Skatalogowanych zabytków: 11265
Zarejestruj się
Miniatura Sandomierz
2019, zdjęcie Andrzej Kwasik
Miniatura SandomierzMiniatura SandomierzMiniatura SandomierzMiniatura SandomierzMiniatura SandomierzMiniatura SandomierzMiniatura SandomierzMiniatura SandomierzMiniatura SandomierzMiniatura SandomierzMiniatura SandomierzMiniatura SandomierzMiniatura SandomierzMiniatura SandomierzMiniatura SandomierzMiniatura SandomierzMiniatura Sandomierz

Lokalizacja

Współrzędne GPS (zapis dziesiętny): 50.6759, 21.7474

Sandomierz

Województwo:świętokrzyskie
Powiat:sandomierski
Gmina:Sandomierz
Rodzaj obiektu:Zamek

Stan obecny

Od 1986 roku w odrestaurowanych pomieszczeniach zamku ma siedzibę Muzeum Zamkowe w Sandomierzu (w latach 1986-2021 Muzeum Okręgowe w Sandomierzu). W 2001 roku wyremontowano mur oporowy od strony południowo-wschodniej. W latach 2002–2005 wyremontowano dach i poddasze oraz odrestaurowano basztę południową i salę rycerską.

Historia

Dziś pozostałości grodu i zbudowanego w jego obrębie królewskiego zamku wznoszą się na lewym brzegu Wisły. Wzgórze zamkowe dzieli od miasta wąwóz. Warownia sandomierska doczekała się licznych badań i opracowań naukowych. Badania archeologiczno-architektoniczne zostały zapoczątkowane w 1959 roku przez J. Gąsowskiego oraz A. Miłobędzkiego. Prace wykopaliskowe wówczas zapoczątkowane i trwające z przerwami do dziś ukierunkowane są na poznanie tamtejszego osadnictwa wczesno średniowiecznego. W latach 1981-83 odkryto nikłe relikty zamku kazimierzowskiego. Prace prowadziły rzeszowskie PKZ- ty pod kierunkiem M. Proksy. Opracowanie A. Miłobędzkiego z 1967 roku pomimo upływającego czasu i nowych prac naukowych pozostaje aktualne.

Gród sandomierski był jedną z ważniejszych warowni książęcych (sedes regni principales). Od XII wieku gród zaczął pełnić funkcję ośrodka kasztelani. Między XII a XIII wiekiem osada pełniła funkcję stolicy księstwa dzielnicowego a od XIV wieku stolicy województwa. Gród XII i XIII wieczny ufortyfikowany był systemem wałów drewniano-ziemnych oraz linii zasieków utworzonych ze skośnie wbitych pali i fosy. Możliwe, że zabudowa wewnętrzna dworu była w części murowana. Świadczyć o tym mogą odkryte u stóp wzgórza kamienne detale architektoniczne. Na zrębach grodu został wybudowany murowany zamek ufundowany przez Kazimierza Wielkiego. Co do genezy powstania zamku zgodni są Jan Długosz oraz Jan z Czarnkowa. Do dziś elementy pierwotnego zamku zachowały się w bardzo okrojonej wersji oraz złym stanie. Głównym powodem takiego stanu rzeczy były liczne, późniejsze rozbudowy i przebudowy zamku. Pozostałością kazimierzowskiej warowni są bez wątpienia murowane relikty wolnostojącej, ortogonalnej wieży umieszczonej w północnej części dziedzińca. Możliwe, że w czasie wznoszenia pierwszego zamku doszło również do sprzężenia jego fortyfikacji z murami miejskimi. Z zachowanego inwentarza z 1510 roku dowiadujemy się wiele o programie funkcjonalno-przestrzennym zamku. Wymieniono w nim bramę ze zbrojownią, ?dom stojący naprzeciw Wisły?, podpiwniczony dom kamienny z kaplicą i izbą podstarościego. Do zabudowań podzamcza należała kuchnia i browar. Do zabudowań zamkowych zaliczono również młyn konny oraz spichlerz stojący nad Wisłą. Pierwszą przebudowę zamku zainicjował król Zygmunt I. Trwała ona niemal cały wiek i odbywała się w kilku etapach. Na lata 1513-14 przypadła rozbiórka zrujnowanych budynków pierwotnego zamku i wzniesienie nowych skrzydeł mieszkalnych wokół prostokątnego dziedzińca. W skrzydle południowym wykorzystano część starego założenia określaną w dokumentach jako ?dom naprzeciw Wisły?. Od wschodu dostawiono do niego jednotraktowe skrzydło, o dwóch kondygnacjach i podpiwniczone. Rozpoczęła się również budowa skrzydła zachodniego. Na lata 1564-1565 przypada II etap rozbudowy zamku, w trakcie którego domknięto czworobok renesansowego założenia. Dokończono budowę skrzydła zachodniego i zakończono go narożną wieżą. Wniesiono również północny mur z nową narożną bramą. Prace wykończeniowe ciągnęły się jednak aż do przełomu wieków XVI i XVII.

Zamek został zajęty przez Szwedów, którzy wycofując się w 1656 wysadzili całe założenie w powietrze. Skrzydła wschodnie i południowe zostało doszczętnie zniszczone. Najmniejszych zniszczeń doznało skrzydło zachodnie, które na polecenie króla Jana III Sobieskiego zostało odbudowane w latach 1680-88. W wyniku tej odbudowy powstał wolnostojący pałac, który z niewielkimi zmianami przetrwał do dziś. W odbudowanym, jednym skrzydle całego założenia pomieszczono wszystkie funkcje: apartamenty starościańskie, sale sądowe, kancelarię, archiwum i skarbiec, urządzenia gospodarcze, kuchnię. W reliktach skrzydła południowego urządzono stajnię. W trakcie konfederacji barskiej pałac doznał kolejnych zniszczeń. Pod rozbiorem austriackim w pałacu umieszczono sąd kryminalny oraz więzienie. Wcześniej budynek został przebudowany celem dostosowania go do pełnienia tych funkcji. W wyniku tej przebudowy gmach zyskał ujednoliconą bryłę. W roku 1894 odbyła się rozbudowa więzienia. Do murów południowego i wschodniego dostawiono wówczas nowe skrzydła mieszczące cele a od północy powstało nowe skrzydło mieszczące pomieszczenia dla personelu. Około 1900 wzniesiono mur zewnętrzny. W roku 1959 więzienie zostało zlikwidowane a wyremontowane budynki przeznaczono dla muzeum.

Inne

Zdjęcie z roku 2016, jest autorstwa pana Andrzeja, dodał Jerzy Mrozek polskiezabytki.pl
Zdjęcia z roku 2019, jest autorstwa pani Teresy, dodał Jerzy Mrozek polskiezabytki.pl

Komentarze

Aby skomentować obiekt, zaloguj się. Jeżeli nie masz jeszcze konta w serwisie, zarejestruj się.

Hypnotic Poison11 lat i miesiąc temu
Piękny ale nie w moim stylu.
Magiczne Miejsca4 lata i 8 miesięcy temu
Zapraszamy do obejrzenia relacji wideo z najważniejszymi atrakcjami Sandomierza, w tym zamku https://www.youtube.com/watch?v=IKjqBAgVXGs