Młyńsk

Stan obecny

Mieszkania .

Historia

Dwór z XIX w.
Młyńsk to osada leżąca 10 km na północ od Chełmży, granicząca od południa z wsią Firlus. Pierwsza wzmianka o niej pochodzi już z 1265 r., kiedy to nad jeziorem istniał młyn. Świadczy o tym odnotowana nazwa "Młyna". Przez stulecia osada wchodziła w skład dóbr Firlus (niem. Firluz, Fedelhausen), wsi włościańskiej powstałej na miejscu folwarku krzyżackiego. Folwark ten w XIV w. należał z kolei do posiadłości zamku w Lipówkach (Leipe). Wielki mistrz krzyżacki Michał Küchmeister von Sternberg (1360 - 1423), na przełomie XIV i XV w. zapisał tę wieś Hermanowi Hogser, pod warunkiem że odda ją Krzyżakom w zamian za inną posiadłość o pow. 10 do 12 włók, jeżeli takową mu znajdą.
O Młyńsku w tym czasie nic nie wiadomo, wspomina o nim dopiero Jan Strzesz w swojej wizytacji z 1767 r., podając, że M. płacił plebanowi po korcu żyta i owsa mesznego. Młyn i folwark stały podówczas opustoszałe. W 2. poł. XIX w. władze pruskie zezwoliły młynarzowi na budowę dworu. W 1885 r. niewielki folwark o nazwie Mlynsker - Mühle obejmował 137,1 ha, w tym 121,8 ha roli, 8,2 ha łąk, 3,4 ha pastwisk, 2,5 ha nieużytków i 1,2 ha wody jeziorka z którym graniczył. Miało ono wówczas 45 mórg nowopolskich, czyli ok. 25 ha. Czysty dochód z ziemi wynosił 2340 marek, a gospodarstwo specjalizowało się ponadto w hodowli bydła rasy holenderskiej. W osadzie, nie licząc dworu, oficyny i innych (w sumie 12 budynków), były dwa duże czworaki zamieszkałe przez 42 osoby, w tym 24 katolików i 18 ewangelików. Ludność korzystała z poczty i telegrafu w Lisewie, zaś szkoła i USC znajdowały się w pobliskim Dubielnie. Nie znamy ówczesnych posiadaczy dworu i folwarku. Dopiero w 1929 r. znajdujemy dane n.t. gospodarstwa, którego posiadaczem był Otto Priboth. Tu ciekawostka - ks. adresowa gosp. powyżej 50 ha podaje obszar 82 ha, na co składało się 73 ha roli, 8 ha łąk i pastwisk oraz 1 ha nieużytków, ale księga adresowa Polski z 1930 - 149 ha. Nie ma to dla nas większego znaczenia, ale jeżeli do 1945 r. Priboth miał te 149 ha, to po wojnie zostały rozparcelowane pomiędzy ludność na mocy dekretu PKWN z 6 września 1944 r. Dwór prawdopodobnie został przeznaczony na mieszkania.
Źródła:
Słownik Geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich... 1880-1902;
Książka Adresowa Gosp. Rolnych pow. 50 ha Woj. Pomorskiego, 1929;
Józef Krzepela "Rody Ziem Pruskich", 1927;
Księga Adresowa Polski..., 1930;
Geoportal;
Wszystkie prawa zastrzeżone!

Opis

Dwór parterowy i nakryty dwuspadowym dachem, z trójkątnymi wystawkami w obu dłuższych elewacjach. Wejście główne w fasadzie, od strony południowej. Dwór mocno przebudowany, przez co zwieńczenie wystawki frontowej raczej nie przypomina już frontonu. Po obu stronach dworu niższe przybudówki.

Park

Park dworski z XIX w. Składa się z dużego zgrupowania starodrzewu w części zachodniej, o pow. około 1,7 ha, zabudowań wokół dworu w cz. północnej (szopy, garaże), placu w kierunku na południe od dworu (po bokach drogi dojazdowej) i bliżej nieokreślonego drzewostanu (krzaków?) w części wschodniej. Przed 1945 r. mógł obejmować cały ten obszar (na rzucie dużego trapezu) o pow. około 3 ha. Gwoli ścisłości dodajmy, że niegdyś park mógł być jeszcze większy i dochodził do samego jeziora.

Inne

tekst: Marek polskiezabytki.pl 2011