Skatalogowanych zabytków: 11236
Zarejestruj się
Miniatura Puławy
Zdjęcie J. Laskowska 2010
Miniatura PuławyMiniatura PuławyMiniatura PuławyMiniatura PuławyMiniatura PuławyMiniatura PuławyMiniatura PuławyMiniatura PuławyMiniatura PuławyMiniatura PuławyMiniatura PuławyMiniatura PuławyMiniatura PuławyMiniatura PuławyMiniatura PuławyMiniatura PuławyMiniatura PuławyMiniatura PuławyMiniatura PuławyMiniatura PuławyMiniatura PuławyMiniatura PuławyMiniatura PuławyMiniatura PuławyMiniatura PuławyMiniatura PuławyMiniatura PuławyMiniatura PuławyMiniatura PuławyMiniatura PuławyMiniatura PuławyMiniatura PuławyMiniatura PuławyMiniatura PuławyMiniatura PuławyMiniatura PuławyMiniatura PuławyMiniatura PuławyMiniatura PuławyMiniatura PuławyMiniatura PuławyMiniatura PuławyMiniatura PuławyMiniatura PuławyMiniatura Puławy

Lokalizacja

Współrzędne GPS (zapis dziesiętny): 51.413, 21.96

Puławy

Województwo:lubelskie
Powiat:puławski
Gmina:Puławy
Rodzaj obiektu:Pałac

Rejestr zabytków

Zespół:pałacowy, nr rej.: A/150 z 10.05.1957 i z 19.01.1960

Stan obecny

Muzeum Czartoryskich.
Instytut Uprawy Nawożenia i Gleboznawstwa

Historia

W średniowieczu tereny dzisiejszego miasta były własnością Włostowskich, do których należały też pobliskie Włostowie. W 1532 r. król Zygmunt Stary zezwolił ówczesnemu właścicielowi Puław Andrzejowi Tęczyńskiemu na założenie miasta. Natomiast pierwszy dwór obronny a raczej barokowy pałac o charakterze półobronnym powstał w latach 1671-1678, kiedy to majątek należał do marszałka wielkiego koronnego Stanisława Herakliusza Lubomirskiego. Rezydencje zaprojektował słynny architekt Tylman z Gameren. Zbudowana na rzucie prostokąta rezydencja miała cztery narożne alkierze. Materiał budowlany ? wapień wydobywano z pobliskiego wzgórza. Po śmierci Stanisława Herakliusza Lubomirskiego w 1706 r. pałac stał się własnością jego córki Elżbiety, która wyszła za mąż za Adama Sieniawskiego. Niestety, jeszcze w tym samym roku wojska szwedzkie spaliły pałac. Po tych zniszczeniach Elżbieta odbudowała siedzibę rodową. Dzieło to kontynuowała jej córka Maria, której drugim mężem był książę August Czartoryski. W latach 1731-36, na resztkach spalonego pałacu, Czartoryscy wybudowali nowy pałac w stylu rokokowym, otoczony tarasowym ogrodem francuskim.
Okres świetności pałacu rozpoczął się w 1785, kiedy książę Adam Kazimierz Czartoryski i jego żona Izabella z Flemingów przenieśli się na stałe do Puław. Rozpoczęto wówczas restaurację i rozbudowę pałacu pod kierunkiem Joachima Hempla. W 1794 Puławy zostały zdewastowane przez wojska rosyjskie. Do przebudowy pałacu i przekształcenia parku przystąpiono w 1796. Głównym projektantem budowli puławskich był wówczas Christian Piotr Aigner. Aigner niewiele zmienił korpus główny pałacu. Rozbudował jedynie alkierze od strony dziedzińca poszerzając je do pięciu okien i przebudował wnętrza. Połączył również pałac z lewą oficyną, budując neogotycką parterową oranżerię z portykiem czterokolumnowym i lwami od strony parku. Pałac otrzymał wystrój klasycystyczny.
Park o powierzchni około 30 ha przebudowano według pomysłu księżnej Izabelli nadając mu charakter romantycznego parku krajobrazowego w stylu angielskim. Współtwórcą parku jest Anglik James Savage. Starano się wykorzystać naturalne walory otoczenia, np. groty w zboczu skarpy wiślanej i stary drzewostan. W parku, w którym zachowano układ niektórych alejek, powstało wiele budowli: Domek Grecki, Pałac Marynki, Świątynia Sybilli, Dom Gotycki, Domek Żółty, altany, źródełka, mostki. Przy gościńcu lubelskim na wzniesieniu postawiono kaplicę w kształcie rotundy, do której prowadziła z pałacu aleja obsadzona czterema rzędami drzew. Posadzono wiele drzew i krzewów w postaci klombów, między którymi prowadziły ścieżki i rozciągały się trawniki. Wśród zieleni umieszczono rzeźby i różne sentencje wyryte na postumentach, kamieniach i tablicach. Krajobrazowy charakter starano się nadać także bliższej i dalszej okolicy, np. na Kępie powstała tzw. holendernia (ferma krów rasowych mająca głównie charakter dekoracji) i wzorcowa wioseczka z domkiem księżnej Izabelli. W 1801 otwiera swoje podwoje Świątynia Sybilli, pierwsze w Polsce muzeum narodowe, w murach pałacowych gromadzony jest bogaty księgozbiór, finansowane są też prace naukowe (lingwistyczne, literackie, historyczne), w które zaangażowane zostaje liczne grono naukowców. Na dworze puławskim kształcona jest także młodzież arystokratyczna i ziemiańska. Dzięki tym działaniom w XIX wieku Puławy określane są mianem ?Polskich Aten?.
Kres panowaniu Czartoryskich przyniosła klęska Powstania Listopadowego 1831 r. Za czynny udział w powstaniu Książe Adam Jerzy został skazany zaocznie na śmierć, a wszystkie jego dobra uległy konfiskacie. 1844 r przeniesiono z Warszawy do Puław Aleksandryjski Instytut Wychowania Panien, a dwa lata później ukazem carskim osada zyskała nowa nazwę Nowa Aleksandria. Na potrzeby Instytutu pałac został przebudowany w stylu pseudoklasycystycznym. Uzyskał on kształt, który przetrwał do dziś. Carski dekret o przeniesieniu instytutu rozpoczął nowy etap w historii Puław, ściśle związany z działalnością naukową i akademicką. Były one odtąd siedzibą m.in. Instytutu Wychowania Panien (1844-1862), Instytutu Politechnicznego i Rolniczo- Leśnego (1862-1869), Instytutu Naukowego Gospodarstwa Wiejskiego (1917-1921), Państwowego Instytutu Naukowego Gospodarstwa Wiejskiego (1921-1939), Rolniczego Zakładu Doświadczalnego Generalnego Gubernatorstwa (1940-1945), a także od 1916 r Gimnazjum im. Adama Jerzego Czartoryskiego. Kolejni użytkownicy posadzili nowe drzewa, w tym wiele okazów egzotycznych, jak katalpa, tulipanowiec czy kasztan jadalny. Czasy Czartoryskich pamiętają stare dęby i niektóre lipy. W parku dominuje lipa, klon, grab, topola, dąb i kasztanowiec. Rosną tu buki i modrzewie. Mimo dużych ubytków w drzewostanie park nadal należy do najładniejszych w Polsce.

tekst: Dino Raptor 2011

Opis

Budynek klasycystyczny.

Park

Park geometryczny z 2. poł. XVII w. i pocz. XVIII w. Przekomponowany na krajobrazowy na przełomie XVIII i XIX w. zaprojektowany przez J. Savage. Most nad fosą zbudowany w latach 1798-1809. ogrodzenie z trzema bramami i dwoma bramkami z końca XVIII i pocz. XIX w.

Inne

Oficyna gospodarcza zbudowana w latach 1732-1736 wg projektu J.Z. Deybla. Oficyna i mleczarnia przy pałacu Marynki z przełomu XIX i XX w. Brama Rzymska z 1800 roku wg projektu Aignera. Groty parkowe z 1791 roku, architekt J. Hempel.

Komentarze

Aby skomentować obiekt, zaloguj się. Jeżeli nie masz jeszcze konta w serwisie, zarejestruj się.

Ten obiekt nie został jeszcze skomentowany.