Napole

Stan obecny

Własność prywatna, mieszkania.

Historia

Dwór z XIX w.
Napole to wieś leżąca 9 km na południe od Chełmna. Wieś była gniazdem rodowym Napolskich, którzy siedzieli tu co najmniej do końca XVI w. Jej wcześniejsze nazwy to Napolle (niem.) i Nobel. Istniała już w XIV w., a za czasów krzyżackich wchodziła w skład komturstwa papowskiego. W 1440 r. mieszkał tu mieszczanin z Torunia - Herman Rewson, a 10 lat później Jenschen vom Feldchen, czyli po prostu Janek z Napola. Przez wieś przewinęli się Borowscy (pocz. XVII w.), zaś Jakób Borowski zakupił monstrancję dla kościoła w Kijewie. Na ten cel miało być przeznaczone 30 owiec, które owczarz (opilio) z Napola darował plebanowi, jednak, jako że trafił się inny sponsor, "proboszcz zatrzymał te owce na inne potrzeby".
Wizytacja Strzesza z 1667 r. wymienia Napole, które dzieliło się na trzy części szlacheckie. Paweł Orłowski siedział na 8 włókach i płacił korzec żyta i tyleż owsa mesznego (coroczna opłata dla księdza); Jan Pilski z 2 włók płacił pół korca żyta i tyleż owsa, a Marcin Jaworski miał wprawdzie 2 włóki, ale księdzu nic dawać nie zamierzał. Z kolei u Krzepeli znajdujemy w 1682 r. Trzebskiego (zapewne z Trzebcza), Chlebowskiego oraz Orłowskiego. Tak więc widzimy, że zmiany właścicieli po szwedzkim "potopie" następowały dość często. Tu dodajmy, że Chlebowski (i jego towarzysze również) nieco "namieszali" w Słowniku Geograficznym... i brak chronologii zapisek powoduje pewien chaos, mianowicie wg nich, w 1706 r. "Napole miało już tylko 2 posiedzicieli - Marcin Orłowski płacił 2 półkorce żyta i tyleż owsa, a Paweł 3 półkorce żyta i tyleż owsa", a kilkanaście wersów wcześniej jest informacja, że w 1707 r. dobra posiadał Andrzej Orłowski, który płacił 2 korce żyta i tyleż owsa. Czyli albo w ciągu jednego roku nastąpiła zmiana, albo tych właścicieli było jednak trzech. Po Orłowskich dziedzicem był Kobyliński (1733), następnie Kossowscy, a nazwisko to Krzepela wymienia jeszcze w 1804 r.
W 1868 r. we wsi było 6 domów z 79 m-cami, w tym 66 katolików i 12 ewangelików. Dobra obejmowały zaledwie 180 ha, w tym 1,12 ha nieużytków. Gospodarstwo specjalizowało się w hodowli bydła rasy holenderskiej i wykazywało 1323 marki czystego dochodu gruntowego. W 1885 r. były to już tzw. dobra rycerskie (Rittergut), leżące w pow. chełmińskim, parafii katolickiej Kijewo i ewangelickiej w Chełmnie. Poczta i telegraf mieściły się w pobliskim Jeleńcu, stacja kolei żelaznej w Stolnie, a szkoła w Kijewie. Zmiany polityczne i wojny przyniosły jedynie niewielkie zmiany w Napolu i w 1929 r. liczyło ono 194 ha, w tym 187 ha ziemi uprawnej, 6 ha łąk i pastwisk oraz 1 ha nieużytków. Gospodarstwo specjalizowało się w hodowli bydła czarno-białego rasy nizinnej i posiadało oborę zarodową. Jego właścicielem był wówczas Aleksander Szulc, który ok. 1930 r. sprzedał gospodarstwo Rudolfowi Meyerowi. Wieś liczyła wówczas 120 mieszkańców. Po 2. wojnie światowej dobra zostały znacjonalizowane, a dwór prawdopodobnie przeznaczony został na mieszkania.
Źródła:
Słownik Geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich... 1880-1902;
Książka Adresowa Gosp. Rolnych pow. 50 ha Woj. Pomorskiego, 1929;
Józef Krzepela "Rody Ziem Pruskich", 1927;
Księga Adresowa Polski..., 1930;
Geoportal;
Mapster:
11799094 @ WIG - Mapa Szczegółowa Polski 1:25 000 /1929 - 1939/
- plik mapy: P35-S27-G_KIJEWO_1932_LoC_G6520_s25_.P6.jpg
Wszystkie prawa zastrzeżone!

Opis

Dwór parterowo-piętrowy, fasadą skierowany na zachód, nakryty dwuspadowym dachem z trójkątnymi wystawkami w obu dłuższych elewacjach. Od północy dobudowana niższa część, nakryta dachem dwuspadowym, zakończonym naczółkiem. Podjazd prowadził od głównej drogi wprost na podwórze gospodarcze, a przed samym dworem aleja skręcała na południe i biegła wzdłuż wschodniej elewacji, dalej, do parku.
Nie licząc zmian w zabudowie gospodarczej, układ przestrzenny zespołu zachowany jest dość dobrze.

Park

Pozostałości parku dworskiego z XIX w. o pow. 1,905 ha. Spore połacie drzewostanu zostały wykarczowane, w wewnątrz parku znajduje się wyschnięty staw.

Inne

tekst: Marek polskiezabytki.pl 2011