Rejowiec

Stan obecny

Obecnie mieści się w nim Urząd Miasta Rejowiec. (2025)

Historia

Początki zespołu rezydencjonalnego sięgają XVI wieku, gdy Mikołaj Rej z Nagłowic otrzymał w posagu żony Zofii Kościeniówny dobra Kobyle, w których, przywilejem króla Zygmunta Starego, lokowane zostało w 1547 roku miasto Rejowiec. Pierwsza siedziba, położona w rozlewiskach rzeki Rejki, miała charakter obronnego fortalicium, z domem mieszkalnym w formie tzw. kamienicy, której pozostałości zapewne częściowo przetrwały w obecnym pałacu. W posiadaniu rodziny Rejów i ich spadkobierców majątek pozostawał (z niewielkimi przerwami) do końca XVII wieku. W 1702 roku zadłużone dobra kupił Stanisław Mateusz Rzewuski, hetman polny koronny, po którym dziedziczyli synowie - Wacław i Seweryn. W 1758 r. Rejowiec odkupiła Anna z Mierów, od 1759 r. żona Wiktoryna Zaleskiego z Turośni na Podlasiu W tym czasie, dzięki poprawie sytuacji gospodarczej w dobrach rejowieckich, wyremontowano stare budynki dworskie (jeden z nich przystosowany został do celów mieszkalnych właściciela) i wzniesiono nowe - m. in. zachowaną do naszych czasów oficynę. W 1798 r. Zaleski zapisał Rejowiec bratanicy Mariannie Ossolińskiej, żonie hr. Józefa Kajetana Ossolińskiego, kasztelana podlaskiego, kolekcjonera i właściciela pierwszej w Polsce publicznej galerii obrazów. Po rozwodzie Ossolińskich ok. 1802 roku w Rejowcu pozostała Marianna z córką Konstancją, która w 1805 r. wyszła za mąż za Tomasza Łubieńskiego, wnosząc mu w posagu dobra Rejowiec. Małżonkowie mieszkali głównie w Warszawie, a w 1832 r. sprzedali dobra rejowieckie księciu Florianowi Adamowi Korybut Woronieckiemu, generałowi wojsk rosyjskich, który zapewne przebudował (ok. 1848) pałac, nadając mu obecną formę. W 1867 r. właścicielem dóbr został syn generała Henryk Woroniecki, a następnie (w 1874 r.) wdowa po nim - Maria z Orsettich, zamężna ponownie za Stanisławem Łubieńskim. Wg R. Aftanazego pałac otrzymał skrzydła boczne dopiero w 4. ćw. XIX - za Stanisława Łubieńskiego. W 1894 r. Rejowiec zakupił Józefat Budny (zm. 1938), znakomity gospodarz, współzałożyciel cukrowni „Rejowiec” i fundator miejscowego kościoła. Zapewne w tym czasie pewnej przebudowie uległy skrzydła pałacu (dodano wieżyczki i arkadkową dekorację ścian szczytowych).
W sąsiedztwie pałacu na początku XX wieku powstał kompleks budowli gospodarczych z cukrownią i gorzelnią.
W okresie międzywojennym uzupełniono wyposażenie wnętrza - stolarka, boazerie, glazura.
W 1939 roku po zajęciu pałacu przez wojska radzieckie dewastacja wnętrz i wywóz wyposażenia. W latach 1941-43 w okresie stacjonowania żandarmerii niemieckiej poszerzono okna I piętra korpusu pałacu. Po 1945 roku mieścił się tu ośrodek zdrowia i mieszkali lokatorzy. W latach 60. założono centralne ogrzewanie i rozebrano dwa zabytkowe piece w dawnej kaplicy i sypialni. W sali halowej wykonano boazerię. W 1954 roku podniesiono dachy nad skrzydłami i wymieniono pokrycie dachu z blachy cynkowej na ocynkowaną, ułożono parkiet w oranżerii zmieniając jej funkcję na salę konferencyjną. W 1979 roku po przejęciu obiektu przez Wojewódzki Ośrodek Postępu Rolniczego zbudowano nowe ścianki działowe, wymieniono częściowo otwory drzwiowe. W ostatnich latach obiekt użytkowany był przez Oddział Lubelskiego Ośrodka Doradztwa Rolniczego z siedzibą w Końskowoli. Obecnie mieści się w nim Urząd Miasta Rejowiec. (JB2025)

Opis

Zespół pałacowy położony jest na wschód od osady Rejowiec, w sąsiedztwie cukrowni „Rejowiec”. Pałac późnoklasycystyczny, elewacją frontową zwrócony na północny-wschód. Wzniesiony na wieloczłonowym planie składającym się z wcześniejszego, zbliżonego do kwadratu, piętrowego korpusu głównego i późniejszych, parterowych skrzydeł bocznych. Pałac częściowo podpiwniczony. Układ wnętrza na parterze korpusu głównego trójdzielny, dwutraktowy. Na osi hall z klatką schodową oraz wydłużona, ośmioboczna sala balowa, po bokach pokoje. Piętro na planie krzyża, z sześciobocznym salonem nad salą balową i czworoboczną wieżą zegarową (belwederem) pośrodku. Skrzydła boczne dostawione do korpusu ukośnie - odchylone na południe (w stronę parku), parterowe z okrągłymi, piętrowymi wieżyczkami w narożnikach. Układ wnętrz dwutraktowy - w skrzydle zachodnim dwie owalne sale, z których południowa była ogrodem zimowym. Pałac murowany z cegły, otynkowany. Dachy nad głównymi członami budynku dwuspadowe, nad wieżyczką środkową dach namiotowy, nad wieżyczkami bocznymi dachy stożkowe pod blachą. Elewacja frontowa korpusu pięcioosiowa, z czterofilarowym portykiem dźwigającym taras otoczony kamienną, tralkową balustradą z wazami. Piętro zwieńczone wysoką ścianką attykową, za którą wieża zegarowa. Elewacja ogrodowa ozdobiona toskańskimi kolumnadami poprzedzającymi trójboczny ryzalit sali balowej i skrzydła boczne (w skrzydle zach. kolumnada pozorna, wypełnioną oknami oranżerii). Naroża korpusu boniowane. Ścianki szczytowe skrzydeł bocznych ozdobione uskokowymi blendami arkadowymi, w których wąskie okienka. Murki attykowe nad parterem korpusu oraz elewacjami tylnymi skrzydeł rozczłonkowane płycinami wypełnionymi dekoracją stiukową z motywami girland, masek i wieńców; filary portyku zamiast głowic ozdobione maskami lwów. Okna prostokątne, część zamknięta półkoliście, w parterze korpusu i w wieży okna i portfenetry w typie serliany. Część kwater okiennych wypełniona dekoracją naśladującą gotyckie laskowanie. Wewnątrz zachowany częściowo dawny wystrój i wyposażenie: w sali balowej cylindryczne klasycystyczne piece, posadzka z kilku gatunków drewna; w salonie od pd.-wsch. kamienny klasycystyczny kominek; w pomieszczeniach parteru sufity ozdobione sztukateriami o motywach klasycystycznych; obramienia drzwi z dekoracyjnymi supraportami o motywach późnoklasycystycznych i neogotyckich. Oficyna klasycystyczna. Wzniesiona na planie wydłużonego prostokąta, parterowa, o dwutraktowym, wielodzielnym układzie wnętrza. Murowana z cegły i otynkowana, nakryta dachem naczółkowym. Elewacja frontowa o podziałach ramowo lizenowych, w elewacji tylnej ryzalit.

Park

Zespół pałacowo-parkowy posiada powierzchnię 6,6 ha. Park krajobrazowy ukształtowany w XIX w. w miejsce wcześniejszych ogrodów użytkowych. Zakomponowany na osi pn.-pd., z pozostałościami przenikających się wnętrz ogrodowych, okazałym stawem w pn.-zach. części i czytelnymi powiązaniami widokowymi z okolicą. Pierwotnie do pałacu prowadziła aleja dojazdowa od wschodu, biegnąca przez neogotycką bramę i kończąca się przed owalnym gazonem. Od południa rozlokowany był zespół stawów rybnych i łąki otaczające rzeczkę Rejkę. Obecnie zachował się jeden staw z wyspą. Po zakończeniu się II wojny światowej zredukowano park o ok. 30% powierzchni i wycięto część drzew (m.in. sosny kanadyjskie). (JB2025)

Inne

Oficyna z XVIII wieku, stajnia, pozostałości stajni, pozostałości obory, wozownia, dom ogrodnika, kuchania, dom pisarza i kowala, 2 domy dla służby, 2 czworaki, dom stelmacha, stolarnia i kuźnia, magazyn zbożowy, tartak, gorzelnia, magazyn gorzelnia, obora, piwnica.

Karta Zabytku K.P. Trzewik
Opracowanie Bożeny Stanek-Lebioda
Zdjęcie 1986 K.P. Trzewik
Zdjęcia z drona 2025 Andrzej Czyżewski