Kornatowo

Stan obecny

Własność prywatna.

Historia

Dwór z 2. poł. XIX w.
Kornatowo to wieś leżąca przy DW nr 548, w odległości 15 km na wschód od Chełmna. Rozciąga się od jeziora Kornatowskiego, na którego południowym brzegu leży Lipienek, aż do DW nr 543, sąsiadując od zachodu z Błachtą, a od wschodu z Lisewem.
Pierwotnie istniała w tym miejscu osada Jaćwingów, która rozłożyła się w bardzo dogodnym miejscu, otoczonym wodą od południa, a pasmem wzniesień o wys. do 107 m. n.p.m. od północy. Na jeziorze (obecnie ok. 55-60 ha) w dawnych wiekach znajdowały się dwie wyspy, ale po spadku poziomu wód, zachodnia z nich stała się półwyspem. Poziom wody w 1880 r. znajdował się około 92,5 m n.p.m., a obecnie ok. 91,7 m n.p.m. To niewielka różnica, ale zważmy, że jezioro jest ogólnie bardzo płytkie, a największa głębokość wynosi zaledwie 3,5 metra (średnia 1,2 m).
W XIV w. mieszkańców wyrżnęli Krzyżacy, którzy założyli tu folwark. Jako własność Zakonu K. wymieniane jest w 1437 r.; leżało wówczas w wójtostwie lipienieckim, zarządzanym z zamku w Lipienku. Pierwszym znanym właścicielem był w 1525 r. toruński mieszczanin, Franciszek Estken. Za zezwoleniem króla Zygmunta I, w 1531 r. sprzedał on dobra Stanisławowi Kostce, staroście golubskiemu. Wieś miała później wielu właścicieli, a w poł. XIX w. należała do Wojnowskich, którzy wybudowali tu opisywany dwór. W 1876 r. urodził się Stanisław Wojnowski, znany polityk i działacz społeczny, późniejszy dziedzic Kończyc. Zmarł w 1951 r. w Zdrojewie (gm. Nowe n. Wisłą).
W 1885 r. majątek obejmował 2221 mórg, a we wsi znajdowało się 49 domów, zamieszkałych przez 346 osób, w tym 1 ewangelik. Oprócz domów wieś posiadała 68 innych budynków. Parafia, szkoła i poczta znajdowały się w pobliskim Lisewie. Wspomniana droga nr 548, w XIX w. była tzw. traktem bitym chełmińsko-wąbrzeskim. W 1882 r. wraz z budową linii kolejowej i rozgałęzieniem do Chełmna, w Kornatowie powstał dworzec oraz duży węzeł przeładunkowy z bocznicami. Znajdował się on około 2 km na północ od majątku.
Dobra ziemskie na pocz. XX w. uległy parcelacji, ponieważ w 1929 r. we wsi wymienia się czterech dużych posiadaczy ziemskich:
1. - Witalisa Jankowskiego - 82 ha z 1227 marek czystego dochodu gruntowego
2. - Leona Szczepańskiego - 54 ha, w tym 41 ha roli i 821 marek dochodu.
3. - Rozalię Wojnowską - 70 ha, w tym 68 ha roli z dochodem 1274 marek
4. - Józefa Żurka - 57 ha, w tym 48 ha roli, dochodu nie podano.
W 1930 r. Kornatowo stanowiło siedzibę gminy wiejskiej i liczyło 591 mieszkańców. Właścicielami folwarków były osoby podane wyżej, oprócz Jankowskiego, gdzie po Witalisie przejął je (syn?) Witold. We wsi był młyn parowy B. Chrzanowskiego, restauracje Franciszka Muzalewskiego (notabene miejscowego szewca) i P. Wróblewskiego, zajazdy Kalki i Z. Chrzanowskiego, handel zbożem Stanisława Kalki, ponadto rybak W. Michalski, kowal Franciszek Topolewski, krawcy J. Cywiński i Franciszek Kraiński, a gospodarz Żurek udostępniał za pieniądze swoją młockarnię. Po 2. wojnie światowej gospodarstwa ze względu na niewielki areał nie uległy parcelacji i wróciły zapewne w ręce przedwojennych właścicieli. Niestety nie posiadamy informacji, czy resztówka po dawnym majątku głównym (przy jeziorze) wróciła w ręce Wojnowskich. Dwór rozebrany został w latach 80. XX w.
Źródła:
Słownik Geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich... 1880-1902;
Książka Adresowa Gosp. Rolnych pow. 50 ha Woj. Pomorskiego, 1929;
Józef Krzepela "Rody Ziem Pruskich", 1927;
Księga Adresowa Polski..., 1930;
Geoportal;
Mapster:
7174 @ Topographische Karte 1:25 000 (Meßtischblatt) cz. wsch. (Ostdeutschland) /1870 - 1945/
- plik mapy: 2777_Papau_1911.jpg
6471 @ WIG - Mapa Szczegółowa Polski 1:25 000 /1929 - 1939/
- plik mapy: P35-S27-H_KORNATOWO_1939.jpg
Wszystkie prawa zastrzeżone!

Opis

Na chwilę obecną nie posiadamy zdjęć, ani informacji n.t. architektury nieistniejącego dworu.

Park

Park dworski z pocz. XX w. Jedynym miejscem w Kornatowie, gdzie na mapie widoczne są relikty parku dworskiego, jest północny brzeg jeziora wraz z półwyspem, gdzie park mógł obejmować obszar ok. 1,9 ha.

Inne

tekst: Marek polskiezabytki.pl 2011