Kurowo

Stan obecny

Dwór jest siedzibą Zarządu Narwiańskiego Parku Narodowego i jest dostępny w godzinach pracy instytucji. Park jest ogólnodostępny. (2026)

Historia

Kurowo, wzmiankowane jest już w XV wieku. Na początku XVI wieku wraz z całymi dobrami waniewskimi zostało nadane przez Zygmunta Starego Mikołajowi Radziwiłłowi, wojewodzie wileńskiemu. Następnie należało do książąt Olelkowiczów, rodzin Szczawińskich i Kurzenieckich. W latach 1680-1832 pozostawało rękach Orsettich. Dokładna data powstania obecnego założenia nie jest znana. Prawdopodobnie miało to miejsce w 2. połowie XIX wieku, dwór datowany jest na 4. Ćwierć XIX wieku. W 1919 roku założenie należało do Franciszka Kołodziejskiego, który w 1920 roku rozbudował dwór. W 1932 roku, po bankructwie Kołodziejskiego, Kurowo przejął Bank Rolny. W 1936 roku majątek kupili Maria i Bolesław Zakrzewscy. W 1939 roku Kurowo znalazło się pod okupacją. Sowieci utworzyli tam kołchoz, a we dworze umieszczono sierociniec. W 1944 roku majątek został upaństwowiony - utworzono PGR. Po jego likwidacji ziemie rolne i budynki gospodarcze przejęła Agencja Rolna Skarbu Państwa. W 1988 roku dwór wraz z otaczającym go parkiem został przejęty przez zarząd Narwiańskiego Parku Krajobrazowego. W 1996 roku został przekształcony w Narwiański Park Narodowy, a dwór stał się jego siedzibą. Od 2001 roku trwały spory sądowe pomiędzy NPN a rodziną Zakrzewskich. Podważyli oni proces nacjonalizacji majątku na mocy dekretu PKWN. Odzyskali ziemie odebrane im w związku z reformą rolną (ok. 200 ha) a w 2017 roku także dwór i park. Dzięki różnym działaniom zawarto ugodę i przy wsparciu funduszy z NFOŚ, NPN odkupił nieruchomość i spłacił zobowiązania.. Część gospodarcza oraz młyn motorowy pozostały własnością prywatną.(JB2026)

Opis

Założenie dworsko-ogrodowe w Kurowie to malownicze miejsce o bogatej historii, położone nad Narwią na jej zachodnim brzegu, u ujścia rzeczki Kurówki. Dwór bezstylowy, park neobarokowy. Zespół Podzielony na dwie części: dworsko-ogrodową położoną na brzegu Narwi i folwarczną usytuowaną na północ od niej. Część dworsko-ogrodowa składa się z murowanego dworu i otaczającego go parku ogrodzonego od północy murem z bramą. Na osi północny-zachód i południowy-wschód parku biegnie aleja prowadząca od bramy wjazdowej przez gazon przed dworem aż do bramy na przystań nad Kurówką. Na północny-wschód od dworu znajdowały się warzywniki, a w części południowo-zachodniej sady, częściowo zachowane. Drzewostan składa się głównie ze świerków, lip drobnolistnych, klonów pospolitych i kasztanowców białych oraz krzewów lilaka pospolitego, bzu czarnego, jaśminowca i tawuły. W części folwarcznej zachowało się pięć budynków gospodarczych wymurowanych z kamienia i cegły, otaczających prostokątne podwórze od wschodu, północy i zachodu Są to: kuźnia, garaż (pozostałość po PGR), stodoła, stajnia z wozownią i chlewnia (pozostałość po PGR), wpisana do rejestru obora nie istnieje.
Dwór w Kurowie usytuowany jest na niewielkim wzniesieniu, w dolinie rzek Narew i Krukówki, we wschodniej części wsi Kurowo w otoczeniu zabytkowego parku. Dwór składa się z części parterowej z poddaszem oraz piętrowego ryzalitu i wieży zakończonej blankami. Dwór wybudowany został w 4 ćwierci XIX wieku jako budynek parterowy, siedmioosiowy, dwutraktowy, murowany z cegły ceramicznej pełnej, na cokole z cegły i kamienia, przykryty dachem dwuspadowym. Wejście główne usytuowane w elewacji południowo zachodniej, poprzedzone zostało gankiem. W latach 20. XX wieku budynek został rozbudowany od południowego zachodu o jedno dwupiętrowe skrzydło z parterową werandą mieszczącą na dachu taras oraz okrągłą wieżę widokową zwieńczoną ceglanym krenelażem. Układ wnętrza starszej części jest dwutraktowy, z sienią i drewnianą klatką schodową. Piwnice przykryte są stropem Kleina. W przedsionku zachowała się ceramiczna posadzka oraz stolarka (drzwi, schody) z okresu rozbudowy. W latach 90. XX wieku poddasze adaptowano do funkcji użytkowej, co skutkowało wybudowaniem lukarn w połaci dachowej od strony elewacji ogrodowej. (JB2026)

Park

Park z poł. XIX w.

Inne

Ogrodzenie z bramą wjazdową z pocz. XX w.
Folwark z pocz. XX w.
Obora.
Stajnia z wozownią.
Chlew.
Stodoła.
Garaż.
Źródła:
Opracowanie Anety Kułak i Iwony Górskiej
Karta zabytku Małgorzata Jackiewicz – Garniec

- Kuźnia.