Panasówka

Stan obecny

Własność prywatna.

Historia

Dwór z 1. poł. XIX w.
Panasówka to wieś leżąca przy DW nr 858 Biłgoraj-Zwierzyniec, w odległości 5,7 km na zachód od Zwierzyńca. Historia wsi rozpoczyna się w 2. poł. XVIII w., kiedy to w obrębie Klucza Zwierzynieckiego założony został folwark Poręba, który otrzymał 172 ha gruntów. Od nazwy wsi z czasem zaczęto nazywać klucz „porębskim”, a w jego skład wchodził pobliski Tereszpól (Tereszpol, Terespol). Pierwszy dwór zbudowany został już w 1796 r. Istniały już wtedy zabudowania gospodarcze, czyli stajnie, stodoły, itd. W 1808 r. odnotowana została leśniczówka, budynki gospodarcze, trzy karczmy (w tym austeria – staropolskie słowo oznaczające karczmę, pochodzące z jęz. włoskiego), browar i plebania „ruska”, czyli zapewne dom księdza prawosławnego. Nazwisk budowniczych dworu nie znamy, w 2. poł. XIX w. pełnił on funkcję szpitala, po bitwie, jaka odbyła się pod Panasówką 3 września 1863 r. Doszło tu do potyczki oddziału Marcina „Lelewela” Borelowskiego, który połączył się z oddziałem Kajetana „Ćwieka” Cieszkowskiego, a oddziałem rosyjskim pod dowództwem Mikołaja Stemberga. Pomimo przeważających sił rosyjskich, Polacy tę bitwę wygrali. Była to jedna z największych bitew Powstania Styczniowego.
W późniejszym okresie folwark stracił na znaczeniu, ponieważ pod koniec XIX w. opisywany jest zaledwie (w Słowniku Geograficznym...) jako osada leśna z karczmą, leżąca w pow. zamojskim, gminie i parafii Tereszpól. Na pocz. XX w. Zamoyscy wydzierżawili folwark rodzinie Karpińskich, którzy siedzieli tu do wybuchu 2. wojny światowej. Po wojnie budynek pełnił funkcje mieszkalne i został wyremontowany. Gospodarzem początkowo były GS-y, a następnie Spółdzielnia Kółek Rolniczych. Później został sprzedany w ręce prywatne i od tego czasu niszczeje.
Źródła:
Forum Skyscraper City, (Zamojszczyzna) Piękno nieodkryte – śladami Ordynacji i nie tylko;
Słownik Geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich... 1880-1902;
Geoportal
Wszystkie prawa zastrzeżone!

Opis

Dwór klasycystyczny. Budynek parterowy, nakryty czterospadowym dachem, krytym eternitem. W fasadzie dominuje czterokolumnowy portyk wielkiego porządku (2 pary po 2 kolumny), zwieńczony trójkątnym frontonem. W elewacji ogrodowej skromna parterowa weranda, nad którą góruje jednoosiowa mieszkalna wystawka, zwieńczona trójkątnie.

Park

Park z poł. XIX w. zajmował kwadrat o pow. około 5,4 ha, z tym że w jego obrębie znajduje się podwórze gospodarcze o pow. 1,05 ha, a także dwór pośrodku i zabudowania na działkach prywatnych w północnej części. Tak więc łączny obszar jaki zajmuje drzewostan szacujemy na ok. 2,7 ha.

Inne

Zabudowania gospodarcze

tekst: Marek polskiezabytki.pl 2011