Skatalogowanych zabytków: 11149
Zarejestruj się
Miniatura Koźmin
2012, zdjęcie Michał Jakobielski
Miniatura KoźminMiniatura Koźmin

Lokalizacja

Współrzędne GPS (zapis dziesiętny): 51.8243, 17.4505

Użytkownicy współtworzący opis i dane obiektu

Michał JakobielskiJacek Koszalik

Koźmin

Województwo:wielkopolskie
Powiat:krotoszyński
Gmina:Koźmin Wielkopolski
Rodzaj obiektu:Zamek

Rejestr zabytków

Obiekt:zamek, nr rej.: kl.IV-73/77/56 z 24.05.1956

Stan obecny

Zespół Szkół Ponadgimnazjalnych im. Józefa Marcińca.
Obiekt dostępny z zewnątrz.

Historia

Prace badawcze nad zamkiem po raz pierwszy przeprowadzone zostały w roku 1936 przez Z. Zakrzewskiego. Na lata 1983-86 przypadają badania prowadzone przez T. Poklewskiego- Koziełłę, dzięki którym dzieje i rozwój przestrzenny budowli jest dobrze rozpoznany. Obecnie zamek wznosi się poza terenem staromiejskim i poza nieistniejącymi już murami miejskimi. W średniowieczu zamek oddzielony był od założenie miejskiego stawem. Obecnie zamek funkcjonuje w formie trójskrzydłowego, rozległego założenie ze skrzydłami posadowionymi na planie podkowy otwartej od zachodu. Założenie posiada cztery otynkowane kondygnacje a o jego średniowiecznym rodowodzie świadczy zachowana ceglana u podstawy w kształcie nieregularnego koła, wyżej ośmioboczna, wyniosła wieża, nakryta neobarokowym, krytym blachą hełmem. Zespół jest obecnie wykorzystywany przez szkołę.
Koźmin został ofiarowany przez Kazimierza Wielkiego Maćkowi Borkowicowi w roku 1338. Dobra te zostały odebrane mu w roku 1358. W obecnej strukturze zamku nie natrafiono na żadne ślady budowli z tamtego okresu. Następnym właścicielem miejscowego majątku był Bartosz Wezenborg z Odolanowa- kasztelan nakielski i wojewoda poznański (1387-1393), który władał nim w latach 1358-1393. Z tych lat pochodzą najstarsze zachowane fragmenty zamku. Następnym właścicielem był Andrzej II Górka, którego rodzina mieszkała w Koźminie do 1592. Był on również inicjatorem renesansowej przebudowy zamku, która przypadła na lata 60 te XVI wieku. Od 1621 roku rezydencja należała do rodziny Przyjemskich, którzy przekształciwszy rezydencje przekazali ją w roku 1701 Sapiehom. Sapiehowie rezydowali w niej do końca XVIII wieku i na ten czas przypadł remont zamku i urządzenie w nim miedzy innymi sali teatralnej. Od końca XVIII do połowy XIX wieku zamek pozostawał w posiadaniu rodzin niemieckich. Po 1865 roku w świeżo wyremontowanym zamku umieszczono szkołę.
Zamek powstał w III ćwierci XIV wieku. Początkowo było to ceglane założenie posadowione na planie krótkiego prostokąta, wzmocnione trzema skośnymi, narożnymi przyporami oraz wieżą, przyporą w narożu północno zachodnim. Przy wschodnim odcinku muru północnego znalazła się wieżą bramna na planie kwadratu o boku 8,6 m, wzmocniona przyporami. Po wewnętrznej stronie murów obwodowych znalazł się piętrowy dom posadowiony na rzucie litery L, z podpiwniczony skrzydłem północnym o łącznej ilości 10 izb mieszkalnych. Jak na fundację prywatną założenie charakteryzowało się dużą skalą. Na lata 1419-1449 przypada przebudowa zamku dokonana przez kolejnego właściciela Mościca Przetpełkowica. Wieża północno zachodnia została opłaszczowana i zyskała plan nieregularnego koła co wzmocniło jej walory obronne. Budynek bramny został poprzedzony prostokątnym przedbramiem flankowanym dwiema cylindrycznymi basztami o średnicy 6 m. Zamek został tym samym wyposażony w urządzenia do obrony ogniowej. Rozbudowane zostało w tym czasie również skrzydło północne. Znaczne przekształcenie zamku nastąpiło w III ćwierci XVI wieku za panowania Andrzeja II Górski. Zamek został wtedy przebudowany na obronne założenie rezydencjonalne. Dodano wówczas silny akcent wertykalny w formie trójkondygnacyjnej, ośmiobocznej nadbudowy wieży głównej. Zbudowano wówczas dom wschodni, tworząc trójskrzydłowe założenie. Na lata 30 te XVII wieku przypada przebudowa inicjowana przez Stanisława Przyjemskiego. Zasadniczą zmianą było wzniesienie skrzydła południowego- niepodpiwniczonego, trójkondygnacyjnego i dwutraktowego. Skrzydło to było dłuższe od pozostałych przez co zostało lekko wysunięte poza czworobok od zachodu. Skrzydło to zostało dostawione do zewnętrznej ściany południowego muru obwodowego. Południowa część XIV wiecznego domu głównego została rozebrana. Dziedziniec wewnętrzny został ozdobiony fontanną. Przedbramie zostało jednak w tym czasie zaniedbane i popadło w ruinę. W XVIII wieku zostały z inicjatywy Sapiehów przekomponowane wnętrza. W XIX wieku rozebrano zachodnie skrzydło, przez co powstała istniejąca do dziś podkowiasta forma założenia.

Komentarze

Aby skomentować obiekt, zaloguj się. Jeżeli nie masz jeszcze konta w serwisie, zarejestruj się.

Ten obiekt nie został jeszcze skomentowany.