Skatalogowanych zabytków: 11145
Zarejestruj się
Miniatura Uniejów
Herb i tablica Stanisława z Gomolin 2018, zdjęcie Bogdan Adler
Miniatura UniejówMiniatura UniejówMiniatura UniejówMiniatura UniejówMiniatura UniejówMiniatura UniejówMiniatura UniejówMiniatura UniejówMiniatura UniejówMiniatura UniejówMiniatura UniejówMiniatura UniejówMiniatura UniejówMiniatura UniejówMiniatura UniejówMiniatura UniejówMiniatura UniejówMiniatura UniejówMiniatura Uniejów

Zdjęcie archiwalne

Miniatura Uniejów

Lokalizacja

Współrzędne GPS (zapis dziesiętny): 51.973, 18.789

Uniejów

Województwo:łódzkie
Powiat:poddębicki
Gmina:Uniejów
Rodzaj obiektu:Zamek

Rejestr zabytków

Obiekt:zamek, nr rej.: 714 z 21.10.1967
Park:park przy zamku , nr rej.: A-481/222 z 19.08.1992

Stan obecny

Hotel i retauracja.

Historia

Zamek arcybiskupów gnieźnieńskich był w latach 50 tych XX wieku rewitalizowany. Wcześniej przeprowadzono pod kierunkiem H. i Z. Ziętkiewiczów badania architektoniczne. Zabytek doczekał się sporej literatury. Założenie zamkowe z wysoką dominantą wertykalną w postaci 25 m wieży posadowione zostało na sztucznie usypanym kopcu ziemnym kilkadziesiąt metrów od rzeki Warty, na jej zachodnim brzegu, około 300 m od rynku miejskiego.
Obecnie kopiec ziemny jest głównym elementem założenia parkowego. Pierwsza wzmianka pisana o zamku pochodzi z 1339 roku i mówi o zniszczeniach poczynionych przez Krzyżaków w 1331 roku. Wcześniejsze dzieje warowni nie są znane. Wg Jana Długosza fundatorem obecnego zamku był arcybiskup gnieźnieński Jarosław Bogoria Skotnicki (1342-1374). Jego budowa musiała się odbyć mniej więcej w połowie XIV wieku. W roku 1381 zamek został zdobyty i zniszczony przez Bernarda z Grabowa.
W połowie XV wieku został znacznie rozbudowany ale niedługo potem, w roku 1492 znów zdobyty przez Wawrzyńca Kośmidra Gruszczyńskiego w trakcie wojny ze Zbigniewem Oleśnickim o Koźmin. W roku 1525 założenie zostało strawione przez pożar. W latach późniejszych zamek był wielokrotnie przebudowywany. W roku 1534 inicjatywy przebudowy podjął się starosta Stanisław z Gomolina.
W roku 1638 oraz 1645 prace prowadzone były na zlecenia arcybiskupa Jana Wężyka (1627-1638) oraz Macieja Łubieńskiego (1641-1652). W wyniku tych prac założenie zamkowe przeistoczyło się w renesansowo-barokową rezydencję. W połowie XVIII wieku niewielkie prace prowadzone były przez arcybiskupa Krzysztofa Antoniego Szembeka. W połowie XVII wieku rezydencja utraciła jednak na swym znaczeniu jako siedziba prymasowska.
W 1838 roku po sekularyzacji dóbr kościelnych i opuszczeniu założenia została ona przekazany przez rząd carski generałowi Aleksandrowi Tollowi. Wsławił się on w trakcie tłumienia powstania listopadowego. Rodzina Tollów przeprowadziła remont rezydencji, ufundowała założenie parkowe oraz pozostawała w niej aż do I Wojny Światowej. W latach między wojennych w budowli umieszczono pensjonat.
W trakcie II Wojny Światowej i tuż po niej zabytek został znacznie zniszczony. W latach 1956-1967 odbyła się odbudowa założenia z przeznaczeniem na archiwum. Później jednak obiekt zaczął pełnić funkcje hotelowo-gastronomiczne. Od końca lat 60 tych budowla zmieniała wielokrotnie właścicieli, funkcja pozostaje jednak niezmienna.

Pierwotny zamek znajduje się w centralne partii obecnego założenia. Składał się on z czworoboku murów o wymiarach 23 X 29 m z bramą od południa, z trójkondygnacyjnego, dwuizbowego w partii przyziemia domu mieszkalnego o wymiarach 10,5 X 23 m, posadowionego przy kurtynie zachodniej oraz z wieży głównej o średnicy około 9 m, ulokowanej na zewnątrz w połowie kurtyny wschodniej, będącej jednocześnie głównym elementem o charakterze obronnym. Do elewacji domu mieszkalnego od strony dziedzińca dostawiona była kaplica. Założenie posiadało powierzchnię około 700 m2.
W połowie XV wieku zamek został wzmocniony i powiększony. Zachodni dom mieszkalny wyposażony został w dwie czworoboczne, trójkondygnacyjne wieże mieszkalne, wjazd zyskał formę czworobocznej wieży bramnej, całe założenie otoczone zostało zewnętrznym obwodem murów tworzącym międzymurze. Założenie powiększyło swoją powierzchnię do 1350 m2. Po pożarze w 1525 roku w wyniku odbudowy zamku powstał budynek w kształcie litery L łączący wieżę bramną z wieżą główną. W II ćwierci XVII wieku zamek przekształcono w rezydencję.
Utrata walorów obronnych wiązała się ze wzrostem znaczenia dwóch innych rezydencji biskupich w Łowiczu oraz w Skierniewicach. Zabudowano wówczas przestrzeń międzymurza od wieży bramnej do wieży południowo-zachodniej. Powstało w ten sposób skrzydło południowe i wschodnie o ujednoliconej, wczesnobarokowej bryle. Międzymurze zachodnie i północno-wschodnie pozostawały niezabudowane. Założenie składało się z trzech skrzydeł mieszkalnych oraz dwóch wież. Po potopie szwedzkim bryła zamku nie uległa już większym zmianom.
Większe zmiany nastąpiły dopiero w połowie XIX wieku, kiedy rozebrano mur obwodowy zachodni, łączący obie średniowieczne wieże i na jego miejscu zbudowano taras z szerokimi schodami do ogrodu.

Opis

Początkowo murowany zamek miał kształt czworoboku zawierającego trójkondygnacyjny budynek mieszkalny z kaplicą i wieżę główną .
W XVw dobudowano w Zach kurtynie 2 wieże mieszkalne i w Płd – wieżę bramną a całość otoczono zewnętrznym murem .
W późniejszych wiekach międzymurze wypełniały budynki o char. mieszkalnym .

Park

Park przy zamku z 2 poł. XIX w.

Komentarze

Aby skomentować obiekt, zaloguj się. Jeżeli nie masz jeszcze konta w serwisie, zarejestruj się.

Radosław Herman 3 lata i 5 miesięcy temu
Wbrew opisowi zamek nie ma fachowej literatury. Jedyne opracowanie L. Krantz jest nieaktualne.