Szepietowo - Wawrzyńce

Stan obecny

Dwór nie istnieje. Rozebrany w latach 60. Pozostałości parku.

Historia

Według „Słownika geograficznego Królestwa Polskiego i innych krajów Słowiańskich" z 1881 roku, wieś Szepietowo-Wawrzyńca wchodziła w skład dóbr Szepietowo i była wsią włościańską. Zespół folwarczny powstał prawdopodobnie pod koniec XIX lub na początku XX wieku. Z przekazów mieszkańców wiadomo, ze sprzed I WŚ pochodziła gorzelnia, którą w okresie międzywojennym przebudowano na służbówkę-dom mieszkalny. Można więc założyć, że majątek ziemski powstał pomiędzy 1881 a 1914 rokiem. Założycielem i właścicielem był Stanisław Kiersznowski, który zakładał folwark w z myślą prowadzeniu tu stadniny koni. Na jego zlecenie architekt Stefan Rogowicz sporządził w 1927 roku plan założenia ogrodowo-parkowego o tytule : „Projekt parku i zadrzewienia folwarku w zastosowaniu do hodowli stadniny wyścigów w dobrach Szepietowo – Wawrzyńce” Jednak jak wynika z przeznaczenia obiektów gospodarczych prowadzono w majątku zapewne głównie uprawę roli i hodowlę bydła. W latach 30. XX wieku dobrami, w ramach dzierżawy, zarządzał Borkowski. Od 1937 roku do końca II WŚ administratorem majątku był Rogulski. W 1945 roku na mocy dekretu o reformie rolnej dobra przejęły władze PRL. W 1948 roku na bazie dawnego założenia i gruntów majątku utworzony został Roślinny Zakład Doświadczalny Państwowego Instytutu Nawożenia i Gospodarki Wodnej. Gdy w 1950 roku podzielono PINGW na instytuty branżowe, Szepietowo-Wawrzyńce weszło jako Zakład Doświadczalny w skład Instytutu Uprawy, Nawożenie i Gleboznawstwa w Puławach. W 1956 roku Zakład przemianowany zostaje na Rolniczy Rejonowy Zakład Doświadczalny. W wyniku reformy administracyjnej w roku 1975 na jego bazie utworzony zostaje Wojewódzki Ośrodek Postępu Rolniczego (WOPR), który działa do początku lat 90-tych, kiedy przekształca się w Wojewódzki Podlaski Ośrodek Doradztwa Rolniczego (WPODR) w Szepietowie-Wawrzyńcach. W tym też czasie większość gruntów ornych przejmuje Agencja Własności Rolnej Skarbu Państwa Oddział Terenowy w Suwałkach, zaś niewielką ich część oraz zabudowania wraz z parkiem pozostają w rękach WPODR. (Jarosław Bochyński 2024)

Opis

Szepietowo-Wawrzyńca usytuowane są około 12 km na południe od Wysokiego Mazowieckiego, przy lokalnej drodze prowadzącej z Dąbrówki Kościelnej (na wschodzie) do Dąbrowy-Łazy (na zachodzie). Pozostałości zespołu dworsko-parkowo-folwarcznego usytuowane są na północ od zabudowań wsi, przy bocznej drodze prowadzącej z Szepietowa-Wawrzyńce do miejscowości Szepietowo-Stacja, przecinającej zespół z południa na północ.
Układ przestrzenny założenia ukształtowany został w końcu lat 20- tych i w latach 30- tych XX stulecia według wymienionego uprzednio projektu Stefana Rogowicza, Nie został on jednak prawdopodobnie zrealizowany do końca. W latach 30. właściciel dóbr- Stanisław Kiersznowski dążył do powiększenia zespołu poprzez nabycie od okolicznych rolników ich parceli. Proponował zamianę działek z Szepietowa-Wawrzyńce na Szepietowo-Stacja, gdzie posiadał sporo wolnych gruntów. Inicjatywa ta spotkała się jednak z niechęcią okolicznych gospodarzy i plan wykupu szybko został zarzucony,
Dawna część rezydencjonalna usytuowana była na północnym wschodzie zespołu; część gospodarcza z dwoma podwórzami na zachodzie i w centrum (w bezpośrednim sąsiedztwie rezydencjonalnej); kolonia mieszkaniowa na południu, na północnym obrzeżu wsi.
Na podstawie zachowane] mapy z początku lat 30. wiadomo, że zespół dworsko-parkowo- folwarczny zajmował północny skraj wsi. Składał się z trzech części: rezydencjonalnej, gospodarczej i kolonii mieszkaniowej. Dominującym elementem założenia była rozlokowana na północnym-wschodzie pierwsza z wymienionych części. Część gospodarcza przylegała do rezydencjonalnej w jednym fragmencie (podwórze mniejsze) od zachodu, w drugim (podwórze większe) od południa. Kolonia mieszkaniowa oddalona nieco od wymienionych wyżej części na południe, na skraju wsi. Projektant zespołu wyjątkowo dobrze rozwiązał problemy komunikacyjne. Wytyczył on bowiem trzy drogi dojazdowe zgodnie z kierunkami stron świata: północ, południe, wschód, które prowadząc do poszczególnych elementów założenia były jednocześnie ze sobą powiązane w jeden układ. Największy obszar zajmowała część rezydencjonalna składająca się ze zgrupowanych, na zachodnim skraju, obiektów dworu , budynku gospodarczego, prawdopodobnie magazynu zbożowego i piwnicy-lodowni Na wschód, na przestrzeni kilku hektarów, rozciągał się park krajobrazowy i ogrody, pocięte alejami, z licznymi owalnymi klombami i z dwoma niewielkimi stawami. Część gospodarcza złożona była z dwóch prostokątnych podwórzy, których ściany zabudowane były obiektami gospodarczymi: stodołą , oborą , budynkiem inwentarskim, stajnią koni wyjazdowych-wozownią , dwiema stajniami (prawdopodobnie koni roboczych. Kolonia mieszkaniowa składała się z trzech domów mieszkalnych: ,,czworaka" i dwóch „sześcioraków” oraz z budynku gospodarczego . Ten wygląd zespołu uległ radykalnej zmianie po 1945 roku. Na skutek dewastacji i budowy nowych obiektów do chwili obecnej dotrwały , zresztą mocno przebudowane, tylko dwa budynki: obora i wschodni fragment stodoły zamienionej na magazyn, Całe otoczenie dawnego zespołu zmieniło swój wygląd. Pozostał wprawdzie park, ale jest on mocno zdewastowany na skutek wycinki drzew. Na terenie dawnych ogrodów, za wschodnią granicą parku, wybudowano osiedle mieszkaniowe a pozostała część zamienione została na pastwiska lub stanowi nieużytek. Zespół dworsko-parkowo-folwarczny składa się obecnie ze szczątkowej części rezydencjonalnej i dwóch placów będących reliktem dawnego podwórza gospodarczego (Jarosław Bochyński 2024)

Park

Park dworski z 1927 r.

Inne

Karta zabytku – Małgorzata Sawicka
Ewidencja założenia parkowego Ryszard Serwatka
Zdjęcie z 1990 roku - Małgorzata Sawicka
Zdjęcie z 1980 roku - Ryszard Serwatka