Obory

Stan obecny

Dwór - własność prywatna
Stan własności parku - nieznany

Historia

Dwór z XIX w.
Wieś Obory leży w pobliży DW nr 55, w odległości 13,5 km na wschód od Chełmna. Jest bardzo stara, a jej nazwę zapisywano w źródłach historycznych w ciekawych postaciach, jak np. Yserlo, Eislo, "Ober, t.j. Zrzeszło" (Sł. Geogr.), Eiselau i Oborry (niem.). Nazwy te podawał Wojciech Kętrzyński w swoim dziele "O ludności polskiej w Prusiech niegdyś krzyżackich".
Po odejściu Krzyżaków (XV/XVI w.), miejscowi dziedzice przyjęli nazwisko Oborskich, pieczętowali się zaś herbem Godziemba. Pierwszego z nich odnotowano w 1515 r. Rodzina ta siedziała we wsi jeszcze w XVII w., gdy O. podzielone były na trzy duże działy. W 1682 r. oprócz Oborskiego współwłaścicielami byli Dulski i Kosmowski. Na pocz. XVIII w. ród Oborskich wygasł całkowicie, a w 1706 r. odnotowano, że Dulski i Kosmowski płacili po 1 korcu żyta i owsa tzw. kolendy (coroczna opłata dla plebana). W 1757 r. Krzepela wymienia Orzelskiego, następnie Białochowskiego (1801) i n. im. Łyskowskiego (1787-1838), który w Oborach mieszkał już w 1804 r. Zacny sędzia apelacyjny najwyraźniej nie był historykiem i w swoim "dziele" pomijał imiona właścicieli ziemskich, uznając je najwidoczniej za nieistotne. Synem tegoż Łyskowskiego był Mieczysław Koshembahr-Łyskowski (1825-1894), znany działacz narodowy i społeczny, prawnik, sędzia, poseł na sejm pruski, etc. Dziedzic Obór był uczestnikiem zrywów wolnościowych w 1848 i 1863 r., pionierem polskiej spółdzielczości kredytowej, współzałożycielem (w 1866) Banku Kredytowego "Donimirski, Kalkstein, Łyskowski i Spółka" o kapitale zakładowym 500 tys. talarów. Również w Toruniu rok później zakładał "Gazetę Toruńską", a w 1871 r. Związek Spółek Zarobkowych. Później uczestniczył w zakładaniu Towarzystwa Czytelni Ludowych (1880), którego prezesem był do 1885 roku i Banku Ziemskiego (1888). W zw. z licznymi obowiązkami i śmiercią żony, Łyskowski w poł. XIX w. sprzedał majątek Andrzejowi Germanowi Trembeckiemu. W 1861 r. w Wyganowie ożenił się ponownie, z Marią Anną Łukaszewicz, córką Józefa, dziedzica Targoszyc. Miał kilkoro dzieci, którymi podczas licznych wyjazdów opiekowała się siostra Małgorzata (zm. 1881), m.in. córki Sewerynę i Józefę Marię urodzone w Poznaniu w latach 70. XIX w. Jeden z synów - Józef - zmarł krótko po siostrze, we wrześniu 1881, będąc uczniem gimnazjum w Poznaniu. Wacław w 1883 r. ożenił się ze Stanisławą Silewicz z Radłowa. W Oborach w tym czasie siedzieli prawdopodobnie Trembeccy, którzy mieli rodzinę w pobliskim Chełmnie. W 1902 r. zmarł tam Stanisław Trembecki.
W 1868 r. we wsi było 9 domów i 17 innych budynków; 165 mieszkańców, w tym 147 katolików i 18 ewangelików. W 1885 r. Obory stanowiły dobra rycerskie (Rittergut) w pow. chełmińskim i parafii Wabcz. Z kolei siedziba par. ewangelickiej znajdowała się w Wielkich Lunawach. Właściwa poczta, telegraf i stacja kolejowa znajdowały się w Gorzuchowie, a USC i szkoła w Linowcu. Majątek obejmował 681,71 ha, w tym 629,02 ha ziemi uprawnej, 4,69 ha łąk, 25,92 ha pastwisk, 8,19 ha nieużytków i 13,89 ha wody. Czysty dochód gruntowy wynosił 7247 marek. Trudno powiedzieć, który z właścicieli sprzedał majątek pruskiej Komisji Kolonizacyjnej. W każdym razie w 1907 r. ta rozparcelowała wieś, a na 31 nowo utworzonych gospodarstw sprowadzono osadników niemieckich. Co ciekawe, wieś odnotowano jedynie w Ks. Adresowej z 1926 r.; pozostałe na jej temat milczą. Była ona wówczas siedzibą gminy i liczyła 313 mieszkańców. Była tu kuźnia należąca do J. Zacharka. Po 2. wojnie światowej pozostałości folwarku wtopiły się w krajobraz typowej wsi rolniczej.
Źródła:
Słownik Geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich... 1880-1902;
Książka Adresowa Gosp. Rolnych pow. 50 ha Woj. Pomorskiego, 1929;
Józef Krzepela "Rody Ziem Pruskich", 1927;
Księga Adresowa Polski, dla przemysłu, etc..., 1926;
Geoportal;
Mapster:
7135 @ Topographische Karte 1:25 000 (Meßtischblatt) cz. wsch. (Ostdeutschland) /1870 - 1945/
- plik mapy: 2677_Wabcz_1911.jpg
Wszystkie prawa zastrzeżone!

Opis

W lokalizacji dworu (na mapie sat.) widzimy budynek nakryty dachem naczółkowym, krytym dachówką - prawdopodobnie współczesny. Niestety bez dokładnych badań terenowych nie jesteśmy w stanie stwierdzić, na ile zachowana jest substancja zabytkowa dawnego dworu.

Park

Park dworski z XIX w. o pow. 1,6 ha - po zachodniej stronie dawnej strugi, przepływającej przez lokalne jeziorka. W XX w. jeziorka wyschły, podobnie jak podmokłe tereny po wschodniej stronie strugi, na których po 1945 r. urosły drzewa, współcześnie błędnie brane za część dawnego parku.

Inne

Kuźnia, 1777 r.
Figura św. Rocha, pocz. XX w., 1949

tekst: Marek polskiezabytki.pl 2011