Skatalogowanych zabytków: 11379
Zarejestruj się
Miniatura Pęchów

Zdjęcie archiwalne

Miniatura Pęchów
Zdjęcie Marek Kujawa

Użytkownicy współtworzący opis i dane obiektu

Marek Kujawa

Pęchów

Województwo:świętokrzyskie
Powiat:sandomierski
Gmina:Klimontów
Rodzaj obiektu:Dwór

Stan obecny

Własność prywatna.

Historia

Dwór z XIX w.
Pęchów to wieś leżąca przy trasie "Małopolskiej Drogi świętego Jakuba", z Sandomierza do Tyńca, czyli DW nr 9 (E371), w odległości 12 km na NW od Koprzywnicy. Istniała zapewne w XIV w. albo wcześniej, ale pierwsze wzmianki znajdujemy u Jana Długosza. W XV w. dziedzice wsi zaczęli posługiwać się nazwiskiem Pęchowskich, pieczętowali zaś herbem Grzymała. Oddzielne folwarki posiadali Andrzej oraz Jan Pęchowscy, trzeci zaś dział należał do Jana Słupeckiego h. Rawa. Pęchowscy składali dziesięciny plebanowi w Goślicach a Słupecki dla "Opola" (odpowiednika ówczesnej gminy?). We wsi były dwie karczmy, które wraz z kmieciami i zagrodnikami dawały dziesięciny kościołowi w Bardo. Regesta poborowe z 1508 r. odnotowały wieś Parchów (czyli prawdopodobnie Pęchów), który wraz z Nasławicami, Konarami i Zimnąwodą należały do Jana Słupeckiego. Dziedzic płacił podatek w wysokości 4 grzywien, 8 groszy i 9 denarów. W 1578 r. wieś P. należąca do Ossolińskich miała 5 osad, 2 zagrodników i 1 komornika. Część Pęchowa była w rękach niejakiego Linowskiego; miała 5 osad, dwa i pół łanu oraz 1 biednego komornika. "Słownik Geograficzny..." wymienia także inną część, niestety bez tłumaczenia łacińskiej nazwy: "Sors olim Lublinensis", na której Jan Przyłuski posiadał 9 osad, 2 i ćwierć łanu, 2 zagrodników z rolą, 1 bez roli; 1 komornika i 1 ubogiego.
Zbigniew Ossoliński h. Topór (1600-1679), właściciel klimontowskiego klucza dóbr pełnił szereg ważnych funkcji państwowych, był m.in. wojewodą podlaskim, kasztelanem czerskim i dwukrotnie starostą drohickim (w okresie 1664-1679). Z dwu żon miał siedmioro potomstwa, a jeszcze w wieku 68 lat ożenił się trzeci raz. Po Ossolińskich majątek przeszedł drogą spadku na Morsztynów, a następnie Ledóchowskich.
W 1827 r. we wsi znajdowało się 29 domów w których mieszkało 238 osób. W 1880 r. P. dzielił się na wieś i folwark w pow. sandomierskim, gminie Klimontów i parafii Goźlice. Było tu 50 domów z 356 m-cami, wiatrak i cegielnia. W skład majątku wchodziły folwarki Pęchów, Pęchowiec i osady Tęczynopol oraz wsie: P., Pęchowiec, Śniekozy i Kroblice. Całe dominium obejmowało 692 morgi, na co składało się 460 m. ziemi uprawnej, 4 m. łąk, 106 m. pastwisk i 10 mórg nieużytków. Folwark P. posiadał 4 budynki drewniane. Ponadto we wsi znajdowały się "osady", czyli gospodarstwa powstałe po uwłaszczeniu chłopów. W Pęchowie było ich 48, a mieszkający tam rolnicy posiadali łącznie 454 morgi ziemi. Pęchowiec miał 7 osad z 85 morgami, Śniekozy 21 z 219 morgami, a Kroblice 6 z 73 morgami.
Wieś Pęchowiec wchodząca w skład dóbr leżała zaledwie kilkaset metrów na wschód od Pęchowa. Istniała już w XV w. i należała między innymi do Stanisława i Jana Nieczujów. Folwark składał dziesięciny plebanowi w Goźlicach, zaś kmiecie, ogrodziarze i karczmy - kościołowi we wsi Bardo. W 1578 r. właścicielem był Bartłomiej Mroczko, który posiadał 2 osadników, 2 łany ziemi, 4 zagrodników z rolą i 3 biednych komorników. Te 2 łany należały do kmieci, którzy dziesięcinę składali dla plebana w Chrząstowie. W 1885 r. Pęchowiec miał 9 domów i 75 mieszkańców; 105 mórg ziemi dworskiej i 84 morgi należące do włościan.
Pod koniec XIX w. właścicielem Pęchowa był Roman Radziszewski (1837-1901), syn Franciszka i Karoliny Wyrzykowskiej, który wcześniej był dziedzicem Pełczyc Dolnych. Zapewne to Radziszewski zbudował tu opisywany dwór na miejscu starszego budynku. Jego pierwszą żoną była Teodora Kozikowska (ur. 1837), po śmierci której ożenił się (w 1878) z Michaliną Joanną Lechowską (ur. 1859), córką Michała, inspektora Policji w Sandomierzu i Anny Wityńskiej. Roman miał z Michaliną czworo dzieci: Stefanię (ur.1879), Jana Edwarda (ur. 1881), Maksymiliana Jana (ur. 1885) oraz urodzoną już w Pęchowie, dnia 7 października 1895 r. córkę Gabrielę Justynę. Dziedzic Roman R. zmarł w Pęchowie dnia 5 czerwca 1901 roku. Dobra odziedziczył Maksymilian, który w 1908 r. ożenił się z Janiną Rzepecką (ur. 1883), córką Franciszka i Józefy Witkowskiej. Późną wiosną 1920 r. w dworku odbywał się ślub wychowanki dziedziczki - panny Lechowskiej, z Jarosławem Bucholcem. Przyjacielem pana młodego był Jan Brzechwa, którego zaproszono na wesele. Podczas przyjęcia młody Brzechwa wygłosił swój wiersz, na co powstał inny gość z rymowanym toastem, pełnym rymów i dowcipu. Był to syn lekarza z Klimontowa - Bruno Jasieński. Impreza stała się początkiem przyjaźni obu poetów.
Dnia 28 września 1929 r. w dworku gościł prezydent II RP Ignacy Mościcki. Trudno jednak powiedzieć, czy właścicielem dworu był jeszcze wtedy Radziszewski, który ponoć właśnie w tym roku sprzedał 262-hektarowe gospodarstwo rodzinie Kilarskich. Po 2. wojnie światowej dawne dobra zostały zabrane i rozparcelowane przez Skarb Państwa Polskiego. Dwór przetrwał do pocz. XXI w. w złym stanie technicznym, lecz w ostatnich latach został wyremontowany.
Źródła:
Strona internetowa "klimontow.net", Piotr Banasiak "Historia pewnej przyjaźni na tle pęchowskiego dworu";
- ze strony pochodzi zamieszczone zdjęcie archiwalne
PTG Genealodzy.pl, link: https://genealodzy.pl/forum-genealogiczne-viewtopic-p-645991.phtml
Słownik Geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich... 1880-1902;
Słownik Historyczno-Geograficzny P.A.N.;
Marek Jerzy Minakowski - Genealogia Potomków Sejmu Wielkiego;
Księga Adresowa Polski, 1930;
Geoportal;
Mapster:
11798003 @ WIG - Mapa Szczegółowa Polski 1:25 000 /1929 - 1939/
- plik mapy: P46-S33-A_WLOSTOW_1939_LoC_G6520_s25_.P6.jpg
Wszystkie prawa zastrzeżone!

Opis

Dwór późnoklasycystyczny. Budynek parterowy, nakryty czterospadowym dachem z facjatkami. Pośrodku fasady portyk małego porządku: dwie pary kolumn dźwigają belkowanie i trójkątny fronton.

Park

Park dworski w Pęchowie praktycznie nie zachował się do czasów obecnych. Miał powierzchnię ok. 5,5 ha plus 2,7 ha po drugiej stronie drogi dzielącej założenie - gdzie drzewa otaczały podwórze gospodarcze od str. wschodniej i północnej. Obecnie oprócz alei kasztanowej z 16 drzewami, zachowały się niewielkie skupienia drzewostanu: w części zachodniej o pow. około 0,4 ha i w narożniku płd.-wschodnim o pow. ok. 0,15 ha. Widoczne są też szpalery drzew na północnej granicy parku i częściowo na wschodniej.

Inne

tekst: Marek polskiezabytki.pl 2011

Komentarze

Aby skomentować obiekt, zaloguj się. Jeżeli nie masz jeszcze konta w serwisie, zarejestruj się.

Marek Kujawa3 tygodnie temu
W pobliżu znajduje się gospodarstwo i szkółka p. Gasparskich. Czy to oni kupili i wyremontowali dworek?