Gziki

Stan obecny

Własność prywatna.

Historia

Dwór z poł. XIX w.
Gziki to wieś leżąca 6 km na południe od Radzynia Chełmińskiego. Nie wiadomo czy istniała w czasach krzyżackich, natomiast później stała się własnością szlachecką i należała do rodu Kostków. W 1556 r. Stanisław Kostka, wojewoda chełmiński sprzedał G. Jerzemu Konopackiemu, kasztelanowi chełmińskiemu, staroście świeckiemu, etc, co potwierdzali Kostkowie: Krzysztof, starosta golubski oraz Jan, podskarbi pruski. Konopaccy w 1621 r. sprzedali tę wieś oraz Dźwierzno - Zofii Dulskiej, ksieni toruńskiej. Podczas 2. wojny szwedzkiej Gziki zostały całkowicie zniszczone, a w 1699 r. konwent puścił je w dzierżawę (na 20 lat) Adamowi Trzcińskiemu h. Dołega, który przywrócił folwarkowi dawną świetność. W zw. z tym zapłacił Dominikanom jedynie 2 tys. złp., a w kolejnych latach dawał po 100 złp. czynszu rocznie.
W dokumentach klasztornych odnotowano dawniejsze nazwy wsi: "Zeyka" i "Dzikowo". Być może rodzina Trzcińskiego kontynuowała dzierżawę, a w 1743 r. pojawił się Wacław Rogowski, płacący po 333 złp. czynszu rocznie. Wynegocjował on z klasztorem miejsce na budowę browaru oraz zakaz wycinki drzew rosnących w obrębie wsi Gziki.
Po III rozbiorze Polski dobra klasztorne zostały poddane sekularyzacji i sprzedane w ręce prywatne. Prawdopodobnie przez cały XIX wiek należały do niemieckich właścicieli. Wieś od 1867 r. nosiła nazwę Rabenhorst. W 1885 r. do majątku należało 995 mórg ziemi. Na terenie folwarku znajdowało się 12 budynków i 7 domów, zamieszkałych przez 95 osób, w tym 37 ewangelików. Wieś należała do parafii w Radzyniu, tam też znajdowała się lokalna poczta, szkoła zaś mieściła się w Stanisławkach. W późniejszych latach (kiedy?) przeszła w ręce Rudnickich. W 1923 r. na ogólny obszar 254 ha, składało się 231 ha roli, 20 ha łąk i 3 ha wody. Czysty dochód gruntowy wynosił 5007 marek.
W 1930 r. wieś stanowiła obszar dworski w pow. wąbrzeskim i liczyła 83 mieszkańców. Dobra o pow. 253 ha należały do Stefana Karola Rudnickiego (1898-1940), syna Zygmunta i Stefanii Marynowskiej. Dziedzic przez całe swoje życie był patriotą i żołnierzem, walczył w 1. wojnie światowej i później z bolszewikami. Dosłużył stopnia majora, a drogę bojową zakończył we wrześniu 1939 r., walcząc w 27 pułku ułanów. Po wejściu Rosjan został aresztowany i osadzony w obozie w Starobielsku. Przeniesiony do Charkowa, został tam zamordowany w kwietniu 1940 r. W 2007 r. został pośmiertnie mianowany na stopień podpułkownika. Jego żona Helena z d. Krzeczunowicz (ur. 1905) zmarła w 1984 r.
Po 2. wojnie światowej dawne dobra w Gzikach zostały znacjonalizowane, a w budynku dworu prawdopodobnie mieściły się mieszkania. Prawdopodobnie po przemianach 1989/90, zespół dworski przeszedł w ręce prywatne.

Opracowanie własne na podst. "Słownika Geograficznego..." i ksiąg adresowych okresu międzywojennego. Mapa w serwisie Mapster:
11814337 @ Topographische Karte 1:25 000 (Meßtischblatt) cz. wsch. (Ostdeutschland) /1870 - 1945/
- plik mapy: 2679_Rehden_1906_McM86890.jpg
Wszystkie prawa zastrzeżone!

Opis

Dwór wzniesiony na rzucie prostokąta, parterowy i nakryty dachem czterospadowym, z niższą częścią od strony NE. W obu dłuższych elewacjach trójkątne wystawki dachowe, z trójkątnymi facjatkami po bokach. Jako fasadę przyjmujemy elewację zachodnią, gdyż od tej strony znajduje się podjazd i parking przed wejściem.

Park

Park dworski z 2. poł. XIX w. o pow. 1,4 ha., przy czym jako park dworski traktujemy drzewostan rosnący na płd.-wschód od dworu. Wprawdzie teren znajdujący się po stronie zach. jest zadbanym trawnikiem otoczonym alejką spacerową, z racji otaczających zabudowań gospodarczych traktujemy go raczej jako podwórze gospodarcze. Cały zespół wraz z obszarem w północnej części - podzielonym na działki prywatne - obejmuje ok. 4,2 ha. Niegdyś park był większy, a od wschodu i południa otaczały go sady owocowe.

Inne

tekst: Marek polskiezabytki.pl 2011