Opatów

Stan obecny

Zabudowania - własność prywatna
Park - prawdopodobnie własność JST.

Historia

Dwór z 2. poł. XVIII / XIX w.
Opatów to wieś leżąca 14 km na SE od Kępna. Pierwsza wzmianka pochodzi z 1239 r., kiedy to Henryk II Pobożny dokonał lokacji wsi na prawie niemieckim. Pod koniec XIII w. należała ona do klasztoru świętego Wincentego we Wrocławiu. Kościół p.w. świętego Floriana wybudowany został z inicjatywy Piotra Dunina, a w XVI w. wyjątkowo uniknął przejęcia przez Braci Czeskich (innowierców), za co podziękowania Bogu składał kanonik Adam Opatowczyk (zm. 1647). Najstarszy opis tego kościoła, tzw. oblata, dokonany przez plebana Stanisława Molędzkiego, pochodzi z 1694 r. Przy kościele była już wtedy szkoła i szpital. Dzwony dla świątyni odlewano w latach 1742 i 1816, a około 1829 r. Hipolit Rychłowski dobudował do kościoła nawę.
Ok. 1532 r. wieś należała do Jana Spytka Tarnowskiego, wojewody sieradzkiego. W 1585 r. dziedzicem był jego potomek - Stanisław Tarnowski, kasztelan sandomierski, a w 1694 r. Józef Wiktor Olszewski, starosta wieluński. Po nim przez krótki okres właścicielami byli Prusimscy, a następnie Wężykowie, herbu Wąż. Pierwszym przedstawicielem tego rodu w Opatowie był Wawrzyniec (ur. 1680), sędzia, wojski, etc. ostrzeszowski. Miał troje dzieci, w tym Józefa (1710-1775) i córkę (?), która wyszła za Rocha Tarnowskiego (1733-1784). Zanim dziedzicem został Józef, majątek należał krótko do wuja - Walentego, biskupa przemyskiego.
Józef Wężyk ożenił się z Heleną Jordan h. Trąby (Brzezina). W Opatowie rodziły się ich córki: Teresa (ok. 1740) i Maria Anna Elżbieta Konstancja Eleonora Salomea Katarzyna (1769). W 1770 r. Teresa wyszła za Franciszka Stadnickiego, starostę ostrzeszowskiego, który został plenipotentem dóbr. Franciszek niesłusznie uważany był za dziedzica, ponieważ oficjalnie majątek należał do wdowy, Heleny z Jordanów.
Rok później urodził się ich syn Antoni Wacław Michał Egidiusz Franciszek, a następnie (1772) córka Maria Anna Tekla Barbara Helena Elżbieta. Dziecko do chrztu niósł m.in. rektor szkół pijarów w Warszawie - Ludwik Jordan. Kolejny syn, Józef Egidiusz..., urodził się i zmarł w 1774 r. Ostatnim dzieckiem Józefa była Maria Tekla Helena Małgorzata Kunegunda (ur. 1775), po urodzeniu której zacny starosta zmarł. W tym samym roku odnotowano istnienie dworu, w którym pisarzami byli wówczas Jan Drozdowski i jego żona Ewa Markiewicz. Przy chrzcie ich syna Michała Franciszka uczestniczyli inni pracownicy dworscy: Jan Komorowski, Ludwika Fabjańska i ekonom Małgorzata Koźmińska. W międzyczasie córka Wężyków - Konstancja - wyszła za Pawła Skórzewskiego h. Drogosław, z którym matka spisywała układ dotyczący dóbr, czyli Opatowa oraz dóbr w pow. kaliskim: Grodźca, Królikowa, Broniszewic i Kwiatkowa.
Stadnicki zajmował się majątkiem, ale także płodzeniem kolejnego potomstwa; w 1777 r. urodził się jego syn Ignacy Józef Jan Egidiusz Bogumił, a w 1780 r. córka Maria Anna Helena Franciszka Maria Magdalena. Teresa nie zdążyła wychować dzieci, zmarła 13 grudnia 1782 r. mając zaledwie 30 lat i pochowana została w miejscowym kościele. Dopiero w 1784 r. Stadnicki został oficjalnym posiadaczem Opatowa. Dobra wydzierżawiono wówczas Rochowi Morawskiemu, stolnikowi owruckiemu. Mieszkał on w miejscowym dworze, gdzie też urodziło się kilkoro dzieci Morawskich. Jego żona Barbara (z Turkułów) zmarła podczas jednej z epidemii nawiedzających O., dnia 16 lutego 1788 r. Jeszcze w tym samym roku Morawski ożenił się ponownie, z Barbarą Pigłowską, a już w kwietniu 1789 r. urodził się ich syn Wincenty Józef. Kolejnym synem był Teodor Ignacy Leon (ur. 1792). Na krótko przed swoją śmiercią (1810) Franciszek Stadnicki, zasłużony starosta konfederat barski, generał milicji woj. kaliskiego w powstaniu kościuszkowskim, sprzedał Opatów w obce ręce. W 1808 r. jako posiadacz dóbr Wieruszów i Opatów odnotowany został niejaki "de Zerboni do Sposetti". Zapewne ok. 1860 r., w ramach powiększania swych ogromnych włości, majątek nabył Fryderyk I Badeński. W 1877 r. z jego inicjatywy w Opatowie wybudowano dwór w folwarku położonym na północ od miasta - prawdopodobnie jako dworek myśliwski (rozbudowany później w 1906 r.), a także dwór dla dzierżawców w samym Opatowie, który nie zachował się do czasów obecnych.
W 1885 r. Opatów leżał w pow. ostrzeszowskim, dzielił się na wieś kościelną i dominium, będąc zarazem siedzibą okręgu wiejskiego. We wsi znajdowały się 103 domy z 795 mieszkańcami, zaś w skład okręgu wchodziły trzy młyny: Moszczyński, Łysy i Grobla oraz pustkowie Szpot. Cały okrąg liczył 113 domów i 849 mieszkańców. Na terenie dominium znajdowało się 7 domów, które zamieszkiwało 157 osób. W skład majątku wchodziły folwarki: Frankopol, Karlsberg, Łęka Opatowska, Morawin i Trzebin. Łącznie mieszkało tam 350 mieszkańców w 16 domach. Obszar obejmował łącznie 2012,28 ha, w tym 1185,03 ha ziemi uprawnej, ok. 170 ha łąk i pastwisk i 583,33 ha lasów. Właścicielem nadal był Wielki Książę Badeński, czyli prawdopodobnie syn Fryderyka I - Fryderyk II Badeński.
W 1930 r. Opatów liczył 1355 mieszkańców. Dzierżawcą 609 hektarowego majątku leżącego w płd. części O. (wraz z gorzelnią) był Stanisław Bytnarowicz. We wsi znajdowało się Kółko Rolnicze, wiatrak Janickiego oraz liczne sklepy i osoby świadczące usługi, czyli szewcy, fryzjerzy, murarze i stolarze. Po 2. wojnie światowej w budynku dworu prawdopodobnie mieściły się mieszkania. Trudno powiedzieć, czy wznoszący się tu budynek jest przebudowanym dworem, w celu ustalenia dokładnej jego historii niezbędne są badania terenowe.
Źródła:
Słownik Geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich... 1880-1902;
Teki Dworzaczka (Regesty, Monografie) Biblioteki Kórnickiej P.A.N.;
Marek Jerzy Minakowski, Wielka genealogia Minakowskiego (Wielcy.pl);
Księga Adresowa Polski, 1930;
Geoportal;
Mapster:
13527 @ WIG - Mapa Szczegółowa Polski 1:25 000 /1929 - 1939/
- plik mapy: P44-S26-B_SIEMIANICE_1936.jpg
Wszystkie prawa zastrzeżone!

Opis

W południowej części parku wznosi się budynek, być może przebudowany dwór, fasadą skierowany na N/NE. Na chwilę obecną nie posiadamy informacji n.t. architektury dworu. Niezbędne badania terenowe.

Park

Park dworski z XIX w. o pow. 1,19 ha. Park w 2/3 zajmuje współczesną dz. ewid. nr 1038/6.

Inne

Ruiny zabudowań gospodarczych.
We wsi:
Kościół, neogotycki, par. p.w. świętego Floriana.

tekst: Marek polskiezabytki.pl 2011