Pieszowola

Stan obecny

Dwór nie istnieje.

Historia

Dwór z pocz. XX w.
Pieszowola to wieś leżąca przy DW nr 918, w odległości 23,5 km na wschód od Ostrowa Lubelskiego. Pierwsza wzmianka pochodzi z regestów podatkowych ziemi chełmskiej, z 1564 r. Wieś była podzielona na wiele działów, a największy z nich należał do Jędrzejowskich (Jędrzejewskich) h. Nałęcz. Siedzieli tu oni do 1655 r., kiedy to Jan Jędrzejewski sprzedał wieś Florianowi Milanowskiemu h. Jastrzębiec z Wołoskiej Woli, oficerowi wojsk polskich. Jego rodzina posiadało wówczas także pobliską Pieszą Wolę. Również i oni sprzedali swe dobra Milanowskiemu, wówczas już rotmistrzowi husarii. Zacny rotmistrz miał z Heleną Kłusowską pięcioro dzieci, spośród których części Woli Pieszej i Wołoskiej odziedziczył syn Feliks, ożeniony z Rozalią Zarudną. Mieli oni dwoje dzieci: Katarzynę zamężną za Jana Horocha oraz Stanisława. Część majątku Milanowskich, Katarzyna wniosła w wianie mężowi, natomiast pozostała nadal należała do Jędrzejowskich. W 1705 r. kolejna panna Jędrzejowska wniosła dobra w wianie Jakubowi Grusieckiemu (Gruszeckiemu), zaś druga część nadal należała do Horochów. W 1744 r. syn Jakuba, Jan Gruszecki świadczył przeciwko niejakim Kosteckim, którzy dokonali najazdu na wieś. Następnie sprzedał swoją część Horochom, którzy nabyli również kilka okolicznych majątków. Rodzina ta była w posiadaniu dóbr do pocz. XIX w., następnie przeszły one w ręce Michała Węglińskiego, który ok. 1800 r. ożenił się z Anną Borowską. Mieli jedyną córkę Felicję (1806-1870), która wyszła za Antoniego Kajetana Marcelego Załuskiego h. Junosza (1797-1854). Załuscy mieli wprawdzie sześcioro dzieci, ale w 1834 r. sprzedali P.W. Tyburcemu Krassowskiemu h. Ślepowron.
W 1837 r. Piesza Wola liczyła 75 domów i 508 m-ców. W 2. poł. XIX w. dziedzicem dóbr był Franciszek Krassowski, cywilny naczelnik powiatu włodawskiego. W 1864 r. we dworze stacjonowały wojska rosyjskie. Na skutek zdrady, Krassowskiego aresztowano i zesłano na Syberię, gdzie zmarł w 1866 r.
W 1864 r. władze rosyjskie przeprowadziły reformę rolną, w wyniku której od majątku odłączono 2175 mórg ziemi, na których powstało 88 gospodarstw dla osadników. Wieś leżała wówczas w pow. włodawskim, gminie Turna (od 1867) i parafii Wołoska Wola. W 1887 r. (pod nazwą Piesia Wola), wieś liczyła 63 domy z 616 mieszkańcami. Była tu gorzelnia, cegielnia i bogate pokłady torfu. Majątek do którego należała „attencja” Ludwiczyn stanowił domenę i obejmował 2446 mórg, w tym 894 morgi ziemi uprawnej, 463 morgi łąk, 230 m. pastwisk oraz 841 m. lasów. Na terenie folwarku wznosiły się 3 budynki murowane (w tym dwór) oraz 16 drewnianych. Na polach zaprowadzony był 4-polowy płodozmian, natomiast w lasach nie prowadzono racjonalnej gospodarki leśnej.
Po Franciszku dobra odziedziczył syn – Ludwik Krassowski, którego jednak na skutek konfliktu zamordowali okoliczni chłopi. Dziedzicem został tegoż syn - Grzmisław (?) Krassowski. Jego dwór w 1915 r. zniszczyły wycofujące się wojska rosyjskie. W 1930 r. wieś nadal nosiła oficjalną nazwę Piesia Wola. Majątek Krassowskiego obejmował 720 ha. We wsi był także rzeźnik P. Grzywaczewski oraz tartak należący do majątku. Po wybuchu 2. wojny światowej Krassowscy nie opuścili dworu, który stał się ostoją polskości; bywała tu m.in. Krystyna Krahelska, autorka pieśni powstańczej „Hej chłopcy, bagnet na broń”, zwanej też nieoficjalnym hymnem AK.
Na bazie pozostałości folwarku, w latach 50. XX w. utworzono Państwowe Gospodarstwo Rolne, zlikwidowane ustawowo przez rząd Jana Krzysztofa Bieleckiego w 1991 r. Po 2. wojnie światowej dwór służył jako mieszkania, a z czasem, zapewne z powodu złego stanu technicznego, został rozebrany.
Źródła:
Słownik Geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich... 1880-1902;
Księgi adresowe Polski, różne, 1926-30;
Link: http://www.sosnowica-turystyka.pl/prezentacja/html/miejscowosci.html.
Marek Jerzy Minakowski - Genealogia Potomków Sejmu Wielkiego;
Księga Adresowa Polski, 1930;
Geoportal;
Wszystkie prawa zastrzeżone!
Uwaga: Zdjęcie archiwalne pochodzi ze strony: www.poleskipn.pl, z działu: Historia regionu Poleskiego PN

Opis

Nieistniejący dwór był parterowy, podpiwniczony i nakryty dwuspadowym dachem. Posiadał skromne cechy klasycystyczne. Wejście poprzedzone było gankiem i schodami, a w obu połaciach dachu znajdowały się trójosiowe wystawki, zwieńczone trójkątnie. Obecnie w lokalizacji dworu, widzimy na mapie sat. piętrowy, współczesny budynek, nakryty dachem płaskim.

Park

Park krajobrazowy z 4. ćw. XIX w. o pow. 10,2 ha (pomiar po granicach drzewostanu). Park od południa i wschodu miesza się z naturalnym zadrzewieniem otaczającym założenie.

Inne

Zabudowania gospodarcze: obora, spichlerz, k. XIX w.

tekst: Marek polskiezabytki.pl 2011