Skatalogowanych zabytków: 11376
Zarejestruj się
Miniatura Podlesie Kościelne
Zdjęcie Waldemar Sosnowski 2013
Miniatura Podlesie KościelneMiniatura Podlesie KościelneMiniatura Podlesie KościelneMiniatura Podlesie KościelneMiniatura Podlesie KościelneMiniatura Podlesie Kościelne

Zdjęcie archiwalne

Miniatura Podlesie Kościelne

Użytkownicy współtworzący opis i dane obiektu

Wojciech JackowskiMarek KujawaJakub Andrzejewski

Podlesie Kościelne

Kirchenpodlesche

Województwo:wielkopolskie
Powiat:wągrowiecki
Gmina:Mieścisko
Rodzaj obiektu:Dwór

Rejestr zabytków

Zespół:dworski, nr rej.: 2156/A z 7.06.1988

Stan obecny

Własność KOWR.

Historia

Dwór z k. XIX w.
Dawne nazwy wsi spotykane w zapiskach to Podlesie Cerkiewne, Podlesie Popowe, Podlesie Popowo, etc. Już na pocz. XV w. we wsi istniał kościół, sprofanowany przez heretyków w 1608 r. Pierwszymi znanymi dziedzicami Podlesia Kościelnego byli bracia niedzielni: Jan, Andrzej, Mikołaj, Jakub i Maciej. W 1505 r. część wsi dzierżyli Sapieńscy (Sapińscy, Sępińscy) a część Podlescy. Należała do nich także Srebrna Góra i Sarp. Mikołaj Podleski w 1514 r. był kanonikiem kolegialnym NMP poznańskim. W 1518 r. Jan z Podlesia sprzedał wieś Mikołajowi Węgorzewskiemu. Oprócz Węgorzewskich druga cz. wsi była w rękach Przysieckich. Ostatecznie w 1579 r. Podlesie dostał Wacław Węgorzewski, a jego bracia Julian i Seweryn pobliskie dobra Zbitka ze stawem w Podlesiu koło boru. W 1584 r. procesował się z nimi ks. Wojciech Zajączkowski, opat z Wągrowca. Po Wacławie dziedzicem został Mikołaj Węgorzewski, który w 1639 r. sprzedał majątek wraz ze Zbietką Wojciechowi Jastrzębskimu, za kwotę 50 tys. złp. Ten ożenił się z Marjanną z Rojewa Kaczkowską. Po jego śmierci wdowa wyszła za Mikołaja Strzeleckiego, z którym zawarła w 1655 r. kontrakt odnośnie sum zabezpieczonych na majątku, w tym dóbr Rąbin, Długie i in. W czasie najazdu szwedzkiego z zamętu skorzystał Andrzej Radlicki, który najechał i zawłaszczył sobie wieś. O dziwo, w tych niespokojnych czasach działały sądy i Kaczkowska odzyskała majątek. W międzyczasie umarł Strzelecki, więc energiczna wdowa poszukała sobie trzeciego męża - Dobrogosta Wyganowskiego. Ten w wianie przejął P.K., a dobra odziedziczył po nim syn Sędziwój. Ojciec miał trochę długów, więc dla ich spłacenia Sędziwój w 1670 sprzedał P.K., Zbietkę i część Wyganowa Walerianowi Podleskiemu, staroście borzechowskiemu za kwotę 48 tys. złp. Ten ożenił się z Marianną Wilczyńską. Zmarł wkrótce, a Marianna w 1680 r. wyszła za Krzysztofa Garczyńskiego, chorążego chełmińskiego. Mieli pięcioro dzieci: Stanisława Marcina, Helenę (ur. 1683 r.), Jana (ur. 1686 r.), Bartłomieja Ludwika (ur. 1687 r.) i Szymona Andrzeja (ur. 1688 r.). Po śmierci Marianny Krzysztof ożenił się ponownie, z Katarzyną Zboińską, z którą miał córki: Teresę Antoninę (ur. 1698 r.) oraz Zofię Mariannę (ur. 1702 r.). W 1721 r. właścicielem Polesia K. został Jan z Werbna Rydzyński h. Wierzbna, który już w 1712 r., będąc jeszcze stolnikiem poznańskim, wystawił we wsi nowy kościół drewniany. Krzysztof Garczyński wraz z synami Janem i Andrzejem sprzedali mu dobra za kwotę 70 tys. złp. Rydzyński w 1713 r. ożenił się z Eleonorą Bnińską, z którą w 1710 r. miał syna Wojciecha, w 1721 r. Antoniego Eutodoksjusza, zaś w 1731 r. - Józefa Fabiana. Oprócz synów mieli oni córkę Józefatę, która w 1750 r. wyszla za Aleksandra Broniewskiego, cześnika dobrzyńskiego. Dziedziczka, Eleonora z Bnińskich zmarła dwa lata później i pochowana została u bernardynów w Górce. Wojciech ozenił się z Teresą Rogalińską, z którą miał liczne potomstwo, w tym Franciszka - kolejnego dziedzica P.K., Zbietki i Budziejewa. Tenże Franciszek w 1776 r. ożenił się z Józefatą Kwilecką; zmarł w 1812 r. pozostawiwszy dwie córki: Mariannę i Barbarę. Józefata przeżyła go o 10 lat. Pochowana została obok męża w Podlesiu. Do 1834 r. dziedziczką była Marianna (po mężu - Janicka); zmarła w 1834 r. w Poznaniu. Później majątek przeszedł w ręce Rutkowskich. W 2. poł XIX w. dziedzicem był Wincenty Rutkowski, następnie jego syn Mieczysław, ożeniony z Ludwiką z Tuchołków. Za czasów Rutkowskich 1950-morgowy majątek uzyskał miano dóbr rycerskich. W 1885 r. we wsi było 62 m-ców w 7 domach. Majątek stanowił dominium o pow. 594,12 ha, w pow wągrowieckim, posiadał 141 m-ców w 9 domach, cegielnię i specjalizował się w hodowli bydła oldenburskiego. Został sprzedany za 330 tys. marek, w 1897 r., a nabywcą był właściciel Łęgu w pow. pleszewskim - Stanisław Brzeziński h. Lubicz. Trudno obecnie powiedzieć, czy budowniczymi dworu byli jeszcze Rutkowscy, czy już Brzeziński? W każdym razie budynek w obecniej formie powstał pod koniec XIX w. Stanisław ożenił się z Zofią Schulz, z którą miał syna Witolda, kolejnego dziedzica P.K. oraz córkę Janinę (1895-1919). Witold w 1920 r. zaślubił Józefę Raszewską h. Grzymała (1902-1971), z którą miał córkę, również Janinę. Był właścicielem Podlesia do wybuchu 2. wojny światowej. W 1926 r. dobra pod zarządem Stanisława liczyły 397,2 ha i dostarczały 1262 talary czystego dochodu gruntowego. Na ogólny areał składało się 293,8 ha ziem uprawnych, 68,4 ha łąk i pastwisk, 29,8 ha lasów, 3,9 ha nieużytków oraz 1,2 ha wód. Po wojnie dobra zabrał i rozparcelował Skarb Państwa Polskiego. Na terenie folwarku przez wiele lat znajdowała się firma hodowlana, a w budynku dworu mieścił się biurowiec.
Źródła:
Teki Dworzaczka (Regesty), Biblioteka Kórnicka P.A.N.;
Słownik Geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich... 1880-1902;
Wielka Genealogia Minakowskiego;
Geoportal.
Wszystkie prawa zastrzeżone!

Opis

Dwór eklektyczny o cechach klasycystycznych. Budynek parterowy, podpiwniczony, nakryty dwuspadowym dachem mieszczącym poddasze, wzniesiony na planie prostokąta w dłuższej osi SWzS/NEzN, fasadą skierowany na NWzW, czyli w uproszczeniu - zachód. Od tej strony centralnie umieszczony, nieznaczny, stopniowany, piętrowy ryzalit mieszczący wejście główne do budynku, zwieńczony trójkątną wystawką, zdobioną gzymsem i sterczynami. Poprzedzony dużym tarasem z balustradą - niegdyś ozdobną. Ryzalit zdobią też boniowane lizeny udające portyk oraz płyciny pomiędzy gzymsami na wys. 1. piętra. Pomiędzy oknami piętra figura (NMP?). W elewacji wschodniej znajduje się drugie wejście do dworu, umieszczone niesymetrycznie. Ta elewacja jest zdecydowanie mniej reprezentacyjna od fasady.

Park

Park dworski z XIX w. o pow. 2,93 ha ze stawem w zach. części. Park niegdyś był większy i w 1991 r. liczył 4,3 ha. Z czasem cała jego wschodnia część została wykarczowana. Park nie posiada "własnej" działki ewidencyjnej. Wraz z pozostałościami zespołu dworskiego jest niewielkim fragmentem dz. nr 302804_2.0007.12 o pow. 48,6 ha. Zachodnia cz. parku, w tym połowa stawu znajduje się w obrębie sąsiedniej działki, nr ...15/20 o pow. 25,7 ha. (Geoportal).
Numer rejestru zabytków:

Inne

tekst: Marek polskiezabytki.pl 2011

Komentarze

Aby skomentować obiekt, zaloguj się. Jeżeli nie masz jeszcze konta w serwisie, zarejestruj się.

Andrzej Wójtowicz6 lat i 10 miesięcy temu
Wojciech Rydzyński urodził się w 1721 a nie 1710 - (Ur. 24 IV 1721 Teki Dworzaczka Metrykalia > Katolickie > Część 2, 12387 (Smogulec) - 1721.16/5. (Smogulec wieś) (* 24/4.) Wojciech Jerzy s. GM. Jana z Werbna Rydzyńskiego i Eleon. z Bnińskich -- MG. Twardowski sędzia surrog. kaliski i MGV. R.)
Jakub Andrzejewski3 lata i 8 miesięcy temu
Na terenie parku znajduje się kamień upamiętniający zamordowanych mieszkańców wioski. Park zaniedbany, o grząskim gruncie. Nie ustaliłem czy leżą tam pomordowani mieszkańcy czy inne osoby. W każdym razie park powinien być zbadany pod kątem ewentualnych pochówków przez archeologów.