Lublin - Pałac Biskupów II

Historia

Dokładny czas powstania pałacu (około XVII wieku) i jego pierwotny właściciel nie są znane. Budynek zwany Pałacem „Biskupim” lub Jabłonowskich należał w XVIII wieku do Anny z Sapiehów Jabłonowskiej, wojewodziny bracławskiej. Po jej śmierci stał się własnością Amalii z Sapiehów Jelskiej. W 1805 roku został sprzedany adwokatowi Adamowi Ratyńskiemu. W 1825 roku oddziedziczyła go Emilia z Ratyńskich Zawidzka. W roku 1824 pałac nabywa Rząd Królestwa Polskiego z przeznaczeniem na siedzibę biskupów lubelskich. W roku 1850 posesję nabył Antoni Starzyński. Następnymi właścicielami byli: Feliks Felicjan Grembecki od 1855 roku , Erazm Kamieński od 1855 r. i Joanna Ilustrowska od 1857 r. Połowę własności przekazała Ilustrowska.synowi Stanisławowi Ilustrowskiemu w 1861 r. Właścicielem całości stał się on W roku 1872. W roku 1879 obiekt przeszedł w posiadanie Józefa i Karoliny Stachońskich, a następnie w tymże roku Edwarda Bulińskiego. Od roku 1905 należał do Juliana Wyszyńskiego, a od roku 1917 do ks. Alfonsa Chrzanoskiego. Od jego spadkobierców posesję nabyli w roku 1957 kolejni właściciele.
Obiekt przebudowywany około połowy wieku i w I ćwierci XX. (JB2025)

Opis

Posesja usytuowana po pd. stronie ul. Królewskiej na wprost Placu Katedralnego, w zabudowie zwartej. W skład posesji wchodzi budynek główny, zwrócony frontem do ulicy, w kształcie czworoboku z dziedzińcem wewnętrznym oraz dobudowaną do niego oficyna w kształcie litery L. Od zachodu między budynkiem głównym a oficyną dobudowane zamykające czworobok podwórza współczesne budowle. Takie też w tylnej granicy posesji, po pd. stronie oficyny. Komunikacja przez przejazdy-bramowe i dziedziniec wewnętrzny na osi budynku głównego oraz podwórze i przejazd bramowy w pd. skrzydle oficyny. Przejazdy bramowe, dziedziniec wewnętrzny budynku głównego oraz podwórze wybrukowane płytami chodnikowymi w okresie powojennym.
Budynek murowany z kamienia i cegły ceramicznej pełnej (fundamenty oraz piwnica) oraz cegły ceramicznej pełnej (część nadziemna) na zaprawie wapiennej, obustronnie tynkowany (piwnice tynkowane częściowo). W piwnicach i części parteru sklepienia ceglane kolebkowe, krzyżowe i kolebkowe z lunetami. W przejazdach bramowych sklepienia kolebkowe z lunetami. W pozostałych pomieszczeniach stropy Kleina na belkach stalowych oraz drewniane z podsufitką tynkowaną. Więźba dachowa krokwiowo-płatwiowa ze stolcami. Pokrycie dachu - blacha na deskowaniu. W piwnicach polepa oraz częściowo posadzki betonowe. W pozostałych pomieszczeniach terakota, parkiet oraz podłogi białe. Schody do piwnic ceglane, w odcinkowo sklepionych korytarzach. Schody do pomieszczeń parteru z dziedzińca wewnętrznego (osłonięte przez nadbudowany nad parterem segment budynku) _ betonowe, w obudowie ceglanej, z metalowymi poręczami. Klatka schodowa (dostępna od strony dziedzińca wewnętrznego przez schody zewnętrzne i przedsionek od strony zach. ( drewniana policzkowa z drewnianą balustradą i takąż poręczą z parteru na piętro dwubiegowa, wyżej trzybiegowa. Balkony na płytach żelbetonowych z metalową –ażurową balustradą z dekoracyjnym motywem geometryczne-roślinnym. Otwory okienne i drzwiowe prostokątne. Pierwszy przejazd bramowy zamknięty półkoliście; drugi o łuku koszowym.
Drzwi drewniane ościeżnicowe, jedno i dwuskrzydłowe, płycinowe oraz płytowe. Okna drewniane futrynowe, dwuskrzydłowe, dwupolowe i czteropolowe, część z luftami. W przyziemiu od frontu współczesne witryny sklepowe.
Budynek na planie trapezu zbliżonego do prostokąta, o krótszej podstawie od strony ulicy, z centralnie usytuowanym prostokątnym dziedzińcem wewnętrznym. Układ pomieszczeń jednotraktowy, częściowo amfi1adoyy. Od frontu na osi przejazd bramowy, przeprowadzony w tylnej części budynku z uwagi na spadek terenu - w poziomie suteren. Klatka schodowe dostępna z dziedzińca wewnętrznego. Budynek złożony z czterech przylegających do siebie i zbliżonych do prostopadłościanu segmentów, z prostokątnym dziedzińcem wewnętrznym oraz przejazdem na osi, od frontu trójkondygnacyjny od czterokondygnacyjny, częściowo podpiwniczony, z piwnicami na dwóch różnych poziomach. Segment frontowy od strony dziedzińca wewnętrznego częściowo przedłużony w jego kierunku przez nadbudowanie nad parterem dwukondygnacyjnej dobudówki. Dachy segmentów połączone, o spadkach w kierunku dziedzińca wewnętrznego oraz ku frontowej i tylnej ścianie budynku. (JB2025)

Inne

Źródła:
Karta Zabytku Z. Pastuszak