Skatalogowanych zabytków: 11211
Zarejestruj się
Miniatura Kraków - Prądnik Biały - Dwór Białoprądnicki
2012, zdjęcie Łukasz Szamraj
Miniatura Kraków - Prądnik Biały - Dwór BiałoprądnickiMiniatura Kraków - Prądnik Biały - Dwór BiałoprądnickiMiniatura Kraków - Prądnik Biały - Dwór BiałoprądnickiMiniatura Kraków - Prądnik Biały - Dwór BiałoprądnickiMiniatura Kraków - Prądnik Biały - Dwór BiałoprądnickiMiniatura Kraków - Prądnik Biały - Dwór BiałoprądnickiMiniatura Kraków - Prądnik Biały - Dwór BiałoprądnickiMiniatura Kraków - Prądnik Biały - Dwór BiałoprądnickiMiniatura Kraków - Prądnik Biały - Dwór BiałoprądnickiMiniatura Kraków - Prądnik Biały - Dwór BiałoprądnickiMiniatura Kraków - Prądnik Biały - Dwór BiałoprądnickiMiniatura Kraków - Prądnik Biały - Dwór BiałoprądnickiMiniatura Kraków - Prądnik Biały - Dwór Białoprądnicki

Lokalizacja

Współrzędne GPS (zapis dziesiętny): 50.0928, 19.9409

Użytkownicy współtworzący opis i dane obiektu

Łukasz SzamrajZbigniew KałwaKrzysztof Kodura

Kraków - Prądnik Biały - Dwór Białoprądnicki

Województwo:małopolskie
Powiat i gmina:Kraków
Rodzaj obiektu:Dwór

Rejestr zabytków

Zespół:dworu biskupiego, XVI/XVIII w., nr rej.: A-132 z 18.07.1946

Stan obecny

Centrum Kultury.

Historia

Dwór białoprądnicki.

W latach 1505-50 kanclerz wielki koronny, biskup krakowski Samuel Maciejowski zbudował tu okazałą letnią rezydencję. Pod względem architektonicznym i funkcjonalnym reprezentowała typ willi włoskiej.
W 1549 roku przebywający w Prądniku z wizytą u biskupa Maciejowskiego Augustinius Rotundas napisał w liście do kardynała Hozjusza ...jestem pod urokiem tajemniczych budowli oraz ich otoczenia.... Renesansowa willa tętniła życiem, była miejscem spotkań wielu wybitnych ludzi epoki: dyplomatów, poetów, myślicieli.

To tu właśnie Łukasz Górnicki napisał \\\\\\\"Dworzanina Polskiego\\\\\\\", którego akcję umieścił w pałacu i przyległym doń ogrodzie:
Tuż u Krakowa jest rzeczka Prądnik, nad którą Samuel Maciejowski, biskup krakowski, Kanclerz Koronny, włoskim kstałtem dom piękny zmurować kazał, jako dla wiela inych dobrych przyczyn, tak też dla tego, aby w tak osobnym kraju, jaki jest około Krakowa, miał miejsce, gdzieby postronne ludzi, a wielkich królów posły czcić mógł. Albowiem mając on na sobie wielkie sprawy, dla których w jego domu u wszystkich gmachów drzwi zawżdy otworem stały, snadniej mógł na stronie niż w mieście uczynić temu zadość.
Jan Kochanowski w słowach O villa celsis aemula curribus podziwiał rezydencję, jako twór architektonicznie pięknie wykończony i malowniczo położony.

Następne dziesięciolecie (1550-60) w pałacu na Białym Prądniku upłynęło pod znakiem działalności biskupa Andrzeja Zebrzydowskiego, który rozbudował willę i uzupełnił jej wnętrze. Był on prawdopodobnie twórcą niewielkiego systemu obronnego w postaci murów kurtynowych z półbasztami.
O obronności budowli zachowały się wzmianki w inwentarzu z 1570 roku, gdzie wymienione są 33 działa.
W początkach XVII wieku willa uległa poważnemu zniszczeniu, biskup Piotr Gembicki podjął się jej odbudowy.
Kilkanaście lat później \\\\\\\"potop szwedzki\\\\\\\" znów zniszczył rezydencję, a kolejną jej przebudowę prowadził w latach 1665-69 biskup Andrzej Trzebnicki. Już wtedy dokonano rozbudowy obiektu, a dalsze elementy architektoniczne w stylu późnego baroku zyskał on za sprawą biskupa Kajetana Sołtyka.
Twórcą barokowej fazy rozbudowy był architekt Jakub Fontana. Początkowe lata rządów biskupa Kajetana Sołtyka były ostatnim okresem świetności i rozwoju biskupiego zespołu pałacowego na Białym Prądniku.

Podczas konfederacji barskiej pałac został zniszczony, w roku 1789 dobra biskupie przyłączono do skarbu koronnego, a w rok później oddano w dzierżawę.
W 1793 roku Kapituła Krakowska odzyskała Prądnik. W czasie insurekcji kościuszkowskiej w tej okolicy gromadziło się wojsko powstańcze.
W 1796 roku władze austriackie skonfiskowały posiadłość białoprądnicką na rzecz rządu, a następnie ją wydzierżawiły. Od tego czasu obiekt ulegał ciągłym przebudowom. W pierwszej połowie XIX wieku pałac, zabudowania i urządzenia w jego otoczeniu ulegały systematycznej redukcji.
W okresie Księstwa Warszawskiego obszar podworski dzierżawili chłopi.
Około połowy XIX wieku nastąpił podział całego terenu posiadłości białoprądnickiej.
Dziedziniec wewnętrzny wraz z otoczeniem został podzielony na kilka części, natomiast zespół centralny i przyległy fragment parku pozostał w rękach jednego właściciela: w latach 1861-1900 pani Jasińskiej, później rodziny Jaroszyńskich, Halskich i w drodze dziedziczenia do końca lat 50. XX wieku - Mirockich.

W latach 50. XX wieku władze komunistyczne postanowiły przejąć bardzo zaniedbany i zniszczony zespół podworski na cele kulturalne. Remont i adaptację dworu z przeznaczeniem na siedzibę Dzielnicowego Domu Kultury rozpoczęto w roku 1973.
Na stanowisko pierwszego dyrektora Domu Kultury powołano Annę Chrobak-Kaputową. Kilkunastoosobowy zespół pracowników wprowadził się do Dworku w 1975 roku.
Wanda Wolińska, pracownik Dworku, zanotowała wówczas w Kronice: Sprowadziliśmy się do dworku przy ulicy Papierniczej dokładnie 30 kwietnia 1975 roku (...). Budynek główny, zasłonięty jeszcze rusztowaniami, w dalszym ciągu przechodził proces rewaloryzacji, lecz mimo to wydał nam się obiektem wspaniałym, a samo miejsce posiadało pewną dozę tajemniczości, w którą spowija stare budowle legenda i wyobraźnia ludzka.
W styczniu 1975 roku pracę w Dworku podjął Andrzej Radniecki. Zastanawiał się on wówczas czy podupadającemu Dworkowi i jego parkowemu otoczeniu uda się przywrócić dawną świetność.

Od XVI wieku dworek gościł wybitne osobistości, do których należeli m.in.: Jan Kochanowski (opiewał wierszem sielskie piękno Prądnika i czas młodości spędzony na dworze biskupa Maciejowskiego), Łukasz Górnicki (w willi na Białym Prądniku umieścił akcję Dworzanina polskiego), Mikołaj Rej, Tetmajerowie, Wojciech Kossak, swoją pracownię miał tu Jacek Malczewski (tu powstała Melancholia, Błędne koło i Malarczyk), malowała Olga Boznańska. Prawdopodobnie na dworze i w pobliskim parku przebywał Tadeusz Kościuszko, który zatrzymał się w sąsiednim zajeździe, zwanym dziś Zajazdem Kościuszkowskim.

W czasach współczesnych bywali tu Ewa Bem, Grażyna Łobaszewska, Marek Grechuta, Wojciech Młynarski, Kora z zespołem Maanam, Grupa Osjan, Krystyna Prońko i Zbigniew Wodecki.
Swoją przygodę z teatrem zaczynała Bożena Krzyżanowska, w sali prób regularnie spotykali się The Willows.
W studio nagrań materiał rejestrowali: Jan Kanty Pawluśkiewicz, Alicja Majewska, Czerwone Gitary i Grzegorz Turnau.

wg wikipedii

Inne

Dwór biskupi.
2 oficyny.
Zajazd.
Ogród.

Komentarze

Aby skomentować obiekt, zaloguj się. Jeżeli nie masz jeszcze konta w serwisie, zarejestruj się.

Ten obiekt nie został jeszcze skomentowany.