Skatalogowanych zabytków: 11211
Zarejestruj się
Miniatura Kobylniki
Zdjęcie dla portalu Miecia Postołowska 2012
Miniatura KobylnikiMiniatura KobylnikiMiniatura KobylnikiMiniatura KobylnikiMiniatura KobylnikiMiniatura KobylnikiMiniatura KobylnikiMiniatura KobylnikiMiniatura KobylnikiMiniatura KobylnikiMiniatura KobylnikiMiniatura KobylnikiMiniatura KobylnikiMiniatura KobylnikiMiniatura KobylnikiMiniatura Kobylniki

Lokalizacja

Współrzędne GPS (zapis dziesiętny): 52.6708, 16.553

Kobylniki

Kobylnik

Województwo:wielkopolskie
Powiat:szamotulski
Gmina:Obrzycko
Rodzaj obiektu:Dwór

Rejestr zabytków

Zespół:dworski, nr rej.: 1432/A z 11.04.1973

Stan obecny

Pałac Kobylniki. Hotel, restauracja.
Kobylniki. 64-520 Obrzycko

Historia

Pałac z k. XIX w.
Kobylniki to jedna z czterech miejscowości o tej nazwie, leżących w okolicach Poznania. Interesujący nas obiekt znajduje się w odległości 8 km na północ od miasta Szamotuły, przy drodze do Wronek. Pierwsza wzmianka o wsi pochodzi z XIII w. (1218), kiedy to należała do zakonu cystersów w Łeknie. W 1. połowie XVI w. wieś przeszła w ręce miejscowej szlachty wywodzącej się z rycerskiego rodu Przosnów, która przyjęła od nazwy wsi nazwisko Kobylnickich. W księgach grodzkich nazwisko to pojawia się dopiero w 1545 r. i początkowo dotyczy sprzedaży części pobliskiego Słopanowa, którą to wieś Hieronim Kobylnicki kupił od Anny Buszewskiej. Ponadto ów Hieronim posiadał część Pierwoszewa. Zapewne jego wnuczką była Anna de Kobelniki, która w 1599 r. wyszła za Jana Kąsinowskiego h. Nałęcz, syna Jakuba. Zapewne - ponieważ zapiski dotyczące tej rodziny są wyjątkowo skąpe. Jan zmarł w 1616 r. pozostawiając wdowę i dzieci: Jakuba, Pawła, Katarzynę, Krystynę i Dorotę. Tąż Dorotę wydano za Łukasza Karczewskiego, a po ślubie zamieszkała ona w majątku męża, swoje części K. i Słopanowa sprzedając braciom. Ci dzielili majątek po połowie, a w 1626 r. Jakub zapisywał na swojej części posag i wiano przyszłej żonie - Dorocie Gorzeńskiej. Rok później męża znalazła też Katarzyna, wychodząc za Aleksandra Twardowskiego. Podobnie jak siostra, sprzedała swoją część braciom za 4 tys. złp. W 1636 r. uczyniła to także Krystyna, zamężna za Mikołaja Ostrowskiego.
Synem Jakuba był Jan, późniejszy sędzia wałecki, który ożenił się z Barbarą Żychlińską h. Szeliga. Ciż mieli synów: Piotra i Władysława Konstantego oraz córkę Dorotę Jadwigę. Piotr ożenił się z Marianną Anną Gorzeńską i miał z nią synów: Jana, Władysława, Ludwika, Chryzostoma, Piotra i Adama. W 1713 r. miało miejsce przykre zdarzenie, gdy 14-letni Władysław zmarł podczas pobytu w szkole, u jezuitów w Poznaniu. W 1729 r. dokonano podziału dóbr, do którego stanęło już tylko 3 braci: Jan, Chryzostom i Piotr. Kobelniki z folwarkiem Pęckowo, młynem, etc... dostał Piotr, Szczuczyn dostał Chryzostom, a Słopanowo - Jan. Ich siostra Zofia, zamężna Dziembowska, w tym czasie już nie żyła. Niestety nie wiadomo, w jaki sposób wieś stała się ok. 1748 r. własnością Chryzostoma Kalkreutera, ożenionego z Krystyną Barbarą Unrug. Juz w 1750 r., w czwartek po św. Wawrzyńcu męczenniku, Kalkreuter sprzedał K. z przyległościami Wojciechowi Obarzankowskiemu. Warunkiem postawionym nowemu dziedzicowi było wypłacanie kolegiacie szamotulskiej 150 złp. rocznie. Po Wojciechu dobra odziedziczył Michał Obarzankowski, syn Kazimierza i Gawłowskiej, który w 1787 r. sprzedał Kobylniki majorowi artylerii koronnej, Ignacemu Żelisławskiemu (zapewne szwagrowi, gdyż żoną majora była Marianna O.). W tym samym roku swojej części K. zrzekł się kuzyn Michała - Maciej O., za kwotę 50 tys. złp., którą Żelisławski wypłacił mu jeszcze w lutym 1787 r. Był jeszcze trzeci posiadacz Kobylnik - brat Macieja - Adam Obarzankowski, kanonik łęczycki, który swoją część K. odsprzedał Ignacemu i Mariannie w kwietniu 1788 r. W opisie musimy pominąć rozliczne koligacje Obarzankowskich i ich dzieci, albowiem do podziału majątku w 1790 r. stanęło aż kilkanaście osób. W zw. z tym dobra podzielono na cztery schedy, zaś cały majątek oszacowany został na 248300 złp. Do aktu dodano cały szerego warunków, dot. grobli, pracy cegielni i in., z których jako ciekawostkę zacytujemy jeden: "... Podwody dla wojska każda scheda wydawać będzie w 1/4. W razie nie wydania i zastąpienia jej przez inne schedy, zapłaci za milę i konia tam i napowrót po zł. 1. - chłopu zaś z podwodą wyprawionemu za dzień jeden także jednego złotego".
Pod koniec XVIII w. Żelisławscy sprzedali majątek Wojciechowi I Marii Żeromskim (Żuromskim?), Na przełomie XVIII i XIX w. stan własności w K. był dosyć dziwny, albowiem wieś podzielona była aż na 8 części. Część była w posesji Jana Kierskiego z żoną Joanną z Kieserów, inna Józefa Dąbrowskiego i Konstancji Żychlińskich, jeszcze inna należała do Twardowskich ze Skrzypny h. Ogończyk. Tam też Dobrogost Twardowski (1789-1859) wybudował dwór, na którym ekonomem był Wojciech Zdzierski, zmarły w 1812 r. u chirurga w Obrzycku. Podział na 8 części utrzymywał się co najmniej do 1824 r., kiedy właścicielką jednej z tychże części była Felicjanna Drwęska, dziedziczka Baborówka. Ich scalenia dokonali zapewne Twardowscy, którzy utworzyli tu także ordynację rodową (w 1859 r.). Żoną wspomnianego Dobrogosta była Zofia Gromadzińska (1798-1829), zaś ich synem Teodor Paweł (1820-1869), ożeniony z Walentyną Franciszką Nepomuceną Żychlińską h. Szeliga. Teodor zmarł 13 maja 1869 i pochowany został w grobowcu rodzinnym w Kobylnikach, Dobra w K. odziedziczył syn Tadeusz Dobrogost Franciszek (1854-1914), ożeniony z Ludwiką Fundament-Karśnicką z Wielkich i Małych Karsznic, h. Jastrzębiec.
W 1885 r. Kobylniki stanowiły domenę w pow. szamotulskim o pow. 3614 mórg. We wsi znajdowało się 12 domów z 250 m-cami, w tym 229 katolików i 21 ewangelików; 99 analfabetów. W dworze w K. rodziły się dzieci Tadeusza i Ludwiki: Teodor (1882-1924), Maria (1883-1934), Ludwik Teodor Dobrogost (1884-1905), Stefan (1888-1956) oraz Jan Tadeusz Dobrogost (1891-1916). W latach 1886-87 Tadeusz wybudował w K. nowy pałac, zaś do prac budowlanych zatrudniono architekta Zygmunta Gorgolewskiego. Prawdopodobnie to Gorgolewski wybudował również kaplicę w parku. Jednym z ważniejszych wydarzeń na pocz. XX w. był ślub Marii z dr. Tadeuszem Moszczeńskim ze Stępuchowa, no i śmierć 24-letniego Jana Twardowskiego, który miał ponoć wadę serca. W 1926 r. majątek w K. obejmował 904 ha, na co składało się 462 ha ziemi uprawnej, 59 ha łąk i pastwisk, 360 ha lasów, 22 ha nieużytków i 1 ha wody. Oficjalnie właścicielami pozostawali spadkobiercy Teodora Twardowskiego. Majątek posiadał także kolejkę polną, tartak i elektrownię, a specjalizował się w hodowli bydła czarno-białego rasy nizinnej i konia szlachetnego półkrwi. W celu oszacowania podatku gruntowego, z dóbr wykazywano do urzędu skarbowego 2775 talarów czystego dochodu. Po 2. wojnie światowej dobra Twardowskich zabrał i rozparcelował Skarb Państwa Polskiego. Na pocz. XXI w. w pałacu znajdował się "Rotary Club", zaś obecnie jest to 2 gwiazdkowy hotel z restauracją.
Źródła:
Słownik Geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich... 1880-1902;
Teki Dworzaczka (Monografie, Regesty) Biblioteki Kórnickiej P.A.N.;
Słownik Historyczny Ziem Polskich w Średniowieczu, Inst. Historycznego P.A.N.;
Marek Jerzy Minakowski, Wielka genealogia Minakowskiego (Wielcy.pl);
Księga Adresowa Gosp. Rolnych Woj. Poznańskiego, 1926;
Księga adresowa Polski dla przemysłu..., 1926;
Geoportal;
Mapster:
11812080 @ Topographische Karte 1:25 000 (Meßtischblatt) cz. wschodnia (Ostdeutschland) /1870 - 1945/
- plik mapy: 3365_Samter_1940_APP_Sygn._M.top.25-980.jpg
5450 @ Topographische Karte 1:25 000 (Meßtischblatt) cz. wschodnia (Ostdeutschland) /1870 - 1945/
- plik mapy: 3365_Samter_1944.jpg
Wszystkie prawa zastrzeżone!

Opis

Pałac w stylu renesansu północnoeuropejskiego. Trudno powiedzieć co spowodowało, że w rejestrze zabytków obiekt figuruje jako "dwór", niemniej w naszym opisie trzymamy się realiów. Budynek spełnia wszystkie warunki definicji "pałacu" wiejskiego, zaś przede wszystkim jest dwukondygnacyjny. Dwory wprawdzie rozbudowywano o piętro, lecz pisał Zygmunt Czartoryski: 'dwory wiejskie zatem nie w górę i na dół, lecz poziomo, wzdłuż i wszerz rozpościerać się mają. A jeżeli zdarzy się, że nie wszystko na jednym piętrze się zmieści, wtenczas lepiej jest, zamiast drugiego piętra dawać z czasem, wedle potrzeby skrzydła lub oficyny...". W Kobylnikach mamy nie tylko dwie, ale czasami i trzy kondygnacje, liczne wieże z kopułkami, ryzality i wysokie strome dachy. Pałac wzniesiony jest na planie prostokąta, fasadą skierowany na zachód (nieznacznie obrócony w kier. NW), o dość mocno zróżnicowanej bryle, murowany z cegły i nieotynkowany, z detalami tynkowanymi albo z piaskowca, wizualnie bardzo podobny do pałacu w Kobylnikach k. Kruszwicy.
W przyziemiu środkowej wieży znajduje się tablica z datą budowy i herbem Twardowskich. We wnętrzu pałacu zachowały się częściowo dawne sztukaterie oraz kominki. W przyziemiu okrągłej wieży od strony podjazdu, wmurowana jest tablica z herbem Twardowskich i datą budowy. We wnętrzach zachowały się oryginalne sztukaterie i kominki. Przed pałacem znajduje się duży okrągły podjazd, podobnie jak w K. na Kujawach.
Układ zespołu pałacowego w Kobylnikach jest bardzo dobrze zachowany. W okresie powojennym doszły jedynie zabudowania po wschodniej i zach. stronie założenia, zasadniczo nie zakłócające dawnej kompozycji przestrzennej.

Park

Park z XIX w. o powierzchni 6,456 ha. Przy pomiarze uwzględniamy faktyczny obszar parku, a nie w obrębie współczesnych działek ewidencyjnych. Park zachowany jest w dawnych granicach z wyj. niewielkiego fragmentu w płn.-wschodnim narożniku, gdzie niegdyś znajdował się sad owocowy. Pod koniec XIX w. w parku znajdowały się trzy stawy, w tym jeden duży na osi pałacu. Park założony był na planie kwadratu, podzielonego na cztery kwatery otaczające środkową - z pałacem - wyznaczone alejkami, pośrodku których znajdowały się boskiety z drzew. Całość łączyła aleja obiegająca cały park.

Inne

Zespół folwarczny, nr rej.: 2138/A z 28.10.1987
Kaplica, neogotycka, z sygnaturką
Cmentarz rodowy Twardowskich

tekst: Marek polskiezabytki.pl 2011

Komentarze

Aby skomentować obiekt, zaloguj się. Jeżeli nie masz jeszcze konta w serwisie, zarejestruj się.

Radosław Sroczyński5 lat i 12 miesięcy temu
To jakieś nieporozumienie! Obiekt na zdjęciu to Kobylniki ale nie te koło Szamotuł lecz te koło Kruszwicy. To nie Rotary Club Szamotuły! Inne województwo!

http://skroc.pl/91fcd
Radosław Sroczyński5 lat i 12 miesięcy temu
Faktycznie - mój błąd. Taki dwór istnieje - nawet jest podobny do tego koło Kruszwicy.
Obiekt piękny, zadbany. Obecnie mieści się w nim hotel i restauracja. Więcej na stronie internetowej obiektu.

http://www.palac-kobylniki.com.pl/