Krupe

Stan obecny

Ruina. W 2024 roku stwierdzono, ze grozi zawaleniem. Ogrodzono siatką zakazując wstępu, nie przeszkadza to nawet wycieczkom szkolnym - przewodnik wskazuje dziurę w ogrodzeniu i dzieciarnia figluje po ruinach. Gmina Krasnystaw na początku sierpnia 2025 ogłosiła przetarg na wykonanie niezbędnych prac zabezpieczających i konserwatorskich.

Historia

Pozostałości bastejowego zamku wznoszą się w południowo zachodnim krańcu doliny zalewowej niewielkiego dopływu Wieprza. Ruiny stanowiły przedmiot badań w latach 60 tych XX wieku przeprowadzonych przez T. Augustynka i M. Supryn. Historia warowni została natomiast opracowana przez M. Kurzątkowskiego. Miejscowość w czasach średniowiecza stanowiła centrum ziem należących do Krupskich herbu Korczak, piastujących ważne urzędy w województwach chełmskim i bełskim. Relikty pierwotnego zamku nie zostały do dziś odnalezione. Istniejące dziś relikty pochodzą z obronnej rezydencji wystawionej w IV ćwierci XVI wieku przez Pawła Orzechowskiego herbu Rogala- wojskiego krasnostawskiego i podkomorzego chełmskiego (1588-1612). W latach 1604-08 rezydencja została rozbudowana lecz w połowie tego samego wieku w wyniku zniszczeń wojennych popadła w ruinę. Z roku 1665 pochodzi inwentarz majętności krupskiej, w którym odnotowano jedynie dwa pomieszczenia zdatne do zamieszkania. Czytamy: ?Reszta zaś pokojów murowanych ze szczętem są zrujnowane, i wszystkie mury wokoło tego zamku stojące w wielkiej ruinie już podupadły?. W latach późniejszych zamek został odbudowany tak, że często zmieniał właścicieli. Pod koniec XVIII wieku znów jednak nie spełniał wymogów swych właścicieli i ci przenieśli się do zbudowanego opodal dworu. Ostateczną zagładę zamkowi przyniosły działania wojenne w 1915 i 1944 roku.
Założenie składało się z dwóch członów: zamku właściwego i oddzielonego od niego przedzamcza. Całość otoczona była spójna fortyfikacją w formie muru obwodowego flankowanego narożnymi bastejami oraz fosą. Wewnątrz założenia umieszczone były dwa domy ustawione do siebie pod kątem prostym. Najpierw powstało skrzydło północno zachodnie, na lata 1604-08 datuje się budowę drugiego skrzydła. W kurtynie północno wschodniej umieszczono wjazd główny na dziedziniec. Graniaste basteje budowane były z kamienia i obłożone cegłą, posiadały trzy kondygnacje. W kurtynie północno wschodniej zlokalizowano wjazd na podzamcze, które pełniło funkcję zaplecza gospodarczego.

Opis

Zespół zamkowy składał się z głównej siedziby i podzamcza. Główna część zamku wzniesiona na planie kwadratu otoczona była wewnętrzną fosą; podzamcze chroniły okalające je mury z bastejami, mokradła i stawy. W pierwszym etapie rozbudowy powstało skrzydło północno-zachodnie. Budowla zwieńczona attyką miała arkadową galerię na obu kondygnacjach; na parterze z kamiennymi półkolumnami, na piętrze ceglanymi filarami. W tej części zamku znajdowały się pomieszczenia reprezentacyjne. Część mieszkalna urządzona została w przylegającej baszcie zachodniej. Skrzydło południowo-zachodnie – zamykające wewnętrzny dziedziniec – zbudowano w latach 1604–1608[2]. Były tam pomieszczenia gospodarcze na parterze, a na piętrze izba stołowa, sale i pokoje przestrzenne. Również to skrzydło zwieńczone było attyką. Elewację wykonano w technice sgraffitowej, chronił ją gzyms kordonowy. Okna w boniowanych obramieniach rozmieszczono rytmicznie.
Do zamku prowadził most zwodzony; przez bramę wchodziło się na duży dziedziniec. Całość budowli miał charakter obronny z bastejami w narożach czworokątnego założenia. Baszta bramna z oknami strzelniczymi mieściła na piętrze sklepione pomieszczenie mieszkalne dla straży. Nad bramą wjazdową widniał Jastrzębiec, herb Zborowskich. W podzamczu mieszkała służba i rzemieślnicy, były tam też stajnie.

Inne

Fortyfikacje, ziem.-mur., XVI-XVII w.