Zborów

Stan obecny

Do 2007 r. Dom Pomocy Społecznej, obecnie prawdopodobnie opuszczony. Stan własności nieznany.

Historia

Pałac z pocz. XIX w.
Zborów to wieś leżąca 16,5 km na płd. wschód od Buska Zdrój. W późnym średniowieczu była to posiadłość klasztoru na Łysej Górze, a w 1339 r. opat Jan oddał ją za Rzepin, Żerniki i inne - Przybkowi, kasztelanowi krakowskiemu. W XV w. dziedzice miejscowi przyjęli nazwisko Zborowskich, pieczętowali się zaś herbem Jastrzębiec. Ta gałąź rodziny pochodziła od Ścibora, wojewody łęczyckiego - brata Wojciecha Jastrzębca, arcybiskupa gnieźnieńskiego - posiadacza Rytwian, budowniczego zamku w Szydłowie.
Folwark Zborowskich odprowadzał dziesięciną o wartości 2 grzywien dla plebana w Solcu. Ponadto we wsi były łany kmiece, zagrodnicy i karczma, którzy dziesięcinę (o wartości 7 grzywien) odprowadzali kościołowi w Gorzycach. Prawdopodobnie już w XV w. Zborowscy wybudowali swój pierwotny dwór, na przestrzeni wieków wielokrotnie przebudowywany, który współczesną formę uzyskał w 1803 r. We wsi mieszkali także Tarnowscy, a w 1508 r. Andrzej Sborzeński, który płacił 9 grzywien poboru. Zborowscy około połowy XVI w. stali się wyznawcami kościoła reformowanego (arianami), zaś Marcin Zborowski założył we wsi zbór (wspólnotę) braci polskich. W 1579 r. Andrzej Zborowski płacił od 14 osadników, 2 i pół łanu i 13 biednych. Kolejnych posiadaczy wsi nie znamy, natomiast w 1827 r. znajdowało się tutaj 35 domów z 368 m-cami. Na skutek reformy uwłaszczeniowej od majątku odłączono 549 mórg, na których powstało 78 gospodarstw dla osadników. W skład dóbr wchodził też Magierów, gdzie założono 15 osad na 82 morgach i Żukowo, gdzie 362 morgi ziemi podzielono na 29 osad.
W 1887 r. Zborów był siedzibą gminy wiejskiej oraz dóbr ziemskich z folwarkiem, leżał w pow. stopnickim i parafii Solec. Była tu szkoła początkowa, urząd gminy i młyn wodny. Gmina obejmowała 8874 morgi i liczyła 3216 mieszkańców, w tym 114 Żydów. W skład dóbr o pow. 1804 mórg, wchodziły folwarki Magierów i Strażnik. Sam Zborów obejmował 456 mórg ziemi uprawnej, 50 mórg łąk i pastwisk oraz 33 morgi nieużytków. Na terenie folwarku było 20 budynków murowanych (w tym dwór) i 10 drewnianych. Na polach majątku zaprowadzony był płodozmian 14 polowy.
W 1930 r. wieś liczyła 629 mieszkańców. 446 hektarowe dobra należały do Andrzeja Walichnowskiego. Po wojnie dawne dobra zostały rozparcelowane, a w 1957 r. w pałacu założono DPS, zlikwidowany w 2007 roku.
Źródła:
Słownik Geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich... 1880-1902;
Słownik Historyczno-Geograficzny P.A.N.;
Marek Jerzy Minakowski - Genealogia Potomków Sejmu Wielkiego;
Księga Adresowa Polski, 1930;
Geoportal;
Mapster:
11810138 @ West. Osteuropa 1:25 000 - Niemieckie mapy zaboru rosyjskiego, I WŚ /1914 - 1919/
- plik mapy: XXX-9-D_Gruppe_Warschau_1915_LoC_G6965_s25_.G4.jpg
Wszystkie prawa zastrzeżone!

Opis

Pałac klasycystyczny. Budynek wzniesiony na planie prostokąta, dwupiętrowy, nakryty wysokim dachem czterospadowym z lukarnami doświetlającymi poddasze. W fasadzie nieznaczny ryzalit poprzedzony portykiem małego porządku dźwigającym balkon. Powyżej okna 1 i 2 piętra, a ryzalit ujęty pilastrami "podtrzymującymi" belkowanie i trójkątny fronton. Wewnątrz na piętrze znajdowała się kaplica.

Park

Park krajobrazowy z poł. XIX w. Zachowała się północna część parku o pow. 4,6 ha (nie licząc stawu). Przed 1945 r. park wraz z sadami, szkółkami i ogrodem, obejmował co najmniej 17 ha i rozciągał się także po południowej stronie drogi do Żukowa.

Inne

Spichlerz zbudowany zapewne na reliktach budynku z przeł. XVI i XVII w.
Gorzelnia z XVIII w.
Ogrodzenie z pocz. XIX w.

tekst: Marek polskiezabytki.pl 2011