Krasienin - Kolonia - Krasienin

Stan obecny

Własność prywatna.

Historia

Dwór z 1. poł. XIX w.
Wieś Krasienin leży przy skrzyżowaniu Dróg Wojewódzkich nr 809 i 828, w odległości 18 km na płd.-zachód od Lubartowa i 14 km na płn.-zachód od Lublina. Część wsi o nazwie Kolonia położona jest ok. 1 km w kierunku płn.-wschodnim. Krasienin istniał zapewne już w XIV w., zaś pierwsza wzmianka w której odnotowano "Crasschenyno" pochodzi z 1407 r. W zapiskach występuje także jako Crasszenyn (1419), Crasinin (1420) i Craszenyn (1460). Pierwszym znanym dziedzicem był (w 1407) Marcin Koniński. Ze wsi pochodził także Dziersław z Witowic i Woli, odnotowany w latach 1418-20. Już w połowie XV w. w K. wybudowano drewniany kościół, który stał się siedzibą parafii p.w. świętego Sebastiana. Nowo erygowanej parafii arcybiskup Jakub Koniński nadał 3 łany ziemi, staw, łąki pod lasem, karczmę oraz 2 zagrodników. Karczma płaciła 1 grzywnę czynszu, zaś role folwarczne z Krasienina i Jakubowic 50 grzywien (?). Koniński zobowiązał się także do budowy plebanii, zakupu ksiąg i sprzętów liturgicznych. W 1529 r. dziesięciny z K. i Jakubowic składano plebanowi; razem z "kopczyzną" i kolendą była to kwota 5 i pół grzywny. Ponadto z Krasienina płacono 4 grzywny rocznie biskupowi. Po Jakubie znanym posiadaczem K. był (w 1469) Marcin Koniński. W 1531 r. wieś miała 7 łanów. Konińscy pieczętowali się herbem Rawa i siedzieli w K. co najmniej 200 lat. Oprócz nich znani byli Łosiowie i Morozowicze.
W połowie XVII w. Jakub Koniński wybudował we wsi nowy kościół murowany, przy którym powstał przytułek dla starców i kalek. Przez K. podróżował w 2. poł. XVII w. francuski podróżnik Verdum, który opisał Krasienin jako "otwarte miasteczko, mające kościół murowany". W 1827 r. w mieście było 48 domów i 434 mieszkańców. Opisywany dwór wzniesiony został we wsi w 1. poł. XIX w., prawdopodobnie dla Rzewuskich. W 1866 r. miała miejsce reforma rolna, w której efekcie majątek o pow. 4295 mórg został rozparcelowany na kilka większych gospodarstw, tzw. nomenklatur oraz gospodarstw dla osadników, czyli tzw. osad. W ten sposób w latach 1866-73 powstały: folwark Krasienin (306 mórg), kolonia Krasienin (12 osad z ziemią o rozległości 335 mórg), kolonia Wólka Krasienińska (8 osad i 140 mórg), osada Kawka (243 morgi), Maziarka (61 osad, 434 morgi), Ossówka (32 osady i 860 mórg), Pryszczowa Góra (55 osad i 874 morgi) i kolonia Majdan (36 osad i 798 mórg). Ponadto w samym Krasieninie powstało 28 osad z 480 morgami, w Woli Krasienińskiej 19 osad i 421 mórg, Majdanie - 10 osad i 140 mórg oraz Wólce Krasienińskiej - 11 osad i 150 mórg. W 1930 r. we wsi była kasa Stefczyka, Stowarzyszenie Spożywców Sp. z o.o., sklep z towarami różnymi o nazwie "Wyzwolenie", Kółko Rolnicze, działał młyn należący do firmy "Janiak M. i Ska", sklep L. Kaczorowskiego oraz wiatrak J. Banaśka. Na temat resztówki po majątku nic nie wiadomo, gdyż w całej gminie Samoklęski wymieniony jest tylko jeden posiadacz ziemski - Wacław Kuszel. Po 2. wojnie światowej pozostałości folwarku stały się elementem typowej wsi rolniczej. Prawdopodobnie powstał tu PGR, zlikwidowany - podobnie jak inne zakłady tego typu w Polsce - w 1991 r. przez rząd Jana Krzysztofa Bieleckiego.
Źródła:
Słownik Geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich... 1880-1902;
Teki Dworzaczka (Monografie, Regesty) Biblioteki Kórnickiej P.A.N.;
Słownik Historyczny Ziem Polskich w Średniowieczu, Inst. Historycznego P.A.N.;
Marek Jerzy Minakowski, Wielka genealogia Minakowskiego (Wielcy.pl);
Księga Adresowa Gosp. Rolnych Woj. Poznańskiego, 1926;
Guter=Adreßbuch für die Prowinz Posen, wyd. 2, Lipsk 1913;
Wykaz alfabetyczny wszystkich posiadłości ziemskich w W. Księstwie Poznańskiem, Berlin, 1872;
Księga Adresowa Polski ..., 1930;
Geoportal;
Mapster:
11783601 @ West. Osteuropa 1:25 000 - Niemieckie mapy zaboru rosyjskiego, I WŚ /1914 - 1919/
- plik mapy: XXVI-12-E_Gruppe_Bresst_Litowssk_1915_copy_AMW_300dpi.jpg
Wszystkie prawa zastrzeżone!

Opis

Zespół dworski w Krasieninie powstał w północnej części wsi, a po podziale z 1866 r. znalazł się w jej części zwanej Kolonia. Dwór wzniesiony został w stylu późnoklasycystycznym. Budynek jest parterowy, nakryty mansardowym dachem mieszczącym użytkowe poddasze, doświetlone lukarnami w dolnej kondygnacji. W fasadzie ryzalit stylizowany na czterokolumnowy portyk wielkiego porządku, dźwigający belkowanie i trójkątny fronton z oculusem. Główne wejście poprzedzone szerokimi schodami; na jego osi owalny podjazd i aleja dojazdowa. Od strony ogrodu wejście w ozdobnym, półokrągłym ryzalicie wzniesionym na rzucie połowy sześciokąta. Powyżej dachu ryzalit przechodzi w sześciokątną basztę.

Park

Pozostałości parku z XIX w. o pow. 3,68 ha. Jako park identyfikujemy trzy dz. ewid., numery 215/2, 216/5 oraz 216/6. Teren parku (na mapie Geoportalu) wygląda na czysty i zadbany. Od wejścia głównego w kier. południowym prowadzi zachowana aleja lipowa.

Inne

Dwie bramy z XIX w.

tekst: Marek polskiezabytki.pl 2011