Skatalogowanych zabytków: 11227
Zarejestruj się
Miniatura Choroszcz
2012, zdjęcie Michał Jakobielski
Miniatura ChoroszczMiniatura ChoroszczMiniatura ChoroszczMiniatura ChoroszczMiniatura ChoroszczMiniatura ChoroszczMiniatura ChoroszczMiniatura ChoroszczMiniatura ChoroszczMiniatura ChoroszczMiniatura ChoroszczMiniatura ChoroszczMiniatura ChoroszczMiniatura ChoroszczMiniatura ChoroszczMiniatura ChoroszczMiniatura ChoroszczMiniatura Choroszcz

Lokalizacja

Współrzędne GPS (zapis dziesiętny): 53.1523, 22.9796

Choroszcz

Województwo:podlaskie
Powiat:białostocki
Gmina:Choroszcz
Rodzaj obiektu:Pałac

Rejestr zabytków

Zespół:pałacowy Branickich
Obiekt:pałac, nr rej.: 41 (47) z 22.03.1956
Park:nr rej.: 42 (48) z 22.03.1956 oraz A-30 z 24.09.2002

Stan obecny

Muzeum Wnętrz Pałacowych.

Historia

Pałac z 2 poł. XVIII w.
Pierwsze wzmianki o wsi pochodzą z XV w. Od końca tego stulecia właścicielem majątku był Iwan Chodkiewicz, wojewoda kijiowski, następnie jego syn Aleksander. W 1506 r. nadał on Choroszcz z włością klasztorowi w Supraślu. Mnisi wznieśli tu cerkiew i otaczali opieką duszpasterską ludność wiary greckiej. W 1533 r. Choroszcz powróciła do Chodkiewiczów. Dzięki staraniom Aleksandra w 1507 r. Choroszcz otrzymała od króla Zygmunta I prawa miejskie z obowiązkiem dostarczania drużyny zbrojnej na wypadek wojny. Pod koniec XVI w. Choroszcz była miastem liczącym ok. 200 domów i 1200 mieszkańców. W 1587 r. Anna Chodkiewiczówna wniosła w posagu dobra choroskie Pawłowi Pacowi. Ich spadkobiercą był Mikołaj Stefan Pac, wojewoda trocki i przyszły biskup wileński, który sprowadził w 1654 r. do Choroszczy zakon dominikanów.
Dwór Chodkiewiczów, w którym mógł również rezydować biskup wileński Stefan Mikołaj Pac, znajdował się w okolicach rynku. Wiek XVII zapisał się tragicznie w historii kraju - wojny, epidemie i pożary nie ominęły Choroszczy. Pożar w 1683 r. doszczętnie zniszczył miasto - spłonęło 600 domów, klasztor, kościół i cerkiew. Pod koniec XVII w. Choroszcz była własnością generała Jerzego Wandalina Mniszcha, od którego w 1703 r. odkupił ją Stefan Mikołaj Branicki. Do upadku miasta przyczynił się kolejny pożar w 1707 r. W 1709 r. dobra przeszły na własność hetmana wielkiego koronnego Jana Klemensa Branickiego. Hetman przez wiele lat z nakładem ogromnych kosztów budował letnią rezydencję. Niewielki pałacyk na wyspie otoczonej kanałami zbudowano w latach 1725-30, a w następnych latach założono park. Zespól pałacowy rozbudowano o oficyny i zaplecze gospodarcze. Jednak wkrótce pałac został rozebrany ze wzgl. na podmakanie gruntu. Drugi pałac na tym samym miejscu i wg tego samego projektu wybudowano w latach 1757-59. Obok budowanego z rozmachem zespołu Branicki ufundował murowany barokowy kościół z klasztorem dominikanów. Ufundował również szpital - przytułek i unicką cerkiew. Wtedy też zapewne powstał folwark dworski. Po śmierci hetmana dobra choroskie z majątkiem Rogowo otrzymała w dożywocie księżna Izabella Branicka. Do III rozbioru Choroszcz należała do powiatu grodzieńskiego w województwie trockim i stanowiła enklawę w województwie Podlaskim. Po III rozbiorze znalazła się w zaborze pruskim, a po pokoju w Tylży w 1807 r. weszła do zaboru rosyjskiego. Po śmierci księżnej Branickiej dobra nabyła rodzina Komarów, a część włączono do posiadłości Potockich, którzy wkrótce sprzedali je Tadeuszowi Mostowskiemu. W 1915 r. pałac został częściowo zniszczony przez pożar. Od 1929 r. użytkowany przez szpital dla nerwowo chorych popadał w coraz większą ruinę. W latach 30-tych XX w. część pałacu rozebrano. Zrekonstruowano go dopiero w latach 1961-1973, prace prowadzone były pod kierunkiem Stanisława Bukowskiego.

Opis

Pałac barokowy, tzw. "entre cour et jardin". Budynek piętrowy, wzniesiony na planie prostokąta. Elewacja frontowa siedmioosiowa, z płytkim trójosiowym ryzalitem frontowym zwieńczonym trójkątnie i środkowym ryzalitem o zaokrąglonych narożach od ogrodu, nakrytym krążynowym dachem. Elewacje o delikatnych podziałach ramowych z boniowanymi lizenami. W płycinach międzyokiennych znajdują się kamienne płaskorzeźbione dekoracje, a w elewacjach bocznych konsole z popiersiami. W tympanonie znajdują się późnobarokowe kartusze herbowe. Bogato wyposażone wnętrza pełniły funkcje reprezentacyjne. Pokoje gościnne rozmieszczono na piętrze i w oficynach. Pałac poprzedzony był niewielkim dziedzińcem i otoczony kanałem wodnym. Dwie pary oficyn ustawione po bokach dziedzińca przedniego znajdowały się poza wyspą pałacową. Wjazdu do rezydencji strzegła brama z parą kordegardy.

Park

Park z pocz. XVIII w. o pow. 25ha,.zakomponowany w 1725 r. zgodnie z regułami francuskiej sztuki ogrodowej. W latach 1748-56 trwały prace nad przekształceniem i powiększeniem ogrodu. Utworzono kanały i aleje widokowe. Prace do 1771 r. wyprowadziły rzeźbę ogrodową i mała architekturę, egzotyczną roślinność, labirynty i szpalery z zieleni. Efektowne osie widokowe, kanały i starannie dobrana roślinność dopełnione były rozmaitymi pawilonami i rzeźbami, również drewnianymi ptaków i puttów. Na zakończeniu alei ustawione były bramki i mostki nad kanałem. W parku zachował się częściowo dawny układ przestrzenny, obecnie są tu prowadzone prace porządkowe i konserwacyjne w celu przywrócenia założeniu dawnej świetności.

Inne

Oficyna, stajnia i kuźnia.

tekst: Marek polskiezabytki.pl 2011

Komentarze

Aby skomentować obiekt, zaloguj się. Jeżeli nie masz jeszcze konta w serwisie, zarejestruj się.

Ten obiekt nie został jeszcze skomentowany.