Grzybno

Stan obecny

Mieszkania.
Stan własności nieznany.

Historia

2 dwory z XIX w.
Grzybno to wieś leżąca przy DW nr 551, w odległości 4 km na wschód od Unisławia. Powstała na miejscu dużej osady pruskiej, o czym świadczyły znaleziska oraz "prastare grobowiska pogańskie", których relikty zniszczono w 2. poł. XIX w.
Pod koniec średniowiecza wieś stała się własnością biskupów chełmińskich, którzy posiadali tu folwark i wieś włościańską. Wybudowano też pierwszy murowany kościół, który podupadł w XVII w., a w 1699 r. odbudował go biskup chełmiński Potocki. Po III rozbiorze Polski dobra zabrał rząd pruski i z folwarku utworzył domenę rządową, natomiast część wiejską oddał chłopom i zagrodnikom.
W 2. poł. XIX w. podział utrwalił się i w 1866 r. oficjalnie powstała wieś kościelna Gribenau oraz domena królewska Griewe z wybudowaną ok. 1860 r. gorzelnią. Wieś miała 1503 morgi, 17 domów i 42 inne budynki oraz 211 mieszkańców, w tym 180 katolików i 31 ewangelików. Dominium posiadało 1987 mórg, 9 domów i 18 innych budynków oraz 190 mieszkańców, w tym 122 katolików i 48 ewangelików. We wsi wznosił się kościół parafialny i szkoła, zaś poczta mieściła się w pobliskim Unisławiu. Parafia p.w. świętego Michała Archanioła w 1867 r. liczyła 1148 wiernych. Przy kościele istniał szpital dla 3 ubogich wybudowany w 1854 r., p.w. Wniebowzięcia M.B. oraz Bractwo NMP, powstałe w 1857 r.
W XX w. doszło do podziału dóbr i dawna domena została podzielona na część skarbu państwa oraz prywatną. Swój folwark o pow. 71 ha oraz gorzelnię posiadała gmina kościelna. W 1929 r. największa część dóbr, należąca do skarbu państwa, obejmowała 502 ha, w tym 426 ha ziemi uprawnej, 22 ha łąk i pastwisk, 4 ha nieużytków i 47 ha wody, z czystym dochodem gruntowym w wys. 9059 marek. Zarządcą tego gospodarstwa był Joachim Günzel. Z kolei mniejszą część - 265 ha - posiadał Teofil Hilar, a na obszar ten składało się 252 ha roli, 10 ha łąk i pastwisk, 2 ha nieużytków i 1 ha wody. Czysty dochód gruntowy wynosił 4508 marek.
W 1930 r. wieś liczyła 494 mieszkańców. Wielkość gospodarstw pozostawała bez większych zmian (522 i 249 ha), zaś we wsi znajdował się zajazd J. Skibińskiego i warsztat kołodziejski J. Lisewskiego. Po 2. wojnie światowej dawne majątki powyżej 100 ha zostały rozparcelowane. Bez przeprowadzenia gruntownych badań we wsi nie jesteśmy w stanie stwierdzić, które z założeń należało do państwa, a które do Hilara. Paradoksalnie zachował się park - pozostałość po dawnej domenie i dwór w północnej części wsi. Domyślnie przyjmujemy, że po wojnie był on przeznaczony na mieszkania.
Źródła:
Słownik Geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich... 1880-1902;
Książka Adresowa Gosp. Rolnych pow. 50 ha Woj. Pomorskiego, 1929;
Józef Krzepela "Rody Ziem Pruskich", 1927;
Księga Adresowa Polski..., 1930;
Geoportal;
Mapster:
11777117 @ WIG - Mapa Szczegółowa Polski 1:25 000 /1929 - 1939/
P36-S27-A_UNISLAW_1932.jpg
Wszystkie prawa zastrzeżone!

Opis

We wsi zachowały się pozostałości obydwu założeń dworskich. Pośrodku - dawnej domeny Griewe i bardziej w kier. północno-wschodnim - zespołu dworskiego Griebenau. Układ przestrzenny obydwu jest całkowicie przekształcony. Na chwilę obecną nie potrafimy zlokalizować dworu w centrum Grzybna, natomiast na mapie sat. dobrze widoczny jest budynek w północnej części wsi (zdjęcie). Przebudowy spowodowały zatarcie cech stylowych, niemniej widzimy że był to dwór późnoklasycystyczny, parterowy z niskim poddaszem / mezzaninem i nakryty dachem dwuspadowym. W obu dłuższych elewacjach trójkątne wystawki, wejście główne od południa, osłonięte ozdobnym drewnianym gankiem. Z boków budynku niskie przybudówki.

Park

Zespół dworski w północnej części wsi parku nie posiadał, dlatego sądzimy, że zachowany dwór należał do zarządcy majątku państwowego. Z kolei na terenie domeny, czyli majątku prywatnego w centrum wsi, w otoczeniu drugiego dworu zachował się park, który przed 1945 r. obejmował około 2,3 ha, z czego obecnie większość stanowią obszerne polany.

Inne

We wsi:
Kosciół gotycki, mur., XIII/XIV w., k. XVII w., par. p.w. świętego Archanioła

tekst: Marek polskiezabytki.pl 2011