Bierzgłowo

Historia

Zamek krzyżacki stanął najprawdopodobniej w miejscu grodu rycerza pruskiego Pipina. Pierwszy drewniany obiekt obronny stanął po 1242 roku na brzegu pradoliny Wisły. W latach późniejszych drewniany gród był celem ataków litewskich w roku 1263, kiedy to gród został obroniony dzięki niezidentyfikowanej murowanej wieży, oraz pruskich w roku 1277 pod wodzą Skomanda. Murowana twierdza krzyżacka powstała najprawdopodobniej między 1260 a 70 rokiem za panowania komtura Arnolda von Kropfa. Z tego okresu mogą pochodzić dolne, kamienne partie murów obwodowych. W roku 1305 nastąpiło rozbudowanie zamku. W 1411 roku w wyniku wojen polsko krzyżackich spłonęło podzamcze. W roku 1415 zamek zmienił swoją funkcję i stał się siedzibą prokuratora podporządkowanego komturii toruńskiej. W roku 1454 zamek został częściowo zniszczony z rozkazu Kazimierza Jegiellończyka. Pomimo tego faktu zabudowania były cały czas użytkowane przez radców toruńskich. W roku 1520 cały majątek wraz z okolicznymi dobrami przeszedł w posiadanie rady miejskiej Torunia. Taki stan rzeczy utrzymywał się aż do 1840 roku. W roku 1580 spłonęło podzamcze a w roku 1590 zamek właściwy. Wiek XVII i XVIII przyniósł kolejne zniszczenia. W roku 1825 została rozebrana kaplica zamkowa. W roku 1860 zostało odbudowane skrzydło południowe według projektów Pavelta. W roku 1903 zamek przeszedł w posiadanie rządu pruskiego. Po 1908 roku, kiedy zamek został strawiony przez pożar nastąpiła odbudowa według projektów C. Steinbrechta. Projekt zakładał rekonstrukcje części wnętrz oraz regotyzację bryły zamku. W odbudowanym zamku umieszczono dom księży emerytów. Po 1933 roku w zamku powstał ośrodek letniskowy chełmińskiej kurii diecezjalnej. W tym celu zostało odbudowane skrzydło wschodnie i kapitularz, wykonano też szereg prac adaptacyjnych według projektu S. Cybichowskiego. Po zakończeniu II Wojny Światowej w zamku ulokowano dom rencistów a potem siedzibę Zakładu Opieki dla Dorosłych. Niedawno był remontowany przez obecnego właściciela kurię toruńską.
Zamek ukształtowany w II połowie XIV wieku składał się z dwóch części. Zamek właściwy otoczony był podwójnym obwodem murów z międzymurzem, podzamcze oddzielone od zamku właściwego szerokim przekopem posadowione na planie trapezu. Całość otoczona została suchą fosą połączoną od północnego wschodu i południowego zachodu z pasmem skarp. Całość posadowiona była na planie zbliżonym do prostokąta z załamanym do wewnątrz bokiem południowo- wschodnim. Wejście główne prowadziło przez wysuniętą znacznie przed lico muru obwodowego wieżę bramną o schodkowym szczycie. Jej obecna forma została nadana w roku 1860 i jest wynikiem prac regotyzacyjnych. Na dziedziniec właściwej siedziby konwentu prowadzi portal zamknięty łukiem ostrym dekorowany figuralną dekoracją ceramiczną oraz majuskułowym napisem złożonym z glazurowanych płytek. Portal został umieszczony w ceglano kamiennym murze kurtynowym zdobionym zendrówką. Głównym domem zamkowym było dwukondygnacyjne skrzydło północno zachodnie posadowione na planie prostokąta, budowane z cegły i wzniesiona na wysokim cokole z kamieni eratycznych. Najprawdopodobniej obecna wymiary budynku zostały uzyskane dopiero w XX wieku w wyniku znacznego wydłużenia. Skrzydło zachodnie pełniło funkcję refektarza umieszczonego w południowej części w partii piętra, i kapitularza identyfikowanego z kaplicą umieszczonego w części północnej partii piętra. Budynek znajdujący się przy południowym murze kurtynowym dostawiony był do sąsiedniego skrzydła i skomunikowany był z nim za pomocą dwukondygnacyjnych, zewnętrznych krużganków. Ten płytki i długi budynek pełnił funkcje mieszkalne i mieścił sypialnie konwentu. Znaczna jego część wraz z najwyższą kondygnacją i schodkowym szczytem pochodzi z przebudowy zamku z 1860 roku. Na podzamczu zlokalizowany przy południowo wschodniej kurtynie stoi potężny budynek gospodarczy z czasów krzyżackich. W narożniku północnym zachowała się otwarta od strony podwórca baszta. Pozostałe zabudowana zlokalizowane w obrębie murów obwodowych pochodzą z czasów nowożytnych.