Skatalogowanych zabytków: 11376
Zarejestruj się
Miniatura Braciszewo
Zdjęcie Marek Kujawa
Miniatura BraciszewoMiniatura BraciszewoMiniatura BraciszewoMiniatura Braciszewo

Użytkownicy współtworzący opis i dane obiektu

Marek KujawaTadeusz RepećCzesław Runowski

Braciszewo

Braziszewo, Brazischewo (1904-1918)

Województwo:wielkopolskie
Powiat:gnieźnieński
Gmina:Gniezno
Rodzaj obiektu:Dwór

Stan obecny

Gospodarstwo Rolne Archidiecezji Gnieźnieńskiej.

Historia

Dwór. z przeł. XIX i XX w.
Według legendy, “Lech miał mieć dwóch braci: Czecha i Rusa, którzy obaj nie mogąc sie pomieścić z ludem w znalezionej dziedzinie, poszły w inne strony – Czech na południe, a Rus na północ Wszyscy trzej bracia rozstali się przy Gnieźnie, ztąd podobno Braciszewo, a druga Żegnowo [obecnie Rzegnowo], gdzie się bracia rozstający żegnali.” (Dzieje Polski, Opiekun Polskich Dzieci nr 3 z dnia 10 sierpnia 1867, rocznik 1, s. 18); Pierwsza wzmianka historyczna: 1208, 25 XII, Głogów Władysław Odonic, ks. kaliski, nadaje klasztorowi w Trzebnicy wsie Pyszczyn i Braciszewo z mieszkańcami. Oryginał łaciński, pergamin 212 x 105 + 11, na zielono – brązowych sznurach pieczęć księcia Henryka Brodatego (nie zachowana pieczęć biskupa Wawrzyńca wrocławskiego), Wr., Rep. 125 nr 6 (12), SU I, nr 117> (https://docplayer.pl/49319553-Ap-wroclaw-1203-6-iv-wroclaw.html), Przywilej króla Kazimierza Wielkiego wydany na prośbę arcybiskupa Jarosław Skotnickiego w Krakowie 1 marca 1357 roku zatwierdzający posiadłości kościoła gnieźnieńskiego wśród dóbr należących do kapituły wymienia między innymi Braciszewo (J. Korytkowski, Arcybiskupi Gnieźnieńscy Prymasowie i Metropolici Polscy od roku 1000 aż do roku 1821,T. 1, Poznań 1988, s. 44-45); Łukasz Watzenrode (późniejszy biskup warmiński), brat matki Mikołaja Kopernika i jego protektor dnia 2 marca 1485 roku został kanonikiem kolegiaty św. Jerzego na zamku w Gnieźnie, a 28 kwietnia po złożeniu przysięgi otrzymał jako uposażenie wieś Braciszewo (J.Korytkowski, Prałacii Kanoicy Katedry Metropolitalnej Gnieźnieńskiej od roku 1000 aż do dni naszych podług źródeł archiwalnych T. 4, Gniezno 1883, s. 244 -245) 2 kwietnia 1573 roku kapituła w porozumieniu z prymasem Uchańskim na prośby kanonika Wawrzyńca Modliszewkiego zamieniła kanonię fundi Skrzynka [obecnie wieś nie istnieje] na wieś fundi Braciszewo, na którą składał się folwark i kilkunastu kmieci czynszowych (J.Korytkowski, Prałaci T. 1, s. 99-100.) Poniżej lista kanoników do których należało Fundum Braciszewo: Wawrzyniec Modliszewski 1573 - 1588:
Jakub Łempicki 1588 – 1599; Feliks Lipczyński 1599 – 1612; Stanisław Grochowski 1612 - 1622 (arcybiskup lwowski 1634 - 1644); Jerzy Grochowski 1622 – 1632; Stanisław Lubieniecki 1632 – 1666; Stanisław Krajewski 1666 – 1683; Franciszek Kraszkowski 1702 – 1718 (biskup dardanieński sufragan gnieźnieński 1719 -1731);Franciszek Raczyński 1718 - 1721. (Prałaci T. 1, s 101.) W 1721 roku, za zgodą kapituły i ówczesnego „posiedziciela” kanonii ks. Franciszka Raczyńskiego, prymas Stanisław Szembek wcielił na zawsze kanonię fundi Braciszewo do Seminarium Duchownego. (J.Korytkowski, Prałaci T. 1. s. 99-100). Przychody z dominium Braciszewo były własnością Seminarium, z przerwą na II Wojnę Światową, do 1950 roku.
W 1. poł. XIX w. była to rodzina Sobeskich (Sobeckich?), właścicieli Łubowa i posesorów Łubówka. Początkowo dzierżawcą był Józef, a następnie Władysław Sobeski, ożeniony z Florentyną Zembrzuską. W Braciszewie rodziłli się ich synowie: Karol Kazimierz, Jan Maciej Henryk i Albin Gabriel Teofil. Kolejnym posesorem był Edward Framski, którego żona Walentyna z d. Białoskórska zmarła mając lat 36 w 1873 r. Framski rok później wyniósł się z majątku, a w jego miejsce wieś wydzierżawił na 21 lat Michał Teodor Gadomski z Golimowa. Zmarł on 20 lat później i pochowany został na cmentarzu św. Piotra w Gnieźnie. Ok. 1885 r. wieś liczyła 11 domów ze 114 mieszkańcami, w tym 110 katolików i 4 ewangelików; 33 analfabetów. Dominium należące do seminarium miało 1025 mórg rozległości, 6 domów ze 118 mieszkańcami, w tym 111 katolików i 7 ewangelików; 69 analfabetów. Majątek był w wysokiej kulturze rolnej, za co otrzymał miano dóbr rycerskich - Rittergut. W 1896 r. jego areał określano na 256 ha, 99 arów i 88 q m. Na przełomie XIX i XX w., czyli w okresie w którym wzniesiony został dwór, dzierżawcą majątku był Władysław Fenrych (1850-1905). Po śmierci pochowany został, podobnie jak poprzedni dzierżawcy, w kościele św. Piotra w Gnieźnie. W 1926 r. majątek liczył 260 ha, w tym 203 ha ziem uprawnych, 52 ha łak i pastwisk, 2 ha lasów, 2 ha nieużytków i 1 ha wód. Przynosił 764,3 talarów czystego dochodu gruntowego. Włascicielem nadal było Seminarium Katolickie w Gnieźnie, a dzierżawcą Marcin Banaszek. W 1930 r. w miejscowości liczącej 227 mieszkańców nie są już wymieniani żadni właściciele ziemscy. Folwark zapewne rozparcelowano, a dwór utracił swój status siedziby ziemiańskiej. W latach 1939-45 wieś nosiła nazwę Lindenhof. Po 2. wojnie św. część folwarczna oddalona od centrum wsi o ok. 1 km na południe otrzymała nazwę Braciszewko. Współcześnie funkcjonuje też jako Braciszewo Osada.
Źródła:
Teki Dworzaczka (Regesty)
Słownik Geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich...
Wielka Genealogia Minakowskiego
Księga Adresowa Gosp. Rolnych Woj. Poznańskiego, 1926
Księga Adresowa Polski, 1930
Zdjęcie pochodzi z serwisu Panoramio, autor: Tadeusz Repeć

Opis

Dwór stylem nawiązujący do renesansu. Budynek piętrowy, podpiwniczony, nakryty płaskim dachem dwuspadowym. W obu elewacjach umieszczono symetryczne ryzality, zwieńczone trojkątnie. Piętro jest dość niskie, przypominające mezzanino. Elewacje zdobi skromny, ale ładny detal architektoniczny, gzymsy nadokienne i obiegające budynek: cokołowy i międzykondygnacyjny. Okna na piętrze w ścianach szczytowych zamknięte są łukami.

Park

Pozostałości parku z XIX w. o bliżej nieokreślonej powierzchni. Stanowi je niewielkie skupienie drzew, znajdujące się na płn.-wschód od dworu, ograniczone niewielkim stawem. Grupa drzew rosnąca na płn.-zach. od dworu to nowe nasadzenia, powojenne. Część parku otaczająca dwór od południa i wschodu została wykarczowana i zamieniona na pole uprawne. Jego powierzchnia całkowita w 1934 r. wynosiła 1,1 ha. Układ przestrzenny założenia dworskiego, pomimo zabudowy współczesnej, w znacznej mierze jest zachowany.
Źródła:
Mapster, Gniezno 1934
Geoportal

Inne

Zabudowania gospodarcze

tekst: Marek polskiezabytki.pl 2011

Komentarze

Aby skomentować obiekt, zaloguj się. Jeżeli nie masz jeszcze konta w serwisie, zarejestruj się.

Marek Kujawa4 lata i 6 miesięcy temu
Być może tak się stało. W takim razie nic nie stoi na przeszkodzie, aby zredagował Pan tekst prawidłowo. Do edytora wchodzimy za pomocą opcji "zasugeruj zmiany". Pozdrawiam!
Marek Kujawa4 lata i 5 miesięcy temu
Zmiany może Pan wysyłać wielokrotnie. Może Pan też dodać informację, że dokonał korekty opisu. Jeżeli sugerował Pan zmiany, a administrator ich nie zatwierdził, proszę spróbować jeszcze raz, aż do skutku. Po prostu zdarza się, że w nadmiarze informacji coś może zostać przeoczone. Dziękuję i pozdrawiam!
Karol Barsolis Turysta Kulturowy 4 lata i 5 miesięcy temu
Prusaki i Niemcy podczas zaborow Braciszewo nazywali ( co nas to obchodzi ) =
Braziszewo, Brazischewo .
Czesław Runowski4 lata i 4 miesiące temu
Wysłałem udokumentowane zmiany do historii Braciszewa do 1721 roku. Proszę o ich publikację. Jeśli nie zostaną uwzględnione, dalsze informacje zamieszczę w dyskusji.
Marek Kujawa4 lata i 4 miesiące temu
Powinno być OK. Proszę sprawdzić.
Karol Barsolis Turysta Kulturowy 4 lata i 3 miesiące temu
tele koresppndencji pomiedzy wami z powodu tej " szopki " .no nie .....prosba.. .Czechu nie zawracaj (i nie zasmiecaj www ) nam juz tymi swoimi wywodami nad byle czym ..
Czesław Runowski3 lata i 4 miesiące temu
Szanowny Panie Marku,
Uprzejmie wyjaśniam, że rażący Pana zwrot "ztąd" jest częścią dosłownego cytatu, którego źródło zostało przeze mnie podane.
Marek Kujawa3 lata i 4 miesiące temu
Argument uznaję, natomiast tak jak napisałem, nie zamierzam już tego redagować, wstawiać entery i przecinki. Usuwam swój podpis i OK.
Czesław Runowskirok i 3 miesiące temu
Polecam zebrane przeze mnie informacje do ewentualnego wykorzystania w historii dworu w Braciszewie.

W okresie pomiędzy 1857 do 1873 (krańcowe daty urodzin dzieci Rejewskiego w Braciszewie; w 1874 w Strzyżewie Paczkowym rodzi się córka Maria) dzierżawcą Braciszewa był [Walenty] Rejewski [dziadek Mariana Rejewskiego, który w grudniu 1932 roku jako pierwszy złamał kod maszyny szyfrującej Enigma] (Akta. Archid. Gn. Sygnatura 83, Akta dotyczące gruntu w Braciszewie pod nr 12 położonego 1830 - 1864), w których - bez podania imienia - Rejewski występuje dwukrotnie: w związku ze sporem dotyczącym zasad korzystania przez dominium Braciszewo z usług wiatraka należącego do Budzyńskiego (brak imienia), a znajdującego się w Braciszewie na gruntach należących do Seminarium Duchownego oraz w sprawie płacenia przez niego podatku (6 lutego 1865 r) . Rejewski [brak imienia] wymieniany jest jako dzierżawca majątku Braciszewo (pola 933 morgi + łąki 60 mg + woda 5 mg = 1001 mg; płacony podatek 737 talarów) należącego seminarium duchownego w Gnieźnie. (Wykaz alfabetyczny wszystkich posiadłości ziemskich w W. Księstwie Poznańskim, Adresbuch Grundbesitzes im Grossherzoggtlhum Posen dem Areal nach von 500 Morgen aufwärts. [...] Aus Antlichen Quellen Zusammengestelt, Berlin1872 s. 46 - 47).

W 1871 roku obowiązki nauczyciela w Braciszewie przejmuje Edward Framski, który wcześniej był nauczycielem w Oborze, pow. gnieźnieński. (Amtliches Schul-Blatt für die Provinz Posen 1871.03.25. R 4. Nr 6, s. [6] 28 - numeracja ciągła]) "Dla okręgu Oborskiego w obwodzie policyjnym w powiecie Gnieźnieńskim został w miejsce ustępującego rozjemcy Rożańskiego z Waliszewa nauczyciel Framski z Braciszewa na rozjemcę obrany, potwierdzony i przysięgą zobowiązany." (Amtsblatt der Königlichen Preussischen Regierung zu Bromberg. 1872.03.29 No.13 ; Dziennik Urzędowy Król. Pruskiey Regencyi w Bydgoszczy.1872 s. [2] 72). Edward Framski, po śmierci w 1873 roku w Braciszewie pierwszej żony z. d. Białoskórskiej, ożenił się w 1877 roku z córką Teodora Gadomskiego (dzierżawcy Braciszewa) Zygmuntą. "Dnia 27 go Kwietnia rb. umarł w Braciszewie nauczyciel miejscowy, Edward Framski, w 46 roku życia, zostawiwszy Żonę i troje małych dziatek. Śp. Framski był już 26y rok nauczycielem i zasłużył sobie na piękną pamięć, dlatego też pozostawił po sobie żal ogólny." (Goniec Wielkopolski: najtańsze pismo codzienne dla wszystkich stanów 1883.05.06 R.7 Nr103, s. 3)

"Do wydzierżawienia wieś rycerska Braciszewo należ. do seminarjum duchownego, tysiąc mórg dobrej, wydrenowanej ziemi, przy szosie poznańskiej, 41/2 kilometra od Gniezna, z masywnymi budynkami. Zgłoszenia przyjmuje Kurja Arcybiskupia w Gnieźnie. "(Numer 102 — Kurjer Poznański, czwartek, 3 marca 1932, s. 12); „Dotychczasowy administrator majątku pp. prezyd. Żychlińskich w Gorazdowie p. [Jan] Dodot przejął w dzierżawę folwark Braciszewo pod Gnieznem, należący do kurji biskupiej.” (Kurjer Poznański, czwartek, 12 maja 1932 — Numer 215, s. 5). Jan Dodot [ur. w 1876] ożenił się w 1912 roku z Teodozją Ciemierską [ur. w 1879] (Dodatek do numeru 248. Kurjera Poznańskiego, wtorek dnia 29. października 1912).Jan Dodot zmarł w "Bracischewie" 14.12.1939 ( Akt Zgonu - zgon zgłosił syn Tadeusz Dodot) i został pochowany na cmentarzu św. Piotra i Pawła w Gnieźnie. Teodozja Dodot zmarła w Gnieźnie 28 listopada 1959 roku (Akt Zgonu), została pochowana również na cmentarzu św. Piotra i Pawła. Niewykończony i nieoznakowany grobowiec został wykorzystany w ostatnich latach do wtórnego pochówku. Według informacji przekazanych przez Teodozję Dodot, która po wojnie wróciła do Braciszewa, by zabrać resztki swego dobytku, syn Tadeusz Dodot zginął podczas działań wojennych w Warszawie.

Po II wojnie światowej dzierżawcami należącego do seminarium majątku Braciszewo, do czasu jego upaństwowienia na postawie Ustawy z dnia 20 marca 1950 r. O przejęciu przez Państwo dóbr martwej ręki […] (Dz.U. Nr 99 poz. 77 z dnia 23.03.1950), była rodzina Buchowskich. Majątkiem zarządzał Bogumił Buchowski (1913-1994), syn właściciela Jagniewic, ożeniony z hrabianką Cecylią Koczorowską (1917-1987) z Pamiątkowa.

Serdecznie pozdrawiam.
Czesław Runowski
Marek Kujawarok i 3 miesiące temu
Dziękujemy za cenne informacje. Tylko kto to ma teraz przeredagować? Ja osobiście nie używam "praesens historicum" opis to opis, a nie esej. Nie zamieszczam źródeł wewnątrz tekstu, całość musi mieć ciągłość chronologiczną i napisana być logicznie i gramatycznie. Musi być zrozumiała dla wszystkich, nie tylko dla magistrów. Proszę z ciekawości rzucić okiem na Klękę. Pozdrawiam!