Skatalogowanych zabytków: 11246
Zarejestruj się
Miniatura Grochowiska Szlacheckie
Zdjęcie Marek Kujawa 2009
Miniatura Grochowiska SzlacheckieMiniatura Grochowiska SzlacheckieMiniatura Grochowiska SzlacheckieMiniatura Grochowiska SzlacheckieMiniatura Grochowiska SzlacheckieMiniatura Grochowiska SzlacheckieMiniatura Grochowiska SzlacheckieMiniatura Grochowiska SzlacheckieMiniatura Grochowiska SzlacheckieMiniatura Grochowiska SzlacheckieMiniatura Grochowiska SzlacheckieMiniatura Grochowiska SzlacheckieMiniatura Grochowiska SzlacheckieMiniatura Grochowiska SzlacheckieMiniatura Grochowiska SzlacheckieMiniatura Grochowiska Szlacheckie

Lokalizacja

Współrzędne GPS (zapis dziesiętny): 52.737, 17.6931

Użytkownicy współtworzący opis i dane obiektu

Marek KujawaTomasz Młynkowiak

Grochowiska Szlacheckie

Województwo:kujawsko-pomorskie
Powiat:żniński
Gmina:Rogowo
Rodzaj obiektu:Dwór

Rejestr zabytków

Zespół:dworski, k. XVIII, XIX w., nr rej.: A/216/1-2 z 5.06.1987

Stan obecny

Własność prywatna. Mieści się tu hotel i restauracja.

Historia

Dwór z 1780 r.
Grochowiska Szlacheckie to wieś leżąca 3 km na wschód od Rogowa. Znana była już w XIV w., kiedy to stanowiła własność rycerskiego rodu Porajów. Około poł. XV w. wzmiankowany jest Zawisza z Grochowisk, protoplasta późniejszych Grochowickich. W 2. poł. XV w. znany był Mikołaj Grochowicki ożeniony z Katarzyną, po którym dobra odziedziczył ich syn Maciej. Ten miał jeszcze siostrę, która wszakże musiała zadowolić się posagiem od brata, otrzymanym w 1487 r. W zapisce znajdujemy nazwisko męża owej panny "Coluthski", którym mógł być jakowyś Kołudzki. Synami Macieja i jego żony Anny byli zapewne: Jan (wzmiankowany w 1495) oraz Leonard, który w zapiskach występuje do lat 30. XVI w. Już w tamtym okresie istniały dwie wsie Grochowiska: Xięże (Księże) i Pańskie - która to nazwa dot. opisywanej wsi i funkcjonowała co najmniej do k. XVIII w.
Po Leonardzie wieś odziedziczył Piotr Grochowicki, który darował dobra swojemu synowi Jakubowi. W tym okresie istniał już we wsi pierwotny dwór oraz folwark. Wśród zapisek wielu tamtejszych transakcji, napotykamy nazwiska Rozdrażewskich i Suchorzewskich (z obecnego Sucharzewa). Z rąk Grochowickich wieś przeszła (częściowo) w ręce Jana Rozdrażewskiego. W 1593 r. część tę nabył Piotr Racięski, który następnie sprzedał ją Sebastianowi Palędzkiemu.
Grochowiccy siedzieli tu do 1669 r. Na pocz. XVII w. Jakub i jego syn Wacław Grochowiccy. Wacław w 1618 r. zapisywał 200 florenów klasztorowi "Lazaret" na przedmieściu gnieźnieńskim, ponadto czynsz roczny w wys. 14 florenów. W międzyczasie w G. pojawił się (w 1628 r.) Jan z Grochowisk Strzelecki, a następnie, w 1655 r. właścicielem wsi został Jan, syn Wacława i Zofii Grochowickich. Ten przetrwał w G. okres 2. wojny szwedzkiej (tzw. "potopu"), dopiero w 1669 r. Maciej G. sprzedał wieś Janowi Baranowskiemu za 16,6 tys. ówczesnych złotych. Baranowski posiadał także pobliskie Złotniki. Po nim dobra odziedziczył Walentyn, ożeniony z Zofią Wąglikowską. Mieli oni syna Damiana - kolejnego właściciela dóbr, po którym wieś przeszła w ręce Piotra Boguckiego (w 1699 r.).
Od około 1725 r. dziedzicem Grochowisk był już Stanisław Węgorzewski, który w ciągu kilku lat skupił w swoich rękach wszystkie części wsi. W zw. z tym, że dziedzice nie zajmowali się bezpośrednio swoimi majątkami, musimy wspomnieć o ludziach, którzy bezpośrednio lub przez kolejnych poddzierżawców kierowali pracami w gospodarstwie. W 1750 r. dotychczasowy posesor Grochowisk - Ignacy Trzciński (dziedzic Słębowa) - odsprzedał swą "fuchę" Stefanowi Grodzickiemu, ożenionemu z Anną Wróblewską. Rok później w Rogowie chrzczono ich córkę Joannę Katarzynę, urodzoną w Grochowiskach. Po Grodzickich posesję G. przejął Walenty Krzywosądzki, który siedział tu co najmniej do 1780 r.
Stanisław Węgorzewski miał synów Mikołaja i Antoniego, jednak dobra w G. odziedziczył jego bratanek - syn Antoniego i Ludwiki Kwileckiej – Adam. W 1768 r. tenże Adam sprzedał G. za 15.795 złp. Jakubowi Korytowskiemu h. Mora, ostatniemu miecznikowi gnieźnieńskiemu, synowi Michała i Teofilii z Tuchołków. Jakub był oficjalnym właścicielem wsi do 1779 r., kiedy to sprzedał dobra swemu bratu - Józefowi, za kwotę 48.552 złp., sam zaś dzierżył Rogowo. Józef Korytowski rok wcześniej zaślubił w Głuchowie (u dominikanów kościańskich), 24-letnią Zofią Koszutską - córkę Franciszka Koszutskiego, dziedzica Piotrowa. Mieszkali w Grochowiskach, gdzie w 1780 r. wybudowali nowy dwór. Oficjalnie fundatorką budowy była Teofila Korytowska; w opisie przedstawimy dwie osoby o takim nazwisku, żyjące w okresie budowy dworu.
Pierwsza Teofila wraz z mężem Krzysztofem Hinczą-Rogowskim prowadziła majątek Grabonóg koło Gostynia w Wielkopolsce. Ten nabyty został w drodze zamiany za Gościejewice od Karola Mojaczewskiego, tuż po ślubie Teofili około 1860 r. Mieli ośmioro dzieci, z których żadne nigdy nie miało związku z Grochowiskami. Tak więc to nie o nią chodzi w przekazie powielanym masowo w Internecie, dla których źródłem był zapewne słynny "przewodnik" Marcina Libickiego. Druga Teofila zawierała związek małżeński w 1756 r. z Rochem Kiełczewskim z Kiełczewa h. Pomian, stolnikiem kowalskim. Oprócz licznych dóbr i kamienicy w Poznaniu, posiadała ona Rogowo, czyli mogła wesprzeć finansowo budowę w Grochowiskach. Miała dwóch synów: Kaspra Franciszka i Franciszka, którzy jednakowoż z G. nie mieli nic wspólnego.
Młoda żona dziedzica - Zofia - zmarła w wieku zaledwie 30 lat, podczas pobytu u swej matki w Piotrowie. Pochowana została w lutym 1786 r. u reformatów w Woźnikach. Józef Korytowski rok później ożenił się z Krystyną Wilkońską (1740-1798). Umarł w 1795 r., nie pozostawiwszy potomstwa, a kolejnym dziedzicem Grochowisk został jego bratanek - Ludwik (1790-1846), syn Aleksandra i Rozalii Bieńkowskiej h. Ślepowron, ożeniony z Petronelią Teodozją Kuczkowską. Po Ludwiku dobra odziedziczył Albin Korytowski (1820-1866), ożeniony z Elżbietą Opitz z Łomnicy.
W 1885 r. wieś stanowiła dominium w powiecie mogilnickim o areale 2581 mórg. Znajdowało się tu 13 domów ze 189 mieszkańcami (wszyscy katolicy; 113 analfabetów. Ciekawostką jest fakt wykopania (jeszcze w XIX w.) na jej terenie urn, niektórych także z pokrywkami. Znaleziono także „wielki młotek wojenny” i pierścień z brązu. Kolejnymi dziedzicem G. był Teofil (1821-1883), a następnie Adam Korytowski (1853-1906). W 1880 r. Adam ożenił się z Walentyną Kryńską z Krynek h. Przegonia (1858-1928), z którą mieli pięcioro dzieci. Jednym z nich był ostatni przedwojenny dziedzic Grochowisk Szlacheckich – Konrad Korytowski, który w 1900 r. ożenił się z Celiną Brzeską h. Oksza (1884-1977), córką Józefa Juliana Brzeskiego i Józefy hr. Węsierskiej h. Belina.
Konrad przejął majątek od wuja, ministra skarbu austriackiego, Witolda Korytowskiego w 1907 r. W Grochowiskach mieszkała aż do swojej śmierci w 1910 r. matka Witolda (żona Teofila K.) - Anastazja z Poleskich. Dwa lata później Konrad Korytowski przebudował dwór. W 1926 r. majątek pod jego zarządem wykazywał do podatku 2127 talarów tzw. "czystego dochodu gruntowego" i liczył 816 ha, w tym 653,5 ha ziem uprawnych, 125 ha łąk i pastwisk, 2,5 ha lasów i 30 ha wód. Na terenie folwarku funkcjonowała suszarnia płatków ziemniaczanych oraz fabryka kaszy jęczmiennej. Wieś w 1930 r. liczyła 352 mieszkańców. Po 2. wojnie światowej ziemie majątku przejął Skarb Państwa Polskiego. Dwór wraz z parkiem przez lata popadał w ruinę, aż do przejęcia przez prywatnych właścicieli, którzy odrestaurowali obiekt.
Źródła:
Słownik Geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich... 1880-1902;
Teki Dworzaczka (Monografie, Regesty) Biblioteki Kórnickiej P.A.N.;
Słownik Historyczny Ziem Polskich w Średniowieczu, Inst. Historycznego P.A.N.;
Marek Jerzy Minakowski, Wielka genealogia Minakowskiego (Wielcy.pl);
Księga Adresowa Gosp. Rolnych Woj. Poznańskiego, 1926;
Księga Adresowa Polski ..., 1930;
Wszystkie prawa zastrzeżone!



Opis

Budynek klasycystyczny, piętrowy, wzniesiony na planie prostokąta. Od frontu znajduje się czterokolumnowy portyk w wielkim porządku, wspierający trójkątny przyczółek z tympanonem, z herbem Mora-Korytowskich. Od strony ogrodu znajduje się obszerna weranda. Całość nakryta jest czterospadowym dachem.

Park

Park z XIX w. o pow. 2 ha. Największe zagęszczenie starych drzew spotkamy w północnej części parku. Rosną tu jesiony wyniosłe, lipy drobnolistne, wiązy szypułkowe, robinie akacjowe, brzozy brodawkowate i kasztanowce białe. Rzadsze gatunki to daglezje zielone, modrzewie europejskie oraz wiąz górski. W ostatnim okresie dokonano nowych nasadzeń, uporządkowano staw i teren wokół niego, przystosowując go do funkcji rekreacyjno - wypoczynkowych.

Inne

Pozostałości ogrodzenia z bramami z XIX w.
Zabudowania gospodarcze.

tekst: Marek polskiezabytki.pl 2011

Komentarze

Aby skomentować obiekt, zaloguj się. Jeżeli nie masz jeszcze konta w serwisie, zarejestruj się.

Ten obiekt nie został jeszcze skomentowany.