Pilczyca

Stan obecny

Dwór nie istnieje.
Stan własności terenu - nieznany.

Historia

Dwór z 1. poł. XIX w.
Pilczyca to jedna z dwu wsi o takiej nazwie w pobliżu Oleszna, przy czym opisywana tu wieś graniczy od płn.-wschodu z Przedborskim Parkiem Krajobrazowym. Jest to bardzo stara wieś, a parafia istniała tu ponoć już w XII w. Pierwsza zapiska pochodzi z 1325 r., z dekretu konsystorza kurzelewskiego, który nadawał dziesięciny kościołowi w Pilczycy. Kościół był drewniany, p.w. świętego Michała Archanioła, na przestrzeni stuleci kilkukrotnie odbudowywany. Wieś w 1508 r. wraz ze Słupami i Górami należała do Adama Pilczyckiego, który płacił 4 grzywny i 12 groszy poboru. W 1540 r. była to własność Małgorzaty Pilczyckiej i jej syna Stanisława; miała 8 półłanków, 8 "ogrodziarzy" z rolami, 2 karczmarzy (płacących po 2 fertony), 2 sadzawki, młyn i rudę (?) z których płacono 5 grzywien poboru. W obu częściach wsi istniały dwory, a ich wartość razem z folwarkiem, łąkami, borami i pasiekami oceniono na 350 grzywien. Pilczyccy ostatecznie opuścili wieś w 1656 r., a kolejnymi właścicielami została rodzina Łąckich z Nadola. Za sprawą ożenku Krzysztofa Łąckiego, dobra przeszły w ręce Zarembów. W poł. XVIII w. dziedzicem był Franciszek Zaremba, komornik ziemski sieradzki, ożeniony z Barbarą Trepka. Dnia 23 września 1761 r. dostał on przywilej na założenie miasta, z pieczęcią i podpisem Augusta III Mocnego. Zaremba z przywileju nie skorzystał i miasta nie założył.
W 1827 r. w P. były 34 domy i 263 m-ców. Kościół ponownie chylił się do upadku w 1848 r., więc został zamknięty, a następnie rozebrany. Trzy lata później rozpoczęto budowę kolejnej świątyni, którą ukończono po kilku latach. Poświęcenia dokonał w 1859 r. ks. dziekan Józef Urbański. Ze starego kościoła przeniesiono jedynie jeden z dzwonów, monstrancję i dwa srebrne kielichy z XVII w. oraz obraz Najświętszej Panny Szkaplerznej. Pod kościołem zachowała się krypta Anny z Romiszów, zamężnej 2-o voto za Jana Chryzostoma Paska.
Parafia posiadała własne 180 mórg ziemi, w tym 60 mórg roli, resztę zaś stanowiły nieużytki i zarośla. Wcześniej posiadała także las, który przywłaszczyli sobie dziedzice Czermna. 200 lat wcześniej (1626) proces o ten las prowadził ksiądz Jakub, z Janem i Sebastianem Czermińskimi. Ostatecznie stał się własnością Czermińskich. Resztę ziemi kościoła w 1865 r. oddano włościanom, bezrolnym żołnierzom i in. Oprócz kościoła w XIX w. we wsi stał także modrzewiowy kościółek, zbudowany w 1696 r. przez Krzysztofa z Nadola Łąckiego.
W 1887 r. Pilczyca dzieliła się na Zaleśną, w której znajdowały się opisywane dobra Zarembów i P. Poduchowną. P. Zaleśna miała 75 domów z 373 mieszkańcami, a P. Poduchowna 4 domy i 30 m-ców. Majątek stanowiły: P., Ruda Pilczycka, Piaski i Kadłub, o ogólnej pow. 4080 mórg. Na polach obowiązywał płodozmian 10 i 11 polowy. Na ogólny obszar składało się 872 morgi roli, 256 m. łąk, 2250 m. lasów; 557 m. nieużytków, dróg, zarośli, etc. oraz 45 mórg wody. Ponadto był tu młyn wodny, wiatrak, tartak, złoża skały ciosowej, żwiru, rudy żelaza i glinki ogniotrwałej.
W 1930 r. właścicielem dóbr Pilczyca (2368 ha) i Rudy Pilczyckiej (1650 ha) był hrabia Władysław Zamoyski. Po 2. wojnie światowej dobra Zamoyskich zostały rozparcelowane. Jeszcze w 1960 r. dwór był rozbudowywany, a w latach 80. XX w. został ostatecznie rozebrany.
Źródła:
Słownik Geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich... 1880-1902;
Słownik Historyczno-Geograficzny P.A.N.;
Marek Jerzy Minakowski - Genealogia Potomków Sejmu Wielkiego;
Księga Adresowa Polski, 1930;
Geoportal;
Mapster:
11781301 @ West. Osteuropa 1:25 000 - Niemieckie mapy zaboru rosyjskiego, I WŚ /1914 - 1919/
- plik mapy: XXVII-7-G_Gruppe_Warschau_1915_UWar.jpg
Wszystkie prawa zastrzeżone!

Opis

Dwór wznosił się w płn.-wschodniej części parku, a fasadą skierowany był zapewne na SE. Układ przestrzenny zespołu dworskiego w znacznej mierze jest przekształcony.

Park

Pozostałości parku z 1 poł. XIX w. o pow. 1,8 ha. Drzewostan mocno przerzedzony, obecnie większość dawnego parku stanowią rozległe polany i nieużytki.

Inne

tekst: Marek polskiezabytki.pl 2011