszki obejmował 959 mórg, miał 4 budynki murowane (w tym dwór) oraz 28 drewnianych. Na polach zaprowadzony był płodozmian 8 i 10 polowy. Osadników było 15 i posiadali 21 mórg gruntu. W 1885 r. wieś leżała w pow. sochaczewskim, gminie Rybno i parafii Giżyce. Liczyła 291 mieszkańców i tradycyjnie była podzielona na część dworską o pow. 1162 mórg oraz włościańską o pow. 23 mórg. Część tę zamieszkiwało 23 osadników.
W 1902 r. majątek kupił Władysław Suski h. Pomian (1897-1965), który ok. 1920 r. zaślubił Helenę Wachnik. Z jego inicjatywy dwór został przebudowany, niestety Suscy nie doczekali potomstwa i z czasem sprzedali Ruszki rodzinie Grzybowskich. Suski Lucjan trzymał pobliskie Giżyce, gdzie zarządzał sporym majątkiem o pow. 1162 ha. Był to albo wuj Władysława - Lucjan (1865-1950), albo tegoż syn, również Lucjan (1906-1957).
W 1930 r. wieś nadal leżała w gminie Rybno. Grzybowscy, a konkretnie Witold G. posiadali nie tylko Ruszki o pow. 731 ha, ale też Ćmiszew (Janusz G.) o pow. 451 ha oraz Zdzewów (Zygmunt G.) z 456 hektarami ziemi. Grzybowscy mieszkali w swoich majątkach do 1945 r., a później w efekcie reformy rolne dobra zostały im odebrane. Ziemie majątku w Ruszkach rozparcelowano pomiędzy rolników. W budynku dworu utworzona została szkoła podstawowa, która działała aż do 1993 r. Od tego czasu budynek sukcesywnie popada w ruinę.
Źródła:
Słownik Geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich... 1880-1902;
Księga Adresowa Polski, 1930:
Wielka Genealogia Minakowskiego Sejm Wielki.pl
Geoportal;
Mapster:
11852462 @ Одноверстовая карта западного пограничного пространства 1:42 000
- plik mapy: LXXXIII-N_(NE)_Archiwum_WIG_Egz._Albumowy_Unikat_ca_1907_LoC_G7000_s42_.R8.jpg

Opis

Dwór późnoklasycystyczny. Budynek był murowany z cegły i otynkowany, wzniesiony na planie prostokąta, o regularnej bryle, parterowy, podpiwniczony, nakryty dachem czterospadowym mieszczącym mieszkalne poddasze, z połaciami krytymi blachą. Fasadą - w której umieszczono dwa skrajne, wydatne ryzality - dwór zwrócony jest na E/SE. Pomiędzy ryzalitami znajdowało się wejście główne, poprzedzone schodami, umieszczone niesymetrycznie. Na lewej elewacji bocznej umieszczono otwarty taras. Elewacje posiadały niegdyś bogaty detal architektoniczny, m.in. boniowanie, narożne lizeny, gzymsy, płasko opracowane fryzy, cokół oraz nisze zamknięte półkoliście. Układ wnętrz był dwutraktowy, przekształcony na skutek powojennych zmian. Obecnie są to jedynie fragmenty ścian pozbawione dachu.
Układ przestrzenny zespołu całkowicie zniekształcony, głównie z powodu rozwoju powojennej zabudowy i przebudowy dróg.

Park

Park z 1. poł. XIX w. o pow. 5,38 ha. Oficjalnie jako dz. ewid. nr 263/1 o pow. 5,07 ha. Pośrodku parku znajdują się ruiny dworu oraz oficyna.

Inne

Oficyna i spichlerz z 1. poł. XIX w.

tekst: Marek polskiezabytki.pl 2011