Skatalogowanych zabytków: 11266
Zarejestruj się
Miniatura Wysoka
2010, zdjęcie Marek Kujawa
Miniatura WysokaMiniatura WysokaMiniatura WysokaMiniatura WysokaMiniatura WysokaMiniatura WysokaMiniatura WysokaMiniatura WysokaMiniatura WysokaMiniatura Wysoka

Zdjęcie archiwalne

Miniatura Wysoka
Zdjecie Paweł Wnuk Lipiński

Lokalizacja

Współrzędne GPS (zapis dziesiętny): 53.6878, 17.7356

Użytkownicy współtworzący opis i dane obiektu

Marek KujawaWojciech Jackowski. .

Wysoka

Województwo:kujawsko-pomorskie
Powiat:tucholski
Gmina:Tuchola
Rodzaj obiektu:Dwór

Rejestr zabytków

Obiekt:dwór, nr rej.: 100/A z 18.12.1981

Stan obecny

Dom Pomocy Społecznej

Historia

Dwór z przełomu XVIII i XIX w.
Pierwsza wzmianka o tej miejscowości pochodzi z 1276 r. i dotyczy przywileju księcia pomorskiego Mostwina II. W 1313 r. mistrz krzyżacki Karl z Trewiru nadał tę wieś braciom: Piotrowi, Jaśkowi i Wawrzyńcowi. Wśród właścicieli dóbr wymieniany jest w 1570 r. Jan Wysocki, w 1633 r. Wysocki i Żukowski, w 1716 r. Franciszek Lutomski, zaś od XVIII w. rodzina Janta-Połczyńskich. Założycielem tego rodu, który osiadł na Pomorzu już w 1276 r. był Jan Janta, którego siedzibą była wieś Pułczno na Kaszubach. Podwójnego nazwiska Janta - Połczyński zaczął używać dopiero od 1671 r. Maciej Janta, którego wnuk Jan przejął Małą Komorzę, Wielką Komorzę oraz Dąbrówkę. Po Janie majątek dziedziczył syn Maciej (XVIII w.), a po nim Teodor, za którego ośrodkiem rodu stał się rejon Tucholi. Synowie Teodora uważani byli za założycieli dwóch linii tego rodu: linii wielkopolski - pruskiej zapoczątkowanej przez Stanisława oraz linii pomorskiej, reprezentowanej przez Józefa, którego ideą była walka z postępującą germanizacją, a który majątek swój podzielił między swoje dzieci. Za późniejszego dziedzica Wysokiej uważa się Leona Jantę - Połczyńskiego. Z rodu tego wywodzi się również Aleksander (bratanek wspomnianego Leona), poeta i pisarz, autor takich książek jak: ?Kłamałem aby życ?, ?Wracam z Polski? (zbiór reportaży z pierwszych lat Polski Ludowej), ?Duch niespokojny? czy też ?Pamiętnik pomorski?. We wsi Wysoka w 1870 r. wybudowany został (w miejscu skromnego drewnianego dworku) dwór murowany, który przypominał murowany dom mieszkalny. Dopiero w początku XX w., po przeprowadzonej przebudowie, dwór przybrał charakter rezydencji.

Opis

Dobra wysockie znalazły się w posiadaniu Janta Połczyńskich około 1780 r. Musiał tutaj stać wówczas dworek wraz z zabudowaniami gospodarczymi. Pewne jest natomiast, że 1812 r. podczas odwrotu Napoleona spod Moskwy stacjonowały w Wysokiej jego wojska. Francuzi odchodząc spalili całą posiadłość. Odbudował ją kolejny właściciel Adam Janta Połczyński - senior. Następne nieszczęście przyszło w 1871 r., kiedy to okolice Tucholi nawiedziła trąba powietrzna. Jej działanie spowodowało obrócenie się w ruinę drewnianych zabudowań. Z kataklizmu ocalał natomiast dwór oraz jeden spichlerz. Gruntownej przebudowy tego pierwszego oraz wzniesieniu nowych pomieszczeń gospodarczych podjął się Adam Janta Połczyński - junior. Do dawnego parterowego domu pochodzącego z początków XIX w. dostawiono nowy utrzymany w stylu neoklasycystycznym. Dom mieszkalny miał swój fronton od strony wschodniej. Tutaj też znajdował się podjazd, w środku którego umieszczono ukwiecony klomb. Od strony północnej podwórze pałacowe schodziło amfiteatralnie parkiem w kierunku położonym w dole Jeziora Wysockiego. Po stronie zachodniej pałacyku usytuowano zabudowania gospodarcze. Kolejny właściciel Leon Janta Połczyński w 1902 r. wybudował obok podjazdu oranżerię, a przy drodze dojazdowej do posiadłości kaplicę w stylu neoromańskm. W 1911 r. nastąpiła gruntowna przebudowa pałacu wg. projektu Jana Staborowskiego z Nakła. Od strony północnej dobudowano obszerne piwnice, nad nimi na parterze salę balową, zaś na pietrze 8 pokoi mieszkalnych. Całość tę wieńczy fronton opatrzony czterema kolumnami w stylu jońskim. Ok. 1917 pałac wysocki otrzymał kanalizację, centralne ogrzewanie oraz elektryczność wytwarzaną przez własny agregat. W takim stanie dotrwał do czasów dzisiejszych. Zniszczeniu uległy tylko oranżerie, które usunął niemiecki użytkownik posiadłości w latach II wojny światowej gen. von der Wahlen. Po wojnie w pałacu mieściła się administracja powołanego w dobrach wysockich PGR-u. Od lat 70-tych jest on siedzibą DPS Wysoka. Jedną z ciekawostek jest to , że 5 sierpnia 1924 r. pałac w Wysokiej odwiedził Prezydent Rzeczpospolitej Polskiej Stanisław Wojciechowski.

Park

Park z pocz. XX w.o pow. 5ha. założony jest na stoku, opadającym ku zachodowi w kierunku Jeziora Wysockiego.Oddzielony jest od dziedzińca folwarcznego murem i schodzi tarasowo do wspomnianego jeziora, wzdłuż którego ciągnące się dwie aleje - górna i dolna. Od północy do dworu prowadzi kolisty podjazd, podkreślający efektowny różany klomb, stanowiący oryginalny akcent zdobniczy frontowej elewacji dworu. Podobny podjazd dochodzi pod zachodnią elewację tej budowli, przechodząc w park, utrzymany w stylu angielskim. W czystym, zadbanym parku znajduje się kilkadziesiąt drzew z wyraźną dominantą gatunków liściastych, wśród których najliczniej występują klony pospolite, kasztanowce białe, brzozy brodawkowe, jesiony wyniosłe i lipy drobnolistne. Największe skupisko drzew spotkamy przed zachodnim skrzydłem dworu.

Inne

późnoklasycystyczna brama z XIX w.

tekst: Marek polskiezabytki.pl 2011

Komentarze

Aby skomentować obiekt, zaloguj się. Jeżeli nie masz jeszcze konta w serwisie, zarejestruj się.

Ten obiekt nie został jeszcze skomentowany.